Historio di Alaska

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Mapo di Alaska.

La historio di Alaska komencis kande homi venas de Azia tra Bering landoponto. Kande Europani venis ad Alaska Eskimi habitabis en ta loko. On dicas ke la Daniana Vitus Bering unesme deskovris Alaska, tamen, Aleksei Chirikov esis l'unesma qua iris a lando ye 1741.

Prehistorio[redaktar | edit source]

Inuit homino, cirkum 1907

Homi unesme venis ad Alaske tra Bering landopondo inter 16,000 e 10,000  pK. En Alaska, la Yukon e til Grenlando vivis l' Inuito ed altra indijeni di Nord-Amerika. Hodie, frua Alaskani dividesas aden plura grupi: la sudesta litoro Indijeni (la Tlingit, Haida, e Tsimshian), l'Athabaskani, l'Aleut, e la du grupi di Eskimi, Inupiat e Yup'ik.

Rusiana Alaska[redaktar | edit source]

On povas vidar ke Alaska e Rusia ne esas tante fora.

Rusiani unesme venis ad Alaska en 1648, kande Semyon Dezhnev, exploristo de Siberia, e Fedot Alekseyev, Rusiana kompristo, komencis lia explorado en la regiono.

Ye 15 di julio 1741, Aleksei Chirikov, kapteno di St. Paul, unesme venis a lando en la nuna loko di Sitka. Li kaptis animali ed adportis la peli a Rusia, divenante suceso. Itere Rusiana kompanii venis ad Alaska por trovar peli.

La kolonio di Grigorii Shelikhov sur Kodiak-insulo

Ye 22 di septembro 1784, Rusa komercisto Grigorii Shelikhov komencis establisar kolonio sur Kodiak-insulo, ye la sudala litoro di Alaska. Lo esis la unesma permananta kolonio di Rusia en nordala Amerika. La preparo di ca entraprezo di Shelikhov, por komerco di furi, komencabis en 1781 en Irkutsk kun asociito Ivan Golikov. En 1786 la kolonio, ye bayo quan Shelikhov nomizabis Bayo di Tri Santi, esis mikra vilajo, kun plura depozeyi establisita en la regiono; omno co esis efektigita parte per la laboro di indijeni. Ca entraprezo esis la komenco di Rusa intereso pri Alaska.

Ye 30 di marto 1867 la preparo di la dokumento por komprar Alaska de Rusia esis kompleta. La nociono di la transfero existis en Rusia ja en 1853. La Rusiani kredis ke Usa neeviteble uladie okupos omna norda Amerika e ke relati kun Usa esus plu facila, se Rusia ofrus Alaska. En 1866 la stando en norda Amerika esis alterita, nam l' interna milito di Usa esis jus pasinta, e la federo di la plura kolonii di Kanada esis expektata. Tamen Rusiana diplomacisto Edouard de Stoeckl ankore favoris vendo. Il opinionis, ke Rusia tale havus plu multa moyeni por esta Siberia. La caro Alexandr 2ma permisis la vendo. Usana politikisto William Seward, direktanta la kompro kun helpo di de Stoeckl, volis kompletigar la kontrato ante ke Kanada divenis federuro. William H. Seward, l'Usana Sekretario di Stato kompris Alaska en la bone konocata Alaska kompro ye 9 di aprilo, 1867 po US$7.2 milion (aproxime US$90 milion en 2005 dolari). En julio 1868 la guvernerio di Usa aprobis la kontrato.

Britania[redaktar | edit source]

Kapiteno James Cook venis alonge la westa litoro di Nord-Amerika dum sua triesma expediciono en 1778. Lua navo nomesis HMS Resolution. Lu kreis mapo de Kalifornia til la tipo di Alaska. Ye 1779 li departis por Havayi.

Oro[redaktar | edit source]

En 1899, oro trovesis en Alaska proxime a Nome, e plura urbeti subite konstruktesis por ti qui volis venar por trovar oro. Ye 1902 fervoyo konstruktesis e kelka urbi kom Fairbanks e Ruby anke konstruktesis.

Duesma mondomilito[redaktar | edit source]

Alaska esas l'unesma parto di Usa okupesas da Japonia dum la milito. Japoniani venis a tri Aleuti-Insuli ye 3 di junio 1942 til 29 di mayo 1943 dum Batalio di Aleuti-Insuli.

Altra[redaktar | edit source]

En 7 di julio 1958 prezidisto Dwight D. Eisenhower signatis la lego facante Alaska kom la 49 stato ye 3 di januaro 1959.

Hodie, Alaska esas l'unika stato en l'uniono qua nulatempe havabas lego por ocidar kriminali.