Kirgizistan
| Кыргыз Республикасы Kyrgyz Respublikasy Кыргызская республика Kyrgyzskaya Respublika
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Kirgizistan esas lando qua jacas en centr-Azia. Lua vicina landi esas:
- en nordo, Kazakstan,
- en esto ed en sud-esto, Populala Republiko di Chinia,
- en sudo, Tajikistan,
- en westo, Uzbekistan.
Bazala fakti pri Kirgizistan.
Indexo |
Historio[redaktar]
 |
Videz anke: Historio di Kirgizistan. |
La maxim anciena populo konocata en la historio di Kirgizistan esis Skitiana tribui, qua vivis en la regiono di Saka de 6ma yarcento aK til 5ma yarcento[2]. Graduale la regiono esis konquestita da Turka populi. Dum 8ma yarcento Arabi konquestis la regiono ed introduktis islama religio[3]. Kirgiza stato atingis lia maxima expanseso ye 840 kande li kaptis Uigura rejio.
Chiniana texti de 7ma til 12ma yarcento deskriptas Kirgizi kom blanka personi kun blua oki e reda hari, qua povas signifikar slava origino[4]. Pro la procesi di migresi, konquesti ed intermariaji, nuna west-Aziana populi havas mixurita origini, anke kun Irana e Mongola sangi.
Ye 1876, la regiono esis konquestita da Rusiana Imperio. Kun Rusa okupeso, multa Kirgizi decidis movar su vers Pamir montaro od Afganistan. Ye 1916 okuris granda represo en la regiono, e multa Kirgizi fugis vers Chinia. Sovietana povo esis establisita en la regiono ye 1918 ed ye 1924 la regiono divenis autonoma parto di Socialista Sovieta Republiko di Rusia. Finale, ye 5 di decembro 1936 ol divenis la Socialista Sovieta Republiko di Kirgizistan. Ye 1941 kirila alfabeto esis adoptita por kirgizistana linguo.
Kirgizistan divenis nedependanta de Soviet-Uniono ye 31 di agosto 1991. Askar Akayev, elektita prezidisto di Sovieta Republiko di Kirgizistan ye oktobro 1990 divenis l'unesma prezidisto di nedependanta lando. Ye 21 di decembro 1991 Kirgizistan eniris la Komuneso di Nedependanta Stati ed ye 1992 l'Unioninta Nacioni.
Ye 6 di aprilo 2010 komencis protesti kontre guverno di Kurmanbek Bakiyev en Bishkek ed altra urbi. Ye 15 di aprilo il abandonis povo, e Roza Otunbayeva, qua provizore okupis povo pos 7 di aprilo, asumis kom unesma prezidistino di lando.
Politiko[redaktar]
Segun 1993 konstituco Kirgizistan esas parlamentala demokratiala republiko. La chefo di stato esas la prezidisto, elektita da populo por 5 yari. Lu povas elektar tempale la chefa ministro di lando, ma la nomo mustas esar aprobita da la parlamento.
Legifala povo esas kompozita da du chambri: l'asemblajo di populala reprezenteri, kun 45 membri direkte elektata da populo por 5 yari, e la legifanta asemblajo, kun 60 membri, anke elektata da populo por sama periodo.
Geografio[redaktar]
Kirgizistan ne havas litoro. Ol havas frontieri kun Kazakstan, Populala Republiko di Chinia, Tajikistan ed Uzbekistan. Ol jacas inter latitudi 39º e 44º N e longitudi 69º e 81º W. Lua maxim alta monto esas Jengish Chokusu, kun 7,439 m di altitudo en Tian Shan montaro. Lago Issyk-Kul esas la maxim granda.
Lua klimato varias segun regioni: la valo di Fergana en sud-westo havas subtropikala klimato, en alta monti di Tian Shan on havas polala klimato. Sika klimati okuras en altra regioni; malgre ta on povas nivar en dezerti dum kelka kolda dii en vintro.
Lando havas un geografiala exklavo en Uzbekistan: l'urbeto di Barak. En lua teritorio existas quar Uzbeka enklavi.
Ekonomio[redaktar]
|
Videz anke: Ekonomio di Kirgizistan. |
Kirgizistan esas la duesma maxim povra lando de anciena Soviet-Uniono e nune ol esas la duesma maxim povra lando di Centr-Azia. Segun The World Factbook, 1/3 di lua populo vivis sub povreso-lineo ye 2011[5].
Demografio[redaktar]
Cirkum 80% di populo esas islama, 17% ortodoxa e 3% altra[6]. Rasala Kirgizi reprezentis cirkum 70% di totala populo ye 2007. Altra importanta grupi esis Uzbeki (14.5%) e Rusi (9%).
La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Bishkek. Altra importanta urbi esas Osh e Jalal-Abad.
Kulturo[redaktar]
Kirgizistan havas du oficala lingui: kirgizistana e rusiana. Cirkum 99% di populo savas lektar e skribar.
Un di maxim populala sporti en lando esas futbalo.
Referi[redaktar]
- ↑ World Population Prospects, Table A1 Unioninta Nacioni
- ↑ Kyrgyzstan Marshall Cavendish. 2005-09. pp. 148. ISBN 0-7614-2013-4. "Scythians were early settlers in present-day Kyrgyzstan. They were fearsome warriors who resisted even the attacks of Alexander the Great in the third ..."
- ↑ BBC Timeline:Kyrgyzstan
- ↑ V.V. Bartold, The Kyrgyz: A Historical Essay, Frunze, 1927. Reprinted in V.V. Bartold, Collected Works, Volume II, Part 1, Izd. Vostochnoi Literatury, Moscow, 1963, p. 480
- ↑ "Percentage of population below the poverty line by country The World Factbook
- ↑ www.state.gov
| Nedependanta stati en Azia |
| Afganistan | Azerbaijan | Bahrain | Bangladesh | Brunei | Bhutan | Chinia | Filipini | India | Indonezia | Iran | Irak | Israel | Japonia | Jordania | Kambodja | Kazakstan | Kirgizistan | Kuwait | Laos | Libano | Malaizia | Maldivi | Myanmar | Mongolia | Nepal | Nord-Korea | Oman | Pakistan | Katar | Saudia Arabia | Singapur | Siria | Sri Lanka | Sud-Korea | Tajikistan | Tailando | Taiwan | Timor Leste | Turkmenistan | Turkia | Unionita Araba Emirati | Uzbekistan | Vietnam | Yemen |
| Ne agnoskata nedependesi Palestina |
