Historio di Aljeria

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Pikti trovita en Tassili.

Hominidi ja habitis nuna Aljeria cirkum 2 milion yari ante nun. Cirkum 7,000 yari ante num on existis vasta pastureyi en la regiono di Tassili. La populi qua habitis la regiono mixuris su e divenis pos konocita kom Berberi.

Romana teatro en Djemila.

La regiono konocesis kom Numidia da Romani. La rejio di Numidia havis relati kun Romani, Kartagani e Greki. Pos 1000 aK Kartagani establisis su en litoro. Berberi sizis l'oportuneso kreita da Punika militi (264 aK til 146 aK) por divenar nedependanta de Kartago. En 200 aK la regiono esis nove okupita, da Romani. Kande Westala Roman imperio krulis en 476 Berberi nove divenis nedependanta en kelka regioni, e vandali okupis altra regioni. Berbera princii rezistis kontre l'unesma ataki de l'Umiya kalifio, de 670 til 708.

Aljeria en 1519, kande Hispania kontrolis kelka inkluzi en lua litoro.

Dum la 8ma yarcento Arabi okupis la regiono, qua esis guvernita da diversa Islama dinastii. Dum la 16ma yarcento Hispaniani okupis kelka urbeti en lua litoro: Mers El Kebir (1505), Oran (1509, Aljer e Bugia (1510). Hispaniani abandonis Aljer en 1529, Bugia en 1554, Mers El Kebir ed Oran en 1708. En 1732 li rikonquestis Oran e Mers El Kebir, ma en 1792 Hispaniana rejulo Carlos 4ma vendis la du urbi a l'Otomana guberniestro (bey) di Aljer.

En 1830 sub la pretexto di desrespektajo a lua konsulo, Francia invadis Aljeria[1]. La konquesto esis extreme sangoza. La violento e l'epidemii diminutis Aljeriana populo a preske 1/3 de 1830 til 1872.

Inter 1825 e 1847 cirkum 50,000 Franciani enmigris vers Aljeria[2] ma la konquesto esis lenta por la rezisto di Aljeriani. La koloniigisti beneficis su de konfisko di komunala tereni e l'uzajo di moderna tekniki qua plubonigis l'agrokultivala produktajo. La tensioni inter originala habitanti e Franci kreskis e finale en 1954 komencis un milito kontre Francian okupeso.

Ahmed Ben Bella, unesma prezidanto di Aljeria.

Ye la 5ma di julio 1962 pos paco-konvenciono kun Franca guvernerio, Aljeria divenis nedependanta. Abdur Rahman Farès esis lua unesma statestro, e Ahmed Ben Bella, chefo di la Fronto por Nacionala Libereso - FLN - divenis lua unesma prezidanto. Ben Bella guvernis de 1963 til 19 di junio 1965, kande il esis renversita de povo da lia ex-aliancito, kolonelo Houari Boumédiène. Boumédiène nacionaligis l'extraktado di petrolo.

Boumédiènne mortis en 1978 e lia sucedanto, Chadli Bendjedid, esis plu libera, ed il diminutis l'interveno di la stato en l'ekonomio. En 1991 militisti intervenis en elekto por preventar vinko dil partiso Front Islamique du Salut ("islama fronto por nacionala salveso"). Ta rezultis en interna milito. Militisti forcis la renunco di Bendjedid ye 11 di januaro 1992 e Mohamed Boudiaf asumis povo, ma ye 29 di junio sam yaro il esis asasinita. On kalkulas ke de 1992 til 2002 cirkum 160,000 personi mortis en ataki de Armizita Islama Grupo e de Islama Armeo por Salveso.

En 2002 precipua grupi di militeti ja kapitulacis o jacis destruktita. Granda parto di Aljeria rekovris su ekonomiale de l'interna milito.

En 2008 la konstituco di lando modifikesis por permisar la limito por rielekto dil prezidanto. To permisis Abdelaziz Bouteflika (prezidanto pos 1999) disputar la prezidanteso nove en 2009. Bouteflika ganis e promisis un programo por nacionala rikoncilio, e spensar 150 miliardi di dolari por krear 3 milioni di nova taski, konstruktar 1 milion nova domi, e kontinuar la modernigo di la substrukturi e di la publika sektoro.[3]

En 28 di decembro 2010 komencis protesti kontre la guvernerio de Bouteflika, simila a protesti qua okuris en altra Nord-Afrikana e Mez-Orientala landi.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Alistair Horne, (2006). A Savage War of Peace: Algeria 1954-1962 (New York Review Books Classics). 1755 Broadway, New York, NY 10019: NYRB Classics. pp. 29-30
  2. France - Republic, Monarchy, and Empire By Keith Randell
  3. Foreign and Commonwealth Office. "Country Profile:Algeria".

Bibliografio[redaktar | edit source]

  • Ageron, Charles Robert, and Michael Brett. Modern Algeria: A History from 1830 to the Present (1992)
  • Horne, Alistair. A Savage War of Peace: Algeria 1954-1962 (2006)
  • Le Sueur, James D. Algeria Since 1989: Between Terror and Democracy (2010) excerpt and text search
  • Ruedy, John. Modern Algeria: The Origins and Development of a Nation (2nd ed. 2005)
  • Sessions, Jennifer E. By Sword and Plow: France and the Conquest of Algeria (Cornell University Press; 2011) 352 pages
  • Stora, Benjamin, et al. Algeria, 1830-2000: A Short History (2004) excerpt and text search
Flago di Aljeria Aljeria
Kulturo • Demografio • Ekonomio • Geografio • Historio • Politiko • Arkivi


Historio di Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii

Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra

Ne agnoskata nedependesi
Somalilando | Puntlando