Historio di Peru

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

La unesma atesto pri homala habiteso di Peru evas de 11000 aK. Plura kulturi (Chavín, Paracas, Mochica, Nazca, Wari e Chimu) prosperis en la regiono. Dum la 14ma yarcento l' Inkai aparis kom povoza stato e formacis la maxim vasta imperio di Amerika ante l'arivo da Kristoforo Kolumbo.

Hispani komandita da Francisco Pizarro konquestis Peru en 1532 pos vinkir la lasta Inkao-chefo, Atahualpa. En 1542 la Hispani formacis la Vice-Rejio di Peru, e minado divenis lua maxim importanta ekonomiala agado. La vice-reji havis la misiono defensar la litoro de Franca kontrabando e de Angla e Nederlandana pirati. Li konstruktis fortresi en la portui di Valdivia, Valparaíso, Arica e Callao. Malgre to, la Britaniana korsar-navo Henry Morgan spoliis Panama-Urbo en 1670.

Dum la periodo dil vice-rejio, revolti ofte eventis. Cirkum 1656 Pedro Bohórquez kronizis su kom "inkao" (imperiestro) ed instigis indijeni a revolto. En 1742 eventis revolto kontre la Hispana dominaco, komandita da Juan Santos Atahualpa, ed en 1780 eventis altra revolto, komandita da Tupac Amaru 2ma.

José de San Martín proklamis Peru nedependanta de Hispania en 28 di julio, 1821 e fondis republiko. Dum la frua yari pos la nedependo-deklaro, intensa disputi inter militestri por dominaco efektigis politikala nestabileso. De 1879 til 1883 Peru partoprenis la Pacifiko-milito kun Bolivia kontre Chili e konseque perdis la provinci Arica e Tarapacá.

Pos la milito kontre Chili, Peru facis extraordinara esforco por rikonstruktar su. En 1894 Nicolás de Piérola organizis militeto, renversis Andrés Avelino Cáceres e riasumis la povo en 1895. Il finis sua duesma guverno en 1899 e komencis fiskala, armeala, religiala e civila reformi. Dum la guverno da Augusto B. Leguía Usana kapitalo recevis facilesi, e borgezi favoresis.

Pos la ekonomiala krizo en 1929 Peru experiencis periodi di demokratio e di autoritala rejimi. En 1968 generalo Juan Velasco Alvarado renversis la guvernerio di prezidanto Fernando Belaúnde Terry per stato-stroko. En 1975 nova stato-stroko, komandita da Francisco Morales Bermúdez, renversis la guvernerio di Velasco Alvarado, qua preparis ri-establiso di demokratio.

Dum 1980a yari Peru sufris pro extera debajo, alta inflaciono, kresko di komerco di drogi, e kresko di violento[1]. Dum la guverno da Alberto Fujimori Peru komencis rekuperar sua antea stando, ma akuzi pri korupto, autokratismo e violaco di homala yuri koaktis Fujimori renuncar en 2000. Pos la fino dil rejimo di Fujimori, Peru esforcis kombatar korupto e mantenar ekonomiala kresko[2].

Referi[redaktar | edit source]

  1. Klarén, Peter. Peru: society and nationhood in the Andes. New York: Oxford University Press, 2000.
  2. The Economist Peru. Rekuperita ye 18 di julio 2007