Historio di Azerbaijan

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Flago di Azerbaijan
Mapo di Azerbaijan

Azerbaijan esas de la stati plu antiqui di Europa, quankam nur aperas kun tala nomo depos Mez-epoko.

Dum 4ma yarcento, rejulo Urnayr adoptis kristanismo kom religio di regiono. Ye 667 Islami konquestis la regiono.

Rusiana Imperio komencis okupar Azerbaijan de 1722 til 1735 ed, ye 1813, Azerbaijan divenis totale okupita, kande Rusiana armeo invadis Tabriz. Ye 1870 petrolo esis deskovrita en la regiono.

Kum la falo di Rusiana Imperio dum l'Unesma mondomilito, Azerbaijan, kun Armenia e Gruzia, formis la Federala Demokratiala Republiko di Transkaukazia, qua havis kurta existo, nur de februaro til mayo 1918. Ye 28 di mayo 1918 Azerbaijan separis su de la republiko e divenis nedependanta kun la nomo di Azerbaijana Demokrata Republiko. Du yari pose, ye 28 di aprilo 1920, Sovietani invadis ol. Unesme Azerbaijan divenis parto di la Socialista Federita Sovieta Republiko di Transkaukazia til 1936, kande ol divenis la Socialista Sovieta Republiko di Azerbaijan. De 1926 til 1939 la proporciono di Rusi en la populo di Azerbaijan kreskis de 9,5% til 16.5%[1].

Dum la Duesma mondomilito Azerbaijan divenis importanta en la Sovieta strategio por kombatar Nacista Germania, por lua granda producajo di petrolo. Cirkum 800 mil Azerbaijana soldati luktis kontre Germaniani, di qui cirkum 400 mil mortis. Mayoro-generalo Azi Aslanov, Azerbaijana, divenis sovieta heroo.

Dum la 1980a yari Mihail Gorbachov adoptis glasnost on komencis civila agitesi e rasala disputi en diversa Sovietana regione, inkluze Nagorno-Karabakh, regiono en Azerbaijan kun majoritato di Armeniana populo. L'agitesi kreskis kun l'indiferenteso di Moskva, e balde kreskis la demando por nedependeso.

En fino di 1990 la suprema konsilantaro di Azerbaijan supresis "Socialista Sovieta" de la nomo di la regiono, e, finale, ye 30 di agosto 1991 Azerbaijan divenis nedependanta de Sovietia.

L'unesma yari pos la nedependeso vidis la Nagorno-Karabakh milito kontre la vicina Armenia. Kun la fino di la milito, Azerbaijan perdis la kontrolo di 16% de lua teritorio, inkluze Nagorno-Karabakh. La milito livis kom rezulto cirkum 30 mil morti e plu kam 1 miliono di personi diplasita[2].

Fonti[redaktar | edit source]

  1. [http://books.google.com/books?id=YLeAxHLm8C&pg=PA15&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false Migrant resettlement in the Russian federation: reconstructing 'homes' and 'homelands. Moya Flynn. (1994). p.15. ISBN 1-84331-117-8
  2. A Conflict That Can Be Resolved in Time: Nagorno-Karabakh. International Herald Tribune. November 29, 2003