Monarkio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Monarkii en la mondo.

██ Konstitucala monarkii

██ Monarkii en la Britana Komuneso

██ Absoluta monarkio

██ Mi-konstitucala monarkii

██ Republiki qua havas monarkii en kelka regioni

La krono generale esas la simbolo (o un di la simboli) di un monarkio.

Monarkio esas la formo di guverno di un stato ube la povo esas absolute o nominale exercata da un unika persono, qua recevas la nomo di monarko.

Kom politikala ento, la monarko esas la chefo di stato, e generale transmisas la chefeso di stato heredale. Anke povas existar elektala monarki, kom en la stato di Vatikano, ube la papo esas la monarko, ma esas elektata da un kolegio di kardenali.

La vorto "monarkio" havas origino en du Greka vorti: μονος (mónos): ‘uno’, ek αρχειν (arjéin): ‘guverno’, tradukebla kom guverno de un unika persono. La monarko guvernas la stato dum tota lua vivo.

Nune 44 landi esas monarkii, de qua 16 esas membri di Commonwealth qua konsideras la rejino di Anglia, nune Elizabeth 2ma, kom lua chefo di stato.

On povas existar 3 formi di monarkii:

  • Absoluta monarkio, ube la monarko guvernas kom autokrato, kun absoluta povo super la stato e la guverno - por exemplo, la povo por guvernar da dekreto, o impozar punisi.
  • Limitata monarkio, ube la rejo havas limitita povo.
  • Konstitucala monarkio, ube la funicioni dil monarko esas larje ceremoniala, submisita a un konstituco. Suvereneso jacas nominale en la manui dil monarko, ma politikale repozas en la manui di la populo, qua votas por deputati en la parlamento. La monarko esas nur un historiala simbolo di la kontinueso dil stato. Malgre ta, kelka monarki havas kelka privileji, kom un oficala domo, neviolacebleso, edc. Ed altra havas kelka povi, kom refuzar un chefa ministro o ministraro, o refuzar la disolvo di la parlamento.

Monarki povas havar diferenta tituli, kom: rejo/rejino, princo/princino, sultano, imperiestro, edc.

Exempli di moderna monarkii[redaktar | edit source]

Exempli di anciena monarkii (nune republiki)[redaktar | edit source]

Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Monarkio