Historio di Nigeria

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Bronza kapo de la 12ma yarcento, trovita en Ife.

Nuna Nigeria ja habitesis dum la prehistorio, cirkume 11,000 yari aK. Diversa civilizesi vivis en la regiono. Un di la maxim olda, Nok-populo de centra Nigeria, produktis la maxim anciena terakota skulti trovita en la lando.[1] La Nok-civilizeso prosperis inter 500 a.K. e 200 p.K.[2]

Rejala Bini masko, unu di la maxim konocita objekti de Nigeriana kulturi. Rejio di Benin, 16ma yarcento.
Songhai-imperio cirum la yaro 1500.

L'unesma registri pri Hausa populo en la nordo di Nigeria evas de 999, en Kano e Kacina. Le Hausa e la Kanem-Bornu imperio prosperis per komerco inter Norda ed ocidentala Afrika. Ja le Yoruba rejii en Ifẹ ed Oyo, en la sudo di nuna Nigeria, developis inter 700 e 900. Ma la maxim importanta rejio en la regiono esis Rejio di Benin, qua lastis de 15ma ti 19ma yarcento. Lua dominacajo atingis l'urbo di Eko (rinomizita "Lagos" dal Portugalani). Altra importanta rejio esis Songhai-imperio, fondita cirkume 1494, qua lastis til 1591.

Portugalani esis l'unesma Europan exploreri e komercisti en la regiono, ed establisis su en portuala urbi rinomizita Lagos e Calabar. Li anke kompris sklavi en la regiono.

En 1885 Nigeria eniris la Britaniana sfero di influo, ed en 1 di januaro 1901 Nigeria divenis Britaniana protektorato. Kelka militi dum fino di la 19ma yarcento e komenco di la 20ma yarcento permisis Britaniani okupar la regiono. En 1914 tota la regiono di nuna Nigeria divenis unionita sub Britaniana dominacajo, e divenis la "Kolonio e Protektorato di Nigeria". L'ocidentala instrukto e la developo di moderna ekonomio okuris plu rapide en sudo kam en la nordo dil teritorio, kun konsequi qui persistas til nun. Sklaveso divenis komplete nelegala nur en 1936.[3]

Pos la Duesma mondomilito kreskis nacionalismo en la regiono ed, en respondo, Unionita Rejio movis Nigeriana guvernerio vers autonomio. Nigeria fine divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 1ma di oktobro 1960 kom monarkio, kun Elizabeth 2ma kom rejino. En 1963 lando divenis republiko.

Lando havis poka politikal equilibro dum la 1960a yari, e serii di stato-stroki okuris. En mayo 1967 la suda regiono di lando, nomizita Biafra, probis divenar nedependanta. Balde komencis interna milito qua lastis til 6 di julio 1970. On kalkulas la totalo di morti en Biafra de 1 miliono til 3 milioni, per morbi, famino o per la milito.

Depos 2002 la nordo di lando sufras kun la sekrecana violento dil islamana grupo Boko Haram, qua deziras abolisar sekulara guverno ed implantacar Sharia-lego en lando.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Kleiner, Fred S. (2009). Gardner's Art Through the Ages: Non-Western Perspectives. Cengage Learning.
  2. (2014-06-02) Nok Terracottas (500 B.C.–200 A.D.) | Thematic Essay | Heilbrunn Timeline of Art History | The Metropolitan Museum of Art. Metmuseum.org. URL vidita ye 16 di julio 2014.
  3. The end of Slavery BBC


Historio di Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sud-Afrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii

Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra

Ne agnoskata nedependesi
Somalilando | Puntlando