Benin

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
République du Bénin
Flag of Benin.svg Coat of arms of Benin.svg
Flago di Benin Blazono di Benin
Mapo di Benin
Chefurbo: Porto Novo
·Habitanti: 234,168 (2005)
Precipua urbo: Cotonou
Oficala linguo: Franciana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Thomas Yayi Boni
Surfaco: (101ma granda)
·Totala: 112,622 km²
·% aquo: neglijebla
Habitanti: (89ma granda)
·Totala: 8,935,000[1] (2009)
·Lojanto-denseso: 79,3 hab./km²
Nacionala himno: L'Aube Nouvelle
Pekunio: West-Afrikala Franko CFA
Reto-kodo: .bj
Precipua religio: Animismo 51,5%, Kristanismo 28%, Islamo 20%

Benin esas lando qua jacas en West-Afrika. Lua vicina landi esas:

En sudo jacas Oceano Atlantiko.

Bazala fakti pri Benin.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Benin.

Benin esis parto di ancien Afrikala rejio di Dahome. Portugalani arivis en la regiono dum la 15ma yarcento e komencis la komerco di sklavi kun Dahome. La regiono divenis konocita kom Sklavi Rivo.

Franciani komencis kolonigar la regiono en 1872. En 1899 la regiono divenis parto di Franciana West-Afrika.

Flago di la Populala Republiko di Benin.

En 1960 Dahome divenis nedependanta de Francia. Coutoucou Hubert Maga esis lua unesma prezidanto. Dum la sequanta 12 yari, okuris diversa stato-stroki. En 1972 Mathieu Kérékou establisis marxista rejimo. Il kreis la Militarala Konsilantaro pri Revoluciono (abreviuro en Franciana: CNR) e rinomezis Dahome en 1975 kom Populala Republiko di Benin.

En 1979 CNR extingesis e Kérékou aranjis sembla elekto ube il esis l'unika kandidato. Il establisis diplomacala relati kun Populala Republiko di Chinia, Nord-Korea e Libia.

En 1980 Kérékou konvertis su a islamo e modifikis lia nomo a Ahmed, ma pose riadoptis lia anciena nomo pos adoptar rinaskinta kristanismo.

En 1989 komencis sedicii en armeo, kauzita da ne pago di salarii. Kérékou decidis abandonar marxismo, e sufris presi por organizar elekti. En 1991 il vinkesis da Nicéphore Soglo, e divenis l'unesma nigra Afrikala chefo di stato qua livis povo pos demokratiala elekti. En 1996 il konkuris kom kandidato a prezidanto e ganis l'elekto. Il nove ganis en 2001.

Ye la 5ma di marto 2006 okuris nova elekto, e Thomas Yayi Boni, nuna prezidanto, ganis.

Politiko[redaktar | edit source]

Benin esas prezidantala republiko. La prezidanto esas chefo di stato e chefo di guvernerio di lando, ed elektesas dal populo por 5-yara periodo. La parlamento (Assemblée Nationale) havas unika chambro kun 83 membri, qui elektesas dal populo por 4-yara periodo. La judiciala povo esas nedependanta de legifala povo e de exekutiva povo. Lua konstituco adoptesis en 1990.

Geografio[redaktar | edit source]

Precipua urbi, urbeti e fluvii di Benin.
Peizajo di savano en la provinco di Atakora.

Benin jacas inter Equatoro e la Tropiko di Kankro. Ol esas un di min granda landi di Afrika: kun 112,622 km² (aproxime la sama grandeso kam Honduras o Kuba) ol havas cirkum 1/8 di totala surfaco di Nijeria. La nordo di lando kovresas da savano, e havas men habitanti kam la litoro.

Granda parto di lua tereni esas basa. La maxim alta punto di lando esas Monto Sokbaro, kun 658 metri di altitudo. Nijer fluvio formacas naturala frontiero kun Nijer en la nordo. Altra importanta fluvii esas Couffo, Zou, e Oueme. L'extenso di lua litoro esas 121 km.

La klimato di lando esas varma e pluvoza, e lando havas du pluvoza e du sika sezoni omna yaro. Mezvalora yarala pluvi esas 1,300 mm proxim litoro.

Politikala subdividuro[redaktar | edit source]

Provinci di Benin.

Benin havas 12 provinci (départements):

  1. Alibori
  2. Atakora
  3. Atlantique
  4. Borgou
  5. Collines
  6. Couffo
  7. Donga
  8. Littoral
  9. Mono
  10. Oueme
  11. Plateau
  12. Zou

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Benin.

L'ekonomio restas subdevelopita e dependas sur vivo-moyeni agrokultivi. Kotono responsas por 40% di KLP e cirkum 80% di oficala recevi di exportacaji[2].

Demografio[redaktar | edit source]

Granda parto di Beninana populo vivas en sudo di lando proxim litoro. La populo esas yuna, e la viv-esperajo esas 59 yari. Cirkum 42 Afrikala rasala grupi vivas en lando, inkluze Yoruba en sud-esto, qua ekmigris de Nijeria dum la 12ma yarcento. Ultre l'afrikani, on existas mikra grupi di Libanani ed Indiani specale en komerco, ed aproxime 5,500 Europani.

En 2010 de totala habitantaro cirkum 27.2% esis Kristani, 24.4% esis Islami, e 23.3% praktikis tradicionala religii.

Dum la 1980a yari Benin havis un di maxim granda morto-statistiko di bebei ed infanti kun men di 5 yari evo dil mondo: 203 morti per 1000 naskinta kun vivo.

Kulturo[redaktar | edit source]

Ante Franciana divenar l'oficala linguo di lando, Beninana literaturo havis importanta influo de parolala tradiciono. Félix Couchoro skribis l'unesma Beninana novelo, L'esclave en 1929.

Muziko di Benin havas influi de Ghanana highlife, Franca cabaret, Usana rock, funk e soul, e Kongana rumba. Angélique Kidjo esas un di maxim konocata kantisti de Benin.

Cetera aferi[redaktar | edit source]

Zomahoun Idossou Rufin, studento ed amuzisto en Japonia[3]. Zomahoun esas famoza pro aparir en la televiziono-programo koko ga hen da yo nihonjin. Il kolektis pekunio cirkum 2000 e fondis skoli di Japoniana linguo en Benin.

Referi[redaktar | edit source]

Commons
Wikimedia Commons havas kontenajo relatante a: Benin
  1. Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009) World Population Prospects, Table A1
  2. Background Note: Benin www.state.gov
  3. Shablono:Cite webg


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii

Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra

Ne agnoskata nedependesi
Somalilando | Puntlando