Historio di Dominikana Republiko

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Insulo Hispaniola, ube jacas nuna Haiti e Dominikana Republiko, habitesis da Taíno populo depos la 7ma yarcento. Ol deskovresis da Cristoforo Colombo ye 5 di decembro 1492 dum lia unesma voyajo ad Amerika. Hispani komencis sklavigar le Taíno por explorar oro, ma la famino e morbi decimacis la populo: en 1535 nur 60,000 Taíno restis en l'insulo.

En 1516 Hispani komencis plantacar sukrokano por produktar sukro ed uzis sklavi trovita de Afrika en la plantacerii. Balde la proprietanti di plantacerii divenis koloniala eliti, e konvinkis la rejo di Hispani ad elektar la membri di lokala Real Audiencia (apelo-korto) inter li. En 1526 okuris l'unesma revolto di sklavi en Hispaniola, en la plantacerio di Diego Colón, admiralo e filiulo di Colombo.

Flago di Dominikana Republiko.

Dominikana Republiko divenis nedependanta de Hispania ye la 30ma di novembro 1821 ma Haitiana trupi, komandita da militestro e prezidanto Jean-Pierre Boyer invadis lando en februaro 1822. Ye la 27ma di februaro 1844 Dominikana Republiko divenis nedependanta de Haiti. Pedro Santana y Familias esis l'unesma prezidanto di lando. Lua unesma konstituco adoptesis en 6 di novembro sam yaro.

Pedro Santana y Familias, unesma prezidanto di Dominikana Republiko e responsibla por l'anexo da Hispania en 1861.

En 1861 pos enkarcerigar, silenciar ed exekutar multa opozanti, Pedro Santana y Familias signatis pakto kun Hispania e renversis Dominikana Republiko ad stando di Hispaniana kolonio, l'unika Latinida Amerikana lando qua facis to. Santana aceptis esar guberniestro dum Hispanian okupeso, ma perdis multa povo. Jenita kun ta perdajo, il alegis morbala problemi e renuncis en 20 di julio 1862. Lia opozanti, komandita da Santiago Rodríguez, Benito Monción e Gregorio Luperón lansis milito kontre Hispan okupeso. Pos du yari, Hispania abandonis l'insulo en 1865.

Intensa politikala disputi okuris dum la sequanta yari. Buenaventura Báez, qua guvernis de 1865 til 1866 atemptis anexar Dominikana Republiko ad Usa. Du intersequanta prezidanti di Usa aceptis ta ideo, ma Usana kongreso ne. Usana Senato votis la projeto, qua recevis 28 voti favoreble e 28 voti kontre - por aprobar ol, du triimi bezonesis. Báez renversesis en 1874.

En la 15ma di mayo 1916 Usana trupi okupis Santo Domingo por exekutar blokuzo e forsar la ministro dil armeo Desiderio Arias renuncar. En 1924, pos Horacio Vásquez vinkar prezidantal elekto, finis l'unesma Usana interveno. En 1930 kande Vázquez atemptis prorogar lia mandato, okuris stato-stroko komandita da la generalo Rafael Leónidas Trujillo e da civilo Rafael Estrella Ureña, qua divenis prezidanto. Ureña guvernis til 21 di aprilo 1930, kande Leónidas Trujillo asumis povo, e guvernis til 1938, quankam il kontinuis influar super Dominikana politiko til 1961.


Dum la guvernisteso di Trujillo, l'ekonomio kreskis multe. Okuris progreso en sanesoflego, eduko e transporto. Hospitali, skoli, voyi e portui konstruktesis. Trujillo finis pakto kun Haiti pri la frontiero inter la du landi en 1935.


Quankam la progreso, okuris granda politikala represo dum la diktatoreso di Trujillo. Il imperis masakro kontre Haitiani qui vivis en lando. On kalkulas ke 17,000 til 35,000 Haitiani mortigesis dum sis dii, de la 2ma di oktobro til la 6ma di oktobro 1937. En 1960 asasinesis tri de la quar "Mirabal fratulini" - Patria Mercedes, Argentina Minerva e Antonia María Teresa Mirabal - qui esis opozanta a lia rejimo. L'asasineri esis membri de la sekreta polico, e konfesis la kriminego pos la morto di Trujillo.

Quankam l'asasino di opozanti, komence Usa e la Dominikan elito suportis la rejimo di Trujillo. Usa kredis ke Trujillo esis la minora inter du o tri malaji[1]. Usa finale ruptis kun Trujillo kande il atemptis mortigar Venezuelana prezidanto Rómulo Betancourt, forta kritikisto di lia rejimo.

Juan Bosch, unesma demokratiale elektita prezidanto di Dominikana Republiko.

Trujillo mortigesis en 30 di mayo 1961. En februaro 1963 l'unesma demokratiala elektita guverno, komandita da Juan Bosch asumis povo, ma renversesis de povo en septembro sam yaro, kun la helpo di Usa. En aprilo 1965 pos 19 monati di militala diktatoreso, okuris revolto favorebla a Bosch. Poka dii pos, Usana prezidanto Lyndon Johnson permisis la sendajo di naval-infantriani por kombatar kontre la rebeli. Usana trupi sejornis plu kam un yaro en Dominikana Republiko til l'elekto di Joaquín Balaguer, lasta marioneto-prezidanto de la rejimo di Trujillo.

Balaguer sejornis en povo dum 12 yari, e dum lia rejimo okuris multa violaco di homala yuri e represo di civila liberesi. On kalkulas ke plu kam 11,000 personi mortigesis. La disto inter la povri e la richi augmentis dum lia guvernisteso, tamen ilu kolokis en ambicioza modernigo di substrukturi: teatri, muzei, voyi, aquedukti e rezidal edifici konstruktesis.

En 1978 opozanta kandidato Antonio Guzmán Fernández, de la partiso PRD, sucedis Balaguer. En 1982 Salvador Jorge Blanco, altra membro de PRD, elektesis.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Wucker, Michele. "Why the Cocks Fight: Dominicans, Haitians and the Struggle for Hispaniola". Windows on Haiti. URL vidita ye 26 di decembro 2007.