Historio di Uruguay

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Charrua indijeno.

Ante Europani arivar en nuna Uruguay, la regiono habitesis da Charrua e Guarani indijeni. Hispaniani tervenis en 1516, ma la desfacilesi por koloniigar la regiono pro la rezisto dil indijeni, e la manko di oro ed arjento limitis la koloniigo dum la 16ma e 17ma yarcenti. Lua teritorio disputesis da Hispaniana e Portugalan imperii. En 1603 Hispaniani enduktis gebovi a la regiono. Villa Soriano, l'unesma urbo di la regiono, fondesis nur en 1624.

En 1680 Portugalani kreis fortuo sude de la regiono, en Colonia del Sacramento, avan Buenos Aires. La 24ma di decembro 1726 Hispaniani fondis Montevideo. La disputo inter Hispania e Portugal pri Colonia del Sacramento kontinuis dum preske 100 yari, e nur en 1777 tra Santo-Ildefonso-kontrato Portugal retrodonis la kolonio a Hispania. Montevideo, kun lua naturala portuo, rapide developis en importanta komercala centro qua konkurencis kun Buenos Aires.

Dum la komenco dil 19ma yarcento la historio di Uruguay taliesis per la lukti inter Hispaniani, Angliani, Portugalani e pose Braziliani pri la kontrolo di Río-de-la-Plata-baseno. En 1806 Britaniani invadis Buenos Aires, ma ekpulsesis da Montevideana forci komandita da Santiago de Liniers. En 1807 Britaniani unesme okupis Montevideo e pos atakis Buenos Aires, ma nove ekpulsesis dal Hispaniana trupi e populala rezisto. En 1810 kande okuris la Revoluciono di Mayo en Buenos Aires, Uruguay tardigis partoprenar en la proceso. En 27 di februaro 1811 komencis revolto kun 300 homi komandita da Pedro José Viera e Venancio Benavides, konocita kom Grito de Asencio, qua konsideresas la komenco dil nedependo-proceso di Uruguay. Viera e Benavides okupis l'urbi Mercedes, Villa Soriano, El Colla (nune Rosario) e San José, e demandis la helpo dil guvernerio di Buenos Aires. José Gervasio Artigas, nune konsiderata Uruguayana heroo, lansis atako kontre Hispaniani en Uruguay ed okupis l'urbi di Minas ye la 24ma di aprilo 1811, San Carlos ye la 28ma di aprilo, e Maldonado ye la 29ma. Il anke vinkis Hispaniani en Las-Piedras-batalio ye la 18ma di mayo 1811 e fine Montevideo. Colonia del Sacramento okupesis en 26 di mayo sam yaro, e Hispaniana dominacajo en la regiono finis.

Uruguay okupesis dal Portugalani e pose dal Braziliani de 1816 til 1827. La 25ma di agosto 1825 José Gervasio Artigas deklaris Uruguay nedependanta de Brazilia.

De 1864 til 1870 Uruguay, kun Arjentinia e Brazilia, kombatis en Triopla Alianco Milito kontre Paraguay. Montevideo, uzita kom navala bazo por Braziliana mar-armeo experiencis periodo di prosperado e tranquileso dum ta epoko.

Dum la guvernisteso dil generalo Lorenzo Batlle y Grau supresis revolto komandita da Nacionala Partiso (Blancos). De 1875 til 1886 militisti komandis lando. Dum ta periodo, l'enmigro di Italiani e Hispaniani augmentis populo di lando: en 1879 totala habitanti esis cirkum 438,000[1].

En 1903 José Batlle y Ordóñez elektesis prezidanto. Ilu guvernis til 1907 e rielektesis en 1911 por guvernar til 1915. Dum lia duesma periodo, Uruguay adoptis 8-hora laborjorno, indemno por chomeso ed universala votado.

En 1931 Gabriel Terra Leivas asumis povo. Lia mandato koincidis kun l'efekti di 1929 Granda Depreso. On okuris konfronti en ke polici e laboristi interocidis. En 1933 Terra Leivas komandis stato-stroko, supresis kongreso e guvernis da dekreti. Nova konstituco, qua donis plusa povi a la prezidanto, impozesis en 1934.

En 1938 generalo Alfredo Baldomir Ferrari elektesis prezidanto. Kande la duesma mondomilito komencis, Baldomir deklaris Uruguay neutra lando, quankam la Batalio di Plata-fluvio okuris en Uruguayana aqui. La 13ma di decembro 1939 Germana krozonavo Graf Spee e sufris severa domaji. La komandero dil navo, Hans Langsdorff, ankragis ol en la portuo di Montevideo por repari e por evakuar la vunditi. Pos kredar ke Britaniani havis plu granda forci e povis kaptar la krozonavo, ilu decidis sinkar Graf Spee. La 25ma di januaro 1942 Uruguay ruptis diplomacala relati kun Naziista Germania, ma lando nur eniris la milito en 1945 kontre nacionalsocialisti.

De 1973 til 1985 lando sufris diktatoreso. Cirkum 180 Uruguayani ocidesis dum ta periodo. En 1 di marto 1985 demokratio riestablisesis. Julio María Sanguinetti de Colorado partiso elektesis, e guvernis de 1985 til 1990.

Referi[redaktar | edit source]

  1. "Evolution of the economy and society - Uruguay"