Historio di Peru

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Chavín skulto.

L'unesma atesto pri homala habiteso en Peru evas de 11000 aK. Plura kulturi (Chavín, Paracas, Mochica, Nazca, Wari e Chimu) prosperis en la regiono.

Inkao urbo di Macchu Picchu.

Dum la 14ma yarcento l' Inkai aparis kom povoza stato e formacis la maxim vasta imperio di Amerika ante l'arivo di Cristoforo Colombo. Li establisis lua chef-urbo en Cusco e konstruktis longa voyi qui krucumis vasta lia imperio, qua iris de nuna Kolumbia til Chili.

Hispani komandita da Francisco Pizarro konquestis Peru en 1532 pos vinkar la lasta Inkao-chefo, Atahualpa. En 1542 Hispani formacis la Vice-Rejio di Peru, e minado divenis lua maxim importanta ekonomiala agado. La vice-reji havis la misiono defensar la litoro de Franca kontrabando e de Angla e Nederlandana pirati. Li konstruktis fortresi en la portui di Valdivia, Valparaíso, Arica e Callao. Malgre to, la Britaniana korsar-navo Henry Morgan spoliis Panama-Urbo en 1670.

Dum la periodo dil vice-rejio, revolti ofte eventis. Cirkum 1656 Pedro Bohórquez kronizis su kom "inkao" (imperiestro) ed instigis indijeni a revolto. En 1742 eventis revolto kontre la Hispana dominacajo, komandita da Juan Santos Atahualpa, ed en 1780 eventis altra revolto, komandita da Tupac Amaru 2ma.

José de San Martín proklamis Peru nedependanta de Hispania en 28 di julio 1821, e fondis republiko. Dum la frua yari pos la nedependo-deklaro, intensa disputi inter militestri por dominaco efektigis politikala nestabileso. De 1879 til 1883 Peru partoprenis la Pacifiko-milito kun Bolivia kontre Chili e konseque perdis la provinci Arica e Tarapacá.

Pos la milito kontre Chili, Peru facis extraordinara esforco por rikonstruktar su. En 1894 Nicolás de Piérola organizis militeto, renversis Andrés Avelino Cáceres e riasumis la povo en 1895. Il finis sua duesma guvernisteso en 1899 e komencis fiskala, armeala, religiala e civila reformi. Dum la guvernisteso da Augusto B. Leguía Usana kapitalo recevis facilesi, e borgezi favoresis.

Pos la ekonomiala krizo en 1929 Peru experiencis periodi di demokratio e di autoritala rejimi. En 1968 generalo Juan Velasco Alvarado renversis la prezidanto Fernando Belaúnde Terry da stato-stroko. En 1975 nova stato-stroko, komandita da Francisco Morales Bermúdez, renversis Velasco Alvarado, e preparis riestabliso di demokratio.

Dum la 1980a yari Peru sufris pro extera debajo, alta inflaciono, kresko di komerco di drogi, e kresko di violento[1]. Dum la guvernerio da Alberto Fujimori Peru komencis rekuperar sua antea stando, ma akuzi pri korupto, autokratismo e violaco di homala yuri koaktis Fujimori renuncar en 2000. Pos la fino dil rejimo di Fujimori, Peru esforcis kombatar korupto e mantenar ekonomiala kresko[2].

Referi[redaktar | edit source]

  1. Klarén, Peter. Peru: society and nationhood in the Andes. New York: Oxford University Press, 2000.
  2. The Economist Peru. Rekuperita ye 18 di julio 2007