Marshall Insuli
| Aolepān Aorōkin M̧ajeļ Republic of the Marshall Islands
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Marshall Insuli esas arkipelago e lando en Oceania, norda di Nauru e Kiribati.
Bazala fakti pri Marshall Insuli.
Indexo |
Historio [redaktar]
| Videz anke: Historio di Marshall Insuli. |
L'unesma habitanti di nuna Marshall Insuli esis Mikroneziani, qua arivis dum la duesma yarmilo aK. Lia historio esas poko konocata. L'unesma Europana qua arivis en teritorio esis la Hispaniana Alonso de Salazar ye 1526. Du yarcenti pose, ye 1786, l'Angliana John Marshall vizitis l'insuli, ke recevis lia nomo en homajo a Marshall.
Germania okupis l'arkipelago depos 1885 ed establisis protektorato. Li establisis komercala posti en l'insuli di Jaluit ed Ebon. Marshaliana iroij (lokala chefi) mantenis lia lokala autoritato dum Germaniana dominacajo.
Japonia konkestis la teritorio dum la komenco di Unesma mondomilito, ed establisis lia guverno en l'insulo di Jaliut. Ye 31 di januaro 1944 dum Duesma mondomilito, Usani okupis Kwajalein atolo. Pos vinkar Japoniani komplete ye 1945 ol komencis administrar l'insuli e granda parto di Mikronezia kom Fidekomiso-Teritorio di Pacifiko.
De 1946 til 1958 Usa uzis l'arkipelago por probar atom-bombi: on okuris 67 explozioni di atom-bombi en ta epoko.
Ye 1979 l'insuli recevis propra guverno, ed ye 21 di oktobro 1986 ol divenis nedependanta de Usa. Amata Kabua, qua guvernis pos 1979, esis unesma prezidisto di lando.
Politiko [redaktar]
Segun konstituco adoptita ye 1979, Marshall Insuli esas republiko[2]. Elekti okuras omna 4 yari, e tota civiteni evanta 18 yari o plu povas votar. La prezidisto, qua esas chefo di stato ed anke chefo di guvernerio, esas elektata da 33 membri di parlamento (Nitijela). Il indikas 10 ministri, qua mustas esar aprobata da Nitijela.
Judiciala povo havas quar sistemi di korti: supra korto, alta korto, lokala (municipala) korti e korti tradicionala - ta restrikta a demandi pri landal yuro.
Marshall Insuli havas libera asociuro kun Usa, qua esas responsebla pri la defendo dil insuli.
Geografio [redaktar]
Lando konsistas ek 29 atoli - 24 habitata - e 5 izolata insuli. Preske 66% di lojanti habitis la chef-urbo, Majuro, ed en l'urbo di Ebeye. Granda parto di lua teritorio jacas en mar-nivelo.
Lua klimato esas varma e pluvoza. Plu intensa pluvi okuras de mayo til novembro.
Ye oktobro 2011 lando deklaris 770,000 km² di oceano kom rezervo por protektar sharki.
Ekonomio [redaktar]
| Videz anke: Ekonomio di Marshall Insuli. |
L'insuli havas poka naturala rekursi. Agrokultivo okuras en mikra tereni. Lando recevas ekonomiala helpo de Usa.
Demografio [redaktar]
Cirkum 68,000 personi vivas en lando, preske 2/3 en Majuro. La majoritato esas Marshallani, de Mikroneziana origino.
Kulturo [redaktar]
Plu kam 50% di Marshallani partoprenas a l'Unionita Eklezio di Kristo, 24,2% partoprenas a l'Asemblajo di Dio, 8,4% esas katoliki e 8,3% esas Mormoni[3]. En muziko, roro esas tradicionala kanto, generale pri anciena legendi, kantata da mulieri dum laboro o por donar guidilo a navigeri.
Referi [redaktar]
| Landi e teritorii en Oceania |
| Usana Samoa | Australia | Baker-insulo | Cook-Insuli | Fidji | Franca Polinezia | Guam | Havayi | Howland Insulo | Jarvis-insulo | Johnston-atolo | Kingman Rifo | Kiribati | Marshall Insuli | Federati Stati di Mikronezia | Midway-atolo | Nauru | Nova Kaledonia | Nova-Zelando | Niue | Norfolk Insulo | Norda Mariani | Palau | Palmyra Atolo | Papua-Nova-Guinea | Pitkern | Samoa | Samoa Usana | Salomon Insuli | Timor Leste| Tokelau | Tonga | Tuvalu | Vanuatu | Wake Insulo | Wallis e Futuna |
