Historio di Andora

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Gramatikala revizo bezonata


Andora esas mikra lando inter Hispania e Francia qua naskis ye la 9ma yarcento.

Mez-epoko[redaktar | edit source]

L'unesma dokumento ube oni mencias Andoro esas la protokolo di sakrigo dil katedralo di Urgell, dum la 9ma yarcento, ube oni dicas, ke Andora esas feudo dil komto di Urgell. Dum la 12ma yarcento la komto donacis ilua yuri a l'episkopo di Urgell. Poste okazis konflikti inter eklezia e nobela instanci e l'episkopo submisis a la franca komto di Foix. Dum la 13ma yarcento oni starigis kunprinca rejimo inter l'episkopo di Urgell e la franca komto por solvar la tillora konflikto. En 1419 oni erektis l'unesma parlamento, quo ankore existas.

18ma e 19ma yarcenti[redaktar | edit source]

Komence la 19ma yarcento, Andora esis neutrala dum la Milito di Hispanian Sucedo. En 1715, l'apiskopo di Urgell, Simeón de Guinda, diktis diversa normi en qua indikis al konsulo dil Vali di Andora obediar nula ordono que ne esus expedita dal rejio di Francia o lu mem.

En 1748, Antoni Fiter i Rossell, doktoro en yuro e naskita en Ordino, rekopilis l'uzi e kostumi di Andora en Manual Digest. En ta libro transkribis omna gardita da l'Andorana arkivi.

Enb 1789, la krako dil Franca revoluciono kolokis Andora inter du konfrontita potenci: Francia e Hispania. La Franciana revoluciisti negis mantenar la pariatge pro lua feudala karaktero e interrompis, suspendinta anke la relacioni kun Francia e la perceptado dil tributi dil Qüesta. En 1794, en milito kun Hispania, Franca detachmento penetris til Soldeu pro okupar la Seu d'Urgell. Andorana reprezentado iris a Puigcerdá e konvenkis la generalo Chabretde por renoncar ta operaciono. En 1806, Napoléon 1ma riestablisis feudala tradiciono e la yuri di Francia (kun Hispania) sur Andora.

Inter 1812 e 1814, kande la Franca Immperio anexionis Katalunio e divizis ol en quar departamenti (Segre, Ter, Monserrat e Bocas del Ebro), Andora esis parto dil distrikto di Puigcerdá, dentro dil departamento dil Segre.

Dum Karlista militi en la 19ma yarcento en Hispania, Andora esis refujeyo di ambe: liberalisti e karlisti.

En 1866, Andorano noblela e richa, Guillem d'Areny i Plandolit, guidis reformo dil institucadi dil guverno, la Nova Reforma (Nova Reformo). ICa reformo di l'instituconi koncedis limitita partopreno del chefi di familio en politiko dil lando. La Generala Konsilio kompozis, ek lore, di 24 konsiliisti elektita dal sindiki. En 18666 la reformo esis aceptita da l'epispoko di Urgell ed en 1869 dal ko-princo Napoléon 3ma.

Fine la 19ma yarcento e komence la 20ma, l'ekonimikala desfacilesi obligis mult Andorroni emigrar.

Extera ligili[redaktar | edit source]


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen