Getúlio Vargas
| Getúlio Dornelles Vargas | |||
|---|---|---|---|
 |
|||
Prezidisto di  Brazilia |
|||
| Periodo di guvernerio: | de 3 di novembro 1930 til 29 di oktobro 1945 | ||
| Precedanto: | Augusto Tasso Fragoso | ||
| Sucedanto: | José Linhares | ||
| Periodo di guvernerio: | de 31 di januaro 1951 til 24 di agosto 1954 | ||
| Precedanto: | Eurico Gaspar Dutra | ||
| Sucedanto: | João Café Filho | ||
| Nasko-dio: | 19 di aprilo, 1882 | ||
| Nasko-loko: | São Borja, Rio Grande do Sul | ||
| Morto-dio: | 24 di agosto, 1954 | ||
| Morto-loko: | Rio de Janeiro, Brazilia | ||
| Spozo: | Darcy Barmanho Vargas | ||
| Profesiono: | advokato e politikisto | ||
| Politikala partiso: | Partido Trabalhista Brasileiro - PTB | ||
Getúlio Dornelles Vargas (1882 til 1954) esis Braziliana politikisto, qua guvernis lando 2 periodi. L'unesma, sen esar elektita da populo (de 1930 til 1945), e la duesma (de 1951 til 1954) demokratie elektita. Ica lasta periodo finis tragediale kun lua su-ocido.
Unesma prezidisteso (1930-1945) [redaktar]
L'unesma periodo esis dividita en 3 parti:
- de 1930 til 1934 - provizora guvernerio,
- de 1934 til 1937 - konstitucala guvernerio, segun la konstituco sancionita ye 1934, e
- de 1937 til 1945 - diktatoreso di Estado Novo ("Nova Stato).
Ye 1937 Vargas anoncis deskovro di komunista projeto por kaptar povo en Brazilia, nomizita Plano Cohen. Ica nevera projeto servis kom pretexto por stato-stroko, e por l'adopto di nova konstituco kun fashista inspireso. Ye 1938 Braziliana fashisti (konocita kom Integralisti) divergis de Vargas, e lu proskriptis li.
Dum lua periodo di guvernerio, Getúlio adoptis legifadi ke protektis e donis yuri a laboristi (kom la yuri a 30 dii di libera tempo omna yaro, a 3 monati di libera tempo por laboristini qua divenis matri (matrala licenco), la 13ma salario a tota laboristi, ec). Ica legifado, konocita en Portugalana kom Consolidação das Leis do Trabalho - CLT (en Ido: "Solidiga Legifado di Laborala Yuri") donis granda populareso a Vargas, qua divenis konocita kom "la patro di povruli".
Ye 1942, pos diversa sinki di Braziliana komercala navi da Germaniana submarala navi, Getúlio Vargas deklaris milito a Germania ed Italia, e sendis soldati por kombatar en Europa la du diktatoresi, kune Usana e Britaniana trupi. Ye 1945, la militarala komandanti qua kombatis en Europa ekpulsis Vargas de povo. José Linhares asumis povo provizore. Elekti por nova konstitucala asemblajo esis kunvokita, ed, ye 1946, Brazilia rivenis demokratiala stato. Marshalo Eurico Gaspar Dutra esis elektita prezidisto, e guvernis til 31 di januaro 1951.
Duesma prezidisteso (1951-1954) [redaktar]
Vargas, populara chefo danko a Solidiga Legifado di Laborala Yuri, decidis kandidatesar a prezidisto ye 1950, e vinkis la elekto. Ma ilu sufris granda presadi e akuzati de opozantaro di esar demagogo e populisto. Ye 1954 lua precipua adverso, Carlos Lacerda, sufris atento, ma eskapis de pafo, ke mortigis mayoro Rubens Florentino Vaz. La chefo di sekureso di Vargas, Gregório Fortunato, esis akuzita di imperar l'atento, e konfesis to. Kun atento, Getúlio sufris granda preso a renuncar. La politikala krizo guidis lu a suocido, dum la nokto de 23 til 24 di agosto 1954. Lua suocido kauzis granda shoko en populo.
| Precedanto Tasso Fragoso |
Prezidisto di Brazilia 1930 til 1945 |
Sucedanto José Linhares |
| Precedanto Eurico Gaspar Dutra |
Prezidisto di Brazilia 1951 til 1954 |
Sucedanto João Café Filho |
