Globala varmesko

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Variado di la temperaturo di Tero de 1860 til 2004. Zero (standardo temperaturo por komparativo) esas l'averajo di temperaturi de 1960 til 1990. On notas ke l'averajala temperaturo dil planeto ye 2004 esas 0,5°C plu granda ke ta standardo.

Globala varmesko esas l'augmento di l'averajala temperaturo di Tero, ke on povas observar en recenta yari kompare ad l'averajala temperaturo kelka yari ante. Segun 2007 reporto, la temperaturo dil planeto augmentis 0,74 ± 0,18°C dum 20ma yarcento[1]. Granda parto di ta augmento di temperaturo esas kauzata da repleteso di gazi ke kauzas teplico-efekto en l'atmosfero kom rezulto di homala aktivesi, specale l'uzajo di petrolo e karbono kom fueli, e la destrukto di foresti[2].

Klimata modeli projektas ke la temperaturo en la surfaco dil planeto probable augmentos 1,1°C til 6,4°C dum 21ma yarcento[1]. Ta necerteso havas origino de la diversa modeli uzata por projektar l'augmento di gazi di teplico-efekto en l'atmosfero. L'augmento en atmosferala temperaturo rezultos en l'augmento di mar-nivelo en tota mondo kun severa efekti en litorala regioni, e modifikos la distributo di pluvi en tota planeto, qua povas augmentar la surfaco di dezerti ed anke produktar intensa inundesi en multa regioni.

La precipua gazi ke kauzas teplico-efekto en l'atmosfero esas aquovaporo (36% til 70% di teplico-efekto), dioxido di karbono (CO2, responsebla da 9% til 26% dil efekto), metano (CH4, responsebla da 4% til 9% dil efekto) ed ozono (O3, responsebla da 3% til 7%)[3].

On existas generala konsento inter ciencisti ke globala varmesko esas kauzata da homala aktiveso[4]. Malgre ta, politikala e publika debati kontinuas. Kyoto-protokolo ambicionas stabligar la quanto di gazi ke kauzas teplico-efekto en l'atmosfero por impedar "danjerosa homala interfero en klimato"[5]. Til oktobro 2010 191 landi signatis e ratifikis Kyoto-protokolo, ma Usa - qua dependas forte de fosila fueli - nur signatis ol ye 2008, sen manifestar intenco en ratifikar.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 "Summary for policemakers" Climate Change 2007: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group I to the Fourth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change. IPCC 2007
  2. "Understanding and Responding to Climate Change" United States National Academy of Sciences 2008
  3. "Earth's Annual Mean Energy Budget", J.T.Kiehl e K.E. Trenberth, 1997
  4. "BEYOND THE IVORY TOWER: The Scientific Consensus on Climate Change" Naomi Oreskes, Science 306
  5. "Article 2" The United Nations Framework Convention on Climate Change. "Such a level should be achieved within a time-frame sufficient to allow ecosystems to adapt naturally to climate change, to ensure that food production is not threatened and to enable economic development to proceed in a sustainable manner"