Belgia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Koninkrijk België
Royaume de Belgique
Königreich Belgien
Flag of Belgium.svg State Coat of Arms of Belgium.svg
Flago di Belgia Blazono di Belgia
Mapo di Belgia
Chefurbo: Bruxel
·Habitanti: 1,119,088 (2011)
Precipua urbo: Bruxel
Oficala linguo: Franciana, Nederlandana, Germaniana
Guvernerio: Monarkio
·Rejo: Filipo
·Chefministro: Elio Di Rupo
Surfaco: (139ma granda)
·Totala: 30,528 km²
·% aquo: 6,4
Habitanti: (76ma granda)
·Totala: 10,666,866 (2008)
·Lojanto-denseso: 344,32 hab./km²
Nacionala himno: Brabançonne
Pekunio: Euro
Reto-kodo: .be
Precipua religio: kristanismo (84,6%)

Belgia, oficale la Rejio di Belgia esas federala stato qua jacas en westal-Europa. Lua vicina landi esas Nederlando en nordo ed en nord-westo, Germania en esto, Luxemburgia en sud-westo, e Francia en sudo ed en sud-westo. En westo jacas Norda Maro.

Belgia esas un di la fondanti di Europana Uniono

Bazala fakti pri Belgia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Belgia.

Romani okupis la regiono di nuna Belgia dum 1ma yarcento aK. La vorto "Belgia" originis de Gallia Belgica, Romana provinco en la regiono.

Graduala enmigro di Germaniana tribui dum 5ma yarcento pozis la regiono sub Merovingiana dominacajo. Dum Mez-epoko, mikra feudala stati aparis.

Kom rezulto di Okadek-yara milito (1568 til 1648) la regiono esis dividita en l'Unionita Provinci (Belgica Foederata), e la Suda Nederlandi (Belgica Regia). La regiono di nuna Belgia divenis parto de Hispanian Imperio e depos de Austriana Habsburg-Imperio.

Kom konsequo di sucedo-milito en Austria, ye 1744 Francia invadis Belgia. Pos pakti signatita inter 1756 e 1757 Belgia havis 35 yari di paco[1]. Kande komencis Franca Revoluciono Belgiani esperis atingar nedependeso, ma ye 1794 pos Austriani esar vinkita da Franciani, Francia okupis Belgiana teritorio. Wien-kongreso ye 1815 establisis Nederlandana dominacajo super Belgia[1].

En 1830 komencis nova revoluciono en Francia kontre absoluta monarkio. Inspirita da ta revoluciono, en agosto sam yaro komencis rebeliono en Bruxel kontre l'Unionita Rejio di Nederlando. Pos batalii en multa urbi, Belgia deklaris su nedependanta de Nederlando en 4 di oktobro 1830, malgre la milito kontinuis. En 21 di julio 1831 Leopold 1ma asumis kom unesma belga monarko. Nederlando nur agnoskis la nedependeso di Belgia en 1839.

Imediate pos nedependeso, Belgia adoptis Franciana linguo kom oficala, e Franca influo komencis[2] plufortigita da forta ekonomial aktiveso en sudo di lando. Kom respondo, aparis nacionalist idei meze la Flandriani, qua komencis demandar simila stando por Flandriana linguo.

Anke pos nedependeso, Belgia komencis stimular lua industrio ed expansar lua fervoyi. Ye 1885 Berlin-konfero donis kontrolo di Belgiana Kongo a rejulo Leopold 2ma. En 1914 dum Unesma mondomilito Germanian imperio invadis Belgia, por lua strategiala situeso, inter Berlin e Paris[3]. Lando divenis nove okupita da Germaniani ye 1940, dum Duesma mondomilito, e liberigita ye 1944. Pos la milito, generala striko ye 1951 forcis rejulo Léopold 3ma, konsiderita da populo kom simpatik a Nacisti ad abdikar.

Belgia esis un di la sis fondanti di Europana Karbono- e Stalo-Komuneso ye 1951, e di Europana Komuneso Ekonomiala ye 1957. Ye 1970 lando divenis federala stato.

Politiko[redaktar | edit source]

Belgia esas konstitucala monarkio. La chefo di stato esas la rejulo Filip de Belgia depos 21 di julio 2013. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua esas indikata da monarko. Nune esas Elio Di Rupo. Lua tri regioni (Flandria en nordo, Bruxel en centro e Walonia en sudo) havas granda autonomio.

La parlamento havas 2 chambri: Chambro di Deputati (kun 150 membri) e Senato (kun 71 membri). Lua konstituco esis establisita ye 7 di februaro 1831 e sufris diversa reformi til nun.

Judiciala povo povas revizar legifal agi. Judiciala sistemo esas bazata en Napoleona legaro. La Korto di kasaco esas la precipua di lando.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Belgia.

La du maxim granda regioni di Belgia jacas en nordo e formacas la regiono konocata kom Flandria, qua parolas Nederlandana e koncentras 59% de lua totala populo. Lando havas 620 km di frontieri kun Francia en sudo, 148 km kun Luxemburgia en sud-esto, 167 km kun Germania en esto, e 450 km kun Nederlando en nordo, e 73,1 km di litoro en westo.

Generale lua tereni esas basa. La maxim alta monto havas 694 metri di altitudo proxim la frontiero kun Germania. Lua klimato esas temperema kun influo di oceano e pluvi dum tota yaro. Averajala temperaturo esas 3o C en januaro e 18o C en julio.

Chef-urbo: Bruxel (nl: Brussel , fr: Bruxelles). Altra importanta urbi: Antwerpen, Gent, Charleroi, Kortrijk, Liège e Brugge.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Belgia.

Demografio[redaktar | edit source]

Ye 2004, preske 92% de l'habitantaro esas Belgiani e 5,5% altra Europani. Preske 97% di populo vivas en urbi.

Kulturo[redaktar | edit source]

La kulturo di Belgia, specale pikto, esas richa. Artisti kom Jan van Eyck, Peter Paul Rubens, Pieter Brueghel l'Olda e Theodore de Bry esis importanta en la historio di arto en lando. Dum la 20ma yarcento, James Ensor, Constant Permeke, Paul Delvaux e René Magritte esas la precipua nomi.

En la literaturo, Guido Gezelle, Maurice Maeterlinck (Nobel-premiizito en 1911), Suzanne Lilar, Emile Verhaeren, Hendrik Conscience, Tom Lanoye e Dimitri Verhulst esas kelk importanta nomi.

En klasika muziko kelk importanta nomi esis César Franck, Henri Vieuxtemps, Eugène Ysaÿe, Guillaume Lekeu e Wim Mertens. Adolphe Sax, inventisto di saxofono, naskis en Belgia. Plu recenta, kompozisto e kantisto Jacques Brel, kantisti Arno Hintjens, Bobbejaan Schoepen, Salvatore Adamo, Philippe Lafontaine e Maurane, e muzikisti di jazo Django Reinhardt, Toots Thielemans e Philip Catherine anke esas importanta nomi.

Exempli di Belgiana folkloro esas la karnavalo di Aalst, la religiala procesiono di Santa Sango en Bruges, e la festo di 15ma di agosto en Liège.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 Almanaque Lisa Mundial 93] pag. 496-497, yaro 1993, Brazilia
  2. Rondo E. Cameron, France and the economic development of Europe, 1800-1914 (2000) p. 343
  3. Encyclopaedia Britannica, 1958, Tomo 3ma p.365.

Extera ligili[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo


LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen