Historio di Nederlando

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Flago di Nederlando

Dum la rejio di Karl 5ma la regiono di nuna Nederlando divenis parto di la 17 Provinci, qua inkluzis nuna Belgia e Luxemburgia. Ye 1579 la nordo di regiono unionis e formis l'Utrecht Uniono, kontrato di reciproka defenso kontre Hispaniana armeo.

Ye 26 di julio 1581 la provinci (qua formacis nuna Nederlando) adoptis un deklaro di nedependeso, renversis oficale la rejulo Felipe 2ma ed adoptis la republiko, qua duris til 1795. Felipe, filiulo di Karl 5ma, ne aceptis la nedependeso, e milito duris til 1648.

Nederlandana koloniala imperio komencis kreskar dum 17ma yarcento. Ye 1614 Nederlandani fondis Nieuw Amsterdam, en la sudo di Manhattan-insulo - nune New York. En Sud-Afrika Nederlandani establisis su ye 1652. Cirkum 1650 Nederlandani posedis aproxime 16,000 komercala navi[1], e lua populo kreskis de 1.5 til 2 milioni lojanti. Multa ekonomiala historiisti konsideras Nederlando kom la bersilo di moderna kapitalismo. En Amsterdam esis fondita l'unesma borso dil mondo.

Ye 19 di januaro 1795, un dio pos princo Willem 5ma di Orange fugar vers Anglia, Bataviana republiko esis proklamita, simila a Franciana republiko, e lastis til 5 di junio 1806. De 1806 til 1810 Napoleon Bonaparte establisis Rejio di Holando kom marioneta stato, kontrolita da sua fratulo Louis Bonaparte. Ye 1810 Napoleon enkorpigis Holando a Franca imperio. L'enkorpigo duris til 1813.

Ye 1815 Kongreso di Wien establisis l'Unionita Rejio di Nederlando, expansita sude por kontrolar nuna Belgia e Luxemburgia. Ye 1830 Belgiani revoltis e deklaris nedependeso. Ye 1890 l'uniono kun Luxemburgia cesis.

Dum Unesma mondomilito, malgre Nederlando restis neutre, lando esis forte volvita en milito[2]. Germaniani projetis invadar lando, ma generalo Helmuth Johann Ludwig von Moltke abortis la plano. Nederlando furnisis vari a Germania til Britaniana blokuso ye 1916.

Ye 10 di mayo 1940 dum Duesma mondomilito Naziista Germania invadis Nederlando por atakar Francia ye 14 di mayo Nederlando kapitulacis. Dum German okupeso, cirkum 100,000 judi esis transportita vers koncentro-kampeyi en Germania, Polonia e Chekoslovakia, inkluze juda puerino Anne Frank. Nur 876 transvivis til fino di milito.

Lando esis un di la fondinti di Benelux (ekonomial alianco kun Belgia e Luxemburgia) ye 1944 e pose esis un di sis fondinti Europana Karbono- e Stalo Komuneso ye 1951, embriono di nuna Europana Uniono. Lando anke esis un di 12 fondinti di NATO, ye 4 di aprilo 1949. Dum 1960a e 1970a yari eventis multa sociala transformi: yuni, specale studenti, refuzis tradicional etiko ed avancis en temi kom yuro di mulieri, sexualeso, desarmizo ed ekologiala temi.

Ye 10 di oktobro 2010 Nederlandana Antili desaparis. Kom rezulto di referendumi, Bonaire, Sint Eustatius e Saba decidis enkorpigar su a Nederlando kom specala municipi, dum ke Aruba, Sint Maarten e Kuracao votis por divenar suverena monarkii en la rejio di Nederlando.

Referi[redaktar | edit source]

  1. The middle colonies Digital History
  2. Abbenhuis, Maartje M. The Art of Staying Neutral. Amsterdam: Amsterdam UP, 2006.


LocationEurope.png
Historio di Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen