Kolumbia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
República de Colombia
Flag of Colombia.svg Coat of arms of Colombia.svg
Flago di Kolumbia Blazono di Kolumbia
Mapo di Kolumbia
Chefurbo: Bogota
·Habitanti: 7 304 384 (2009)
Precipua urbo: Bogota
Oficala linguo: Hispaniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidisto: Juan Manuel Santos
Surfaco: (26ma granda)
·Totala: 1.141.748 km²
·% aquo: 8,8
Habitanti: (28ma granda)
·Totala: 46,064,907[1] (2011)
·Lojanto-denseso: 40 hab./km²
Nacionala himno: Himno Nacional de la República de Colombia
Pekunio: Peso di Kolumbia
Reto-kodo: .co
Precipua religio: katolikismo (95%)

Kolumbia esas lando qua jacas en Sud-Amerika. Lua vicina landi esas en esto Venezuela e Brazilia, en sudo Peru e Equador, e en nord-westo, Panama. En nordo jacas Karibeano, ed en westo jacas Oceano Pacifiko. Chefurbo: Bogota.

Bazala fakti pri Kolumbia

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Kolumbia.

La nomo Kolumbia havas origino en Kristoforo Kolumbo, deskovristo di Amerika. Ye 1525 Hispaniani fondis l'unesma urbo di Sud-America: Santa María la Antigua del Darién, nune konocita kom Santa María. Depos militi kontre indijeni, Hispaniani expansis koloniigo, komencis trovar sklavi de Afrika dum 16ma yarcento, ed establisis Vice-Rejio di Nova Granada ye 1717. Pos li suspensis ol, ma riestablisis la vice-rejio ye 1739.

De 1796 til 1806 komencis konflikti pri la naturo di lokala guverno. Kande informi ke Napoléon 1ma invadis Hispania arivis en Hispan Amerika ye mayo 1810 on komencis deklari di nedependeso di lokala guverni. Unesma okuris en Quito ye 1809. Vice-rejio di Nova Granada deklaris sua nedependeso ye 20 di julio 1810. La provinco di Bogota transformis su en Libera e Nedependanta stato di Cundinamarca ye 1811.

Mapo di Granda Kolumbia.

Pos decidiganta Boyacá-batalio komandita da Francisco de Paula Santander e José Antonio Anzoátegui ye 7 di agosto 1819, nedependeso esis agnoskata e la vice-rejio divenis la Republiko di Kolumbia, kun vasta teritorio kompozita da teritorii de nuna Kolumbia,Venezuela, Equador e Panama. Simón Bolívar esis chefo di nedependeso movimento kun Francisco de Paula Santander, e divenis l'unesma prezidisto di lando.

Ye 1830 politikala konflikti rezultis la nedependeso di Quito (nune Equador) e Venezuela. Pos du yari di interna milito ye 1863, on kreis l'Unionita Stati di Kolumbia qua lastis til 1886, kande lando asumis lua nuna nomo, Kolumbia.

Ye 1903 Panama divenis nedependanta de Kolumbia, kun militarala helpo de Usa. Usa pagis 25 milioni di dolari kom indemno a Kolumbia ye 1921, sep yari pos inauguro di Panama-kanalo. Kompense, Kolumbia agnoskis Thomson-Urrutia kontrakto.

En fino di 1940a e komenco di 1950a yari okuris sangoza konflikto konocata kom La Violencia ("la violento"), kauzata da tensioni inter la du maxim importanta politikala partisi. La violencia komencis kande Jorge Eliézer Gaitán, kandidato de liberala partiso, esis asasinita ye 9 di aprilo 1948. Nur ye 1957 liberala e konservema partisi paktis pri cesar violento.

En fino di 1970a yari trusti di drugo-vendisti komencis exekutar violenta agi, kom mortigi di rivali, ke kreskis dum 1980a e 1990a yari. Du grupi en specala - Medellín-trusto komandita da Pablo Escobar, e Cali-trusto - exercis politikala, ekonomiala e sociala influi en Kolumbia dum ta periodo. Kun la morto di Escobar ye 2 di decembro 1993 Cali-trusto dominacis la vendo di drugi til la duimo di 1990a yari, kande granda parto di lia chefi esis enkarcerigita od exekutita da armeo.

