Historio di Azerbaijan

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Mapo di Azerbaijan

Azerbaijan esas un di la maxim anciena stati di Europa, quankam nur aperas kun tala nomo depos Mez-epoko. Homi ja okupis la regiono dum Petr-epoko. En kaverni di la regioni di Tağılar, Damcılı, Zar e Yataq-yeri ed en nekropoli di Leylatepe e Saraytepe on trovis restaji di kulturi de fino di Paleolitiko e komenco di Bronz-epoko.

Alexandros la Magna e lia sucedanti de Seleucid imperio establisis nedependanta rejio dum 4ma yarcento aK. Sasanida Imperio okupis la regiono en 262. Dum 4ma yarcento rejulo Urnayr adoptis kristanismo kom religio. En 667 Islami konquestis ol.

Rusian imperio komencis okupar Azerbaijan en 1722. En 26 di junio 1723 pos longa siejo, Baku kapitulacis. Rusi kompletis l'okupeso di la regiono en 1735 ed, en 1813, Azerbaijan divenis totale okupita, kande Rusian armeo invadis Tabriz. En 1870 petrolo deskovresis en la regiono.

Kum la falo di Rusian imperio dum l'Unesma mondomilito, Azerbaijan, kun Armenia e Gruzia, formacis la Federala Demokratiala Republiko di Transkaukazia, qua havis kurta existo, nur de februaro til mayo 1918. En 28 di mayo 1918 Azerbaijan separis su de la republiko e divenis nedependanta kun la nomo di Azerbaijana Demokrata Republiko. Du yari pose, en 28 di aprilo 1920, Sovietani invadis ol. Unesme Azerbaijan divenis parto di Socialista Federita Sovieta Republiko di Transkaukazia til 1936, kande ol divenis Socialista Sovieta Republiko di Azerbaijan. De 1926 til 1939 la proporciono di Rusi en la populo di Azerbaijan kreskis de 9,5% til 16.5%[1].

Dum la Duesma mondomilito Azerbaijan divenis importanta en la Sovieta strategio por kombatar nacional-socialista Germania, por lua granda produktado di petrolo. Cirkum 800 mil Azerbaijana soldati luktis kontre Germaniani, di qui cirkum 400 mil mortis. Mayoro-generalo Azi Aslanov, Azerbaijana, divenis sovieta heroo.

Dum 1980a yari Mihail Gorbachov adoptis glasnost on komencis civila agitesi e rasala disputi en diversa Sovietana regione, inkluze Nagorno-Karabakh, regiono en Azerbaijan kun majoritato di Armeniana populo. L'agitesi kreskis kun l'indiferenteso di Moskva, e balde kreskis la demando por nedependo.

Flago di Azerbaijan

Dum la fino di 1990 la supra konsilantaro di Azerbaijan supresis "Socialista Sovieta" de la nomo di la republiko, e, finale, ye la 30ma di agosto 1991 Azerbaijan divenis nedependanta de Sovietia. Ayaz Mutallibov esis l'unesma prezidanto di lando.


Exquisite-kfind.png Videz anke: Nagorno-Karabakh.

L'unesma yari pos nedependo esis obskurigita da Nagorno-Karabakh milito kontre vicina Armenia. Kande milito finis en mayo 1994 Azerbaijan perdis la kontrolo di 16% de lua teritorio, inkluzite Nagorno-Karabakh. La milito livis kom rezulto cirkum 30 mil morti e plu kam 1 miliono di personi diplasita[2].

Prezidanto Heydar Aliyev.

Ye la 3ma di oktobro 1993 Heydar Aliyev, qua ja guvernis lando depos 24 di junio ta yaro, ganis prezidantal elekto. Dum lia guvernerio la milito kontre Armenia finis, e il signatis kontrato pri l'exploro di petrolo de Azeri-Chirag-Guneshli rezervi. Il vinkis nova elekto en oktobro 1998. Dum lia duesma mandato la rezervi di naturala gaso de Shah Denis esis deskovrita. En 2003 un kontrato kun Turkia pri la konstrukturo di Baku-Tbilisi-Ceyhan fluido-konduktili esis signatita. La fluido-konduktilo por petrolo kompleteskis en 2005 e por naturala gaso kompleteskis en 2005.

Prezidanto Ilham Aliyev.

Heydar Aliyev maladeskis en aprilo 2003 e mortis en decembro sam yaro. En polemika elekto, lia filiulo Ilham Aliyev ganis la prezidantal elekto ta yaro e divenis prezidanto en 3 di oktobro 2003. Il rielektesis en 2008 kun 87% de voti, dum ke lia opozanti boikotis l'elekto.

Fonti[redaktar | edit source]

  1. [http://books.google.com/books?id=YLeAxHLm8C&pg=PA15&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands. Moya Flynn. (1994). p.15. ISBN 1-84331-117-8
  2. International Herald Tribune. A Conflict That Can Be Resolved in Time: Nagorno-Karabakh.. URL vidita ye 29 di novembro 2003.