Andora

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Principat d'Andorra
Flag of Andorra.svg Coat of arms of Andorra.svg
Flago di Andora Blazono di Andora
Mapo di Andora
Chefurbo: Andorra la Vella
·Habitanti: 24,574 (2007)
Precipua urbo: Andorra la Vella
Oficala linguo: Kataluniana
Guvernerio: Monarkio (ko-princio)
·[[{{{Nomo_listo_chefo_stato}}}|{{{Titulo_chefo_stato}}}]]: n/d
·Ko-princi François Hollande e Joan Enric Vives Sicília
·Chefa ministro: Jaume Bartumeu
Surfaco: (191ma granda)
·Totala: 468 km²
·% aquo: 0,26
Habitanti: (194ma granda)
·Totala: 84.082[1] (2009)
·Lojanto-denseso: 179,8 hab./km²
Nacionala himno: El Gran Carlemany, Mon Pare
Pekunio: Euro
Reto-kodo: .ad
Precipua religio: katolikismo (majoritato)

Andora, oficala princio di Andora, Kataluniane: Andorra e Principat d'Andorra), esas lando en Europa di sudo sen aceso a maro, situita en Pirenei inter Hispania e Francia. Lua lojanti esas Andorani. La princio, do l'origini evas de regno di Karl la Granda, esas uno di maxim mikra landi di mondo ed esas guvernata per unika sistemo, vasaleso. Ta kontrakto di feudala yuro koncesionas l'Andorana trono a du koprinci, la Kataluniana episkopo di Urgell e la Franca statestro.

Longe ignorita ma tre atraktiva, Andora facas ekiro di sua izoleso dum 20ma yarcento, dum qua havas profitata di sua naturala kadro e havas uzita avantajoza fiskala sistemo por divenar granda turistala destineso. Se la princio reputesas hodie por sua lici di skio e sua febla taxi, esas anke ofte konsiderata kam fiskala paradizo.

Bazala fakti pri Andora:

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Andora.

Tradiciono afirmas ke rejulo Karl la Granda grantis charto a Andorana populo por lua helpo en kombatar mauri. La regiono divenis administrita da la komtio di Urgell e pose da l'episkopio di Urgell.

Ante 1095 Andora ne havis irge-quala militarala protekto. Ta yaro la sinioro di Caboet e l'episkopo di Urgell firmis pakto qua establisis ko-suvereneso super Andora. La nedependeso (paréage) di Andora esis agnoskita ye 1278.

Tra la yari la Franca kotitulo pasis a la reji di Navarre. Pos rejulo Henri di Navarre divenar rejulo Henri 4ma di Francia, il establisis ye 1607 ke la chefo di stato di Francia e l'episkopo di Urgell esus koprinci di Andora.

Dum l'Unesma mondomilito Andora deklaris milito kontre Germaniana imperio, ma ne partoprenis en kombati. Dum la Duesma mondomilito lando sejornis neutra.

Ye 1993 lando divenis membro di l'Unionita Nacioni.

Politiko[redaktar | edit source]

Andora esas monarkio kom du princi, ma li ne habitas la lando e probable adminime la Franca princo tre rare vizitas ol. Pos Franca Revoluciono, Franca guvernerio volis cesar la princeso di olua statestro, nam esis kompreneble kontre la politiko republikana ke prezidisto esez princo. Tamen, la praktikala nedependeso di Andora dependis ye equilibro inter tendenci dominacala di Hispania e Francia, e la Andorani sucesoze suplikis la Franca guvernerio ne cesar la Franca parto dil duopla princeso. Do, la Franca prezidisti republikana duras esar anke princi.

Pri konstituco politikala, Andora semblas esar unika, ma ne, o ne nur, pro la du kunprinci. On dicas ke Andora esas la lasta restajo dil konstituci mezepoka, ante arivo di stati suverena en Europa.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Andora, kun lua precipua urbi.

Malgre la mikreso dil lando, ol esas montoza e la klimato varias inter diversa parti, pro ke ula parti esas basa ed altri esas alta.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Andora.

Andora ne havas propra pekunio ed, ante arivo dil "Euro", ol uzis ambe Franca e Hispana pekunio. Nur dum kurta periodo esis uzata pekunio Andorana, pro Hispaniana interna milito.

Demografio[redaktar | edit source]

La populo aproximita di Andora esis 83.888 lojanti ye 2009[2]. La populo kreskis de 5.000 lojanti ye 1900. Andorani esas minoritato en lia propra lando: 31.363 personi[3]. Altra nacionesi esas Hispaniani (27.300[3]), Portugalani (13.794[3]), Franciani (5.213[3]), e Britoni (1.085[3]), ed Italiani formas 67,7% de Andorana populo.

Kulturo[redaktar | edit source]

La linguo oficala esas Kataluniana, ma Hispaniana e Franciana lingui esas anke uzata. Exemple, puero povas parolar forsan Kataluniane en la hemo, France en skolo e Hispane kun amiki.

Esis, e forsan ankore esas du postala servi qui havas aparta postoficeyi ed aparta postbuxi, e qui emisas du aparta sorti di postmarki por Andora. Por sendar postajo interne, de un loko ad altra en la lando, on pagas nulo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Dades de població Any 2009 - Població per parròquies al 31 de desembre de 2009
  2. CIA:The World Factbook 2009
  3. 3.0 3.1 3.2 3.3 3.4 Departament d'Estadistica, 2008


LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen