Kirgizistan

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Кыргыз Республикасы
Kyrgyz Respublikasy
Кыргызская республика
Kyrgyzskaya Respublika
Flag of Kyrgyzstan.svg National emblem of Kyrgyzstan.svg
Flago di Kirgizistan Blazono di Kirgizistan
Mapo di Kirgizistan
Chefurbo: Bishkek
·Habitanti: 1,250,000 (2007)
Precipua urbo: Bishkek
Oficala linguo: Kirgizistana, rusiana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Roza Otunbayeva
·Chefministro: Omurbek Babanov
Surfaco: (86ma granda)
·Totala: Shablono:Formatnum199900 km²
·% aquo: 3,6
Habitanti: (110ma granda)
·Totala: 5,482,000[1] (2009)
·Lojanto-denseso: 27.4 hab./km²
Nacionala himno: nacionala himno di Kirgizistan
Pekunio: Kirgizistana som
Reto-kodo: .kg
Precipua religio: islamo, 60,8%

Kirgizistan esas lando qua jacas en centr-Azia. Lua vicina landi esas:

Bazala fakti pri Kirgizistan.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Kirgizistan.

La maxim anciena populo konocata en la historio di Kirgizistan esis Skitiana tribui, qua vivis en la regiono di Saka de 6ma yarcento aK til 5ma yarcento[2]. Graduale la regiono esis konquestita da Turka populi. Dum 8ma yarcento Arabi konquestis la regiono ed introduktis islama religio[3]. Kirgiza stato atingis lia maxima expanseso en 840 kande li kaptis Uigura rejio.

Chiniana texti de 7ma til 12ma yarcento deskriptas Kirgizi kom blanka personi kun blua oki e reda hari, qua povas signifikar Slava origino[4]. Pro la procesi di migresi, konquesti ed intermariaji, nuna west-Aziana populi havas mixurita origini, anke kun Irana e Mongola sangi.

En 1876, la regiono esis konquestita da Rusian imperio. Kun Rusa okupeso, multa Kirgizi decidis movar su vers Pamir montaro od Afganistan. En 1916 okuris granda represo en la regiono, e multa Kirgizi fugis vers Chinia. Sovietana povo esis establisita en la regiono en 1918 ed en 1924 la regiono divenis autonoma parto di Socialista Sovieta Republiko di Rusia. Finale, en 5 di decembro 1936 ol divenis la Socialista Sovieta Republiko di Kirgizistan. En 1941 kirila alfabeto adoptesis por Kirgizistana linguo.

Kirgizistan divenis nedependanta de Sovietia en la 31 di agosto 1991. Askar Akayev, elektita prezidanto di Sovieta Republiko di Kirgizistan en oktobro 1990 divenis l'unesma prezidanto di nedependanta lando. En 21 di decembro 1991 Kirgizistan eniris la Komuneso di Nedependanta Stati ed en 1992 l'Unionita Nacioni.

En 6 di aprilo 2010 komencis protesti kontre guvernerio di Kurmanbek Bakiyev en Bishkek ed altra urbi. En 15 di aprilo il abandonis povo, e Roza Otunbayeva, qua provizore okupis povo pos 7 di aprilo, asumis kom unesma prezidantino di lando.

Politiko[redaktar | edit source]

Segun 1993 konstituco Kirgizistan esas parlamentala demokratiala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5 yari. Lu povas elektar tempale la chefministro di lando, ma la nomo mustas esar aprobita da la parlamento.

Depos 2005 legifala povo kompozesas nove da unika chambro, la supra konsilantaro, qua havas 120 qui elektesas dal populo por 5 yari. De 1995 til 2005 la parlamento kompozesis da du chambri. Singla partiso povas havar admaxime 65 deputati, por preventar koncentreso di povo en unika politikala grupo.

Geografio[redaktar | edit source]

Tian Shan montaro en Kirgizistan.

Kirgizistan ne havas litoro. Ol havas frontieri kun Kazakstan, Populala Republiko di Chinia, Tajikistan ed Uzbekistan. Ol jacas inter latitudi 39º e 44º N e longitudi 69º e 81º W. Lua maxim alta monto esas Jengish Chokusu, kun 7,439 m di altitudo en Tian Shan montaro. Lago Issyk-Kul esas la maxim granda.

Lua klimato varias segun regioni: la valo di Fergana en sud-westo havas subtropikala klimato, en alta monti di Tian Shan on havas polala klimato. Sika klimati okuras en altra regioni; malgre ta on povas nivar en dezerti dum kelka kolda dii en vintro.

Lando havas un geografiala exklavo en Uzbekistan: l'urbeto di Barak. En lua teritorio existas quar Uzbeka enklavi.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Kirgizistan.

Kirgizistan esas la duesma maxim povra lando de anciena Sovietia e nune ol esas la duesma maxim povra lando di Centr-Azia. Segun The World Factbook, 1/3 di lua habitantaro vivis sub la povreso-lineo en 2011[5].

Demografio[redaktar | edit source]

Cirkum 80% di la habitanti esas islama, 17% ortodoxa e 3% altra[6]. Rasala Kirgizi reprezentis cirkum 70% di totala habitantaro en 2007. Altra importanta grupi esis Uzbeki (14.5%) e Rusi (9%).

La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Bishkek. Altra importanta urbi esas Osh e Jalal-Abad.

Kulturo[redaktar | edit source]

Muzikisti pleas tradicionala Kirgizistana muziko.

Kirgizistan havas du oficala lingui: kirgizistana e rusiana. Cirkum 99% di populo savas lektar e skribar.

Un di maxim populala sporti en lando esas futbalo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. World Population Prospects, Table A1 Unionita Nacioni
  2. Kyrgyzstan Marshall Cavendish. 2005-09. pp. 148. ISBN 0-7614-2013-4. "Scythians were early settlers in present-day Kyrgyzstan. They were fearsome warriors who resisted even the attacks of Alexander the Great in the third ..."
  3. BBC Timeline:Kyrgyzstan
  4. V.V. Bartold, The Kyrgyz: A Historical Essay, Frunze, 1927. Reprinted in V.V. Bartold, Collected Works, Volume II, Part 1, Izd. Vostochnoi Literatury, Moscow, 1963, p. 480
  5. "Percentage of population below the poverty line by country The World Factbook
  6. www.state.gov