Politiko[redaktar | edit source]

Segun 1991 konstituco, Kolumbia esas republiko kun prezidisto, qua esas ambe chefo di stato e chefo di guvernerio, elektata por 4 yari. On permisas rielektar 1 foyo. Nuna prezidisto esas Juan Manuel Santos Calderón.

La parlamento (Congreso) havas 2 chambri: Chabro di Deputati (Cámara de Representantes) havas 166 membri, e Senato havas 102 membri.

La kapo di judiciala povo esas la supra korto, kun 23 judiciisti, dividita en 3 chambri: penala, civila e agrala, e laborala.

Politikala subdividuri[redaktar | edit source]

Kolumbia havas 32 departamenti, 1 chef-urbo-distrikto, Bogota, e 9 urbi-distrikti: Barranquilla, Cartagena, Santa Marta, Cúcuta, Popayán, Tunja, Turbo, Buenaventura e Tumaco.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Kolumbia kun lua precipua urbi e stradi.

Kolumbia jacas norde di Sud-Amerika ed esas parto di Karibeano. Esas l'uniko stato di Sud-Amerika qua havas litori en Atlantiko (Karibeano) ed en Pacifiko.

Monto Ritacuba Negro, en Kolumbian Andi.

Andi krucumas lando de nordo til sudo, dividita en tri montari: en westo, Cordillera Occidental proxim Pacifiko, ube jacas l'urbo di Cali. En centro, Cordillera Central, inter la vali di Cauca e Magdalena. En esto, Cordillera Oriental, qua atingas Guajira peninsulo ed inkluzas Bogota, Bucaramanga e Cúcuta. Lua maxim alta monto esas Nevado del Huila, kun 5,365 metri di altitudo. La duesma alta monto esas un volkano, Nevado del Ruiz, qua eruptis violente ye 1985.

Este di Andi on havas savano, parto di Orinoco baseno. En sudo jacas equatorala foresto. Basa landi reprezentas cirkum 50% dil teritorio, ma nur 3% di Kolumbiana populo vivas en ol.

Kolumbiana teritorio anke inkluzas multa insuli en Pacifiko e Karibeano.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Kolumbia.

Ye 2010 Kuntara landala produkto di Kolumbia esis preske 500 miliardi di dolari. Turismo en recenta yari kreskis, pos guverno kontrolar krimino e militeto. Cartagena de Indias, Kolumbiana litoro, karnavalo di Barranquilla e lua insuli esas importanta turistala destini.

Demografio[redaktar | edit source]

Kolumbia, kun 44 milioni lojanti, ol esas la 3ma stato di Latinal Amerika en totala populo-quanto, depos Brazilia e Mexikia.

La maxim granda urbo di lando esas Bogota. Altra importanta urbi esas Cali, Medellín, Barranquilla, Bucaramanga e Cartagena.

Preske 95% di la populo profesas kristanismo.

Kulturo[redaktar | edit source]

Le maxim konocata muzikala stili di lando esas cumbia e vallenato, ma salsa, mambo, champeta (kun influi de soukous, compas, zouk e reggae) e porro anke esas importanta.

En literaturo la maxim konocata autoro esas Nobel-premiario Gabriel García Marquez. Altra importanta autori esas Fernando Vallejo, Laura Restrepo, Álvaro Mutis e James Cañón. En pikto e skulto la maxim konocata nomo esas Fernando Botero.

Referi[redaktar | edit source]

  1. Departamento Administrativo Nacional de Estadística konsultita ye 14 di julio 2011
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


LocationSouthAmerica.png
Landi en Sud-Amerika
Arjentinia | Bolivia | Brazilia | Chili | Kolumbia | Equador | Guyana | Panama | Paraguay | Peru | Surinam | Trinidad e Tobago | Uruguay | Venezuela
dependanta teritorii: Falklandi | Franca Guyana