Marignano-batalio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Marignano-batalio
Francis at Marignan.jpg
François 1ma komandas lia trupi en Marignano
Konflikto Cambrai-uniono milito
Dato 13 til 14 di septembro 1515
Loko Apud 16 km sud-este de Milano.
Rezultajo Decidiganta Franco-Veniciana vinko. Suisia aceptas perpetua neutreso.
Militanti
Rejio di Francia
Republiko di Venizia
Suisia
dukio di Milano
Komanderi
François 1ma
Gian Giacomo Trivulzio
Bartolomeo d'Alviano
Louis 2ma de la Trémoille
Charles 3ma, duko de Bourbon
Marx Röist, kardinalo Matthieu Schiner e duko de Milano Maximiliano Sforza
Totala forci
38,700 soldati
(di qui 20,000 infantrio, 17,000 mercenarii e 1,700 de la kavalrio)
22,200
(di qui 22,000 de la infantrio e 200 de la kavalrio)
Perdaji
3,000 til 8,000 homi 8,000 til 14,000 homi

Marignano-batalio en nord-Italia, okuris dum Cambrai-uniono milito, ye la 13ma e 14ma di septembro 1515. Ol opozis François 1ma di Francia e sua federiti Venizi kontre Suisiani qui defendis la dukio de Milano.

Prefaco di la batalio[redaktar | edit source]

François afirmis sua pretendi sur la dukio di Milano ja en la komenco di sua regno, per la yuri pri sua spozino Claude, dukino di Bretonia, heredanto di Orléans, e do Louis 12ma. Marignano-batalio esas l'uno di l'epizodi di Italia militi komencita da Louis 12ma.

Dum la printempo 1515 François asemblis armeo kun 30,000 soldati (nobela franci, aventurema gaskoni e navari, infantriana Germani (mercenaria soldati konocita kom Landsknechti) e tumulteri (la «nigra bando») venita de Nederlando) en Lyon. Per asemblar li, la rejo augmentis imposti e facis pruntaji nam kustar multe la neutreso di l'ambicioza Henry 8ma di Anglia ma anke Karl 5ma di Germania, 400 kg di oro (150.000 ekui). En l'absenteso dil rejo, sua matro asertis la regenteso.

Kontre ilu, koaliso formacesis kun la papo, la dukino de Milano, l'imperiestro et la rejo di Aragon.

La kurajo di trupi esis bona. La Franc artilrio esis la maxim bona dil mundo kun sua 60 bronzo-kanoni komandita per Galiot de Genouillac.

Savinta ke l'ordinara pasaji esis gardita per trupi dil papo, qua esis federito kun la dukino di Milano, la grava kanoni esis hisita kun di vindili per pasar la paseyi do to di l'Argentière per di voyeti por kaprini, apud Montgenèvre. A Villafranca la Franciani surprizis e kaptis Prospero Colonna e multa suisa kavalrio.

La batalio[redaktar | edit source]

Sua desvolve esis stranja per l'epoko, nam prolongita dum du dii, longeso ne-ordinara lore.

En Marignano, apud 16 km sudo est-Milano en Po-planajo, ye la 13ma di septembro 1515, suisa trupi qui portis la blanka sharpo quale la Franciani, atakis la Landsknechti qui protektis l'artilrio. La tri quadrati di piquieri (7,000 til 8,000 homi per quadrato) facis li cedar ma la rejo, qua ne havis tempo por metar sua armaro do la ledro laceresis da frapo di piquo, venas raliar li.

La kavaliero Bayard, kun totala braveso, insultis la Helveti. Sua kavalo esis tuita sube lu. Il rimetis en selo quik ; la flanji secionis, sua duesma kavalkajo impetuis ed entrenis lu vers la suisa ranji. Ma il salvis su en tempo e riganis sua kampeyo tra la viti. La trupi tenis ja nokto-mezo, pose la kombato haltis.

En frua matino di 14 la kombato riprenis. La Francian artilrio facis masakri ma la rekta alo, komandita per la dukino di Alençon, cedis. Subite, krio rezonis «Marco ! Marco !». To esis la Veniziani. Ye la 11:00 kloko, la Suisi sonigis por la retreto vers Milano.

Konsequo di la milito[redaktar | edit source]

Francia kontrolis Lombardia e signatis kon Suisia kontrato pri perpetua paco (qua respektesos til 1792). Mult italian artisti venis a Francia, exemple Leonardo da Vinci.