Norvegia
| Kongeriket Norge Kongeriket Noreg
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Norvegia esas lando qua jacas en nord Europa. Lua vicina landi esas:
En sudo ed en westo jacas oceano Atlantiko, ed en nordo Arktika oceano.
Bazala fakti pri Norvegia.
Indexo |
[redaktar] Historio
Arkeologiala deskovraji indikis ke populi vivas en la regiono di nuna Norvegia depos 10,000 yari a.K. Multa historiisti opinionas ke Skandinaviana populi originis de nuna Germania.[1] Til komenco di 9ma yarcento multa mikra rejii existis en nuna Norvegia. Harald Hårfagre unionis ol e divenis rejulo di Norvegia ye 872.
Dum Vikingi epoko (8ma til 11ma yarcento) okuris expanseso ed enmigrado di populo. Vikingi koloniigis Islando, Faero, Grenlando e parti di Britania, Irlando e Francia. Nuna Limerick, Dublin e Waterford, en Irlando, esis fondita da Norvegiana Vikingi.[2]
Dum 14ma e 15ma yarcenti, Dania, Suedia e Norvegia monarkii unionis e formis Kalmar-Uniono. Suedia abandonis l'uniono ye 1523, ma Norvegia sejornis til 1814.
Norvegia divenis nedependanta de Dania ye 17 di mayo 1814 e nominis Daniana princo Christian Fredrik kom rejulo. Ica fakto esis motivo de Suediana-Norvegiana milito. Norvegia ne povis ganar milito, ed aceptis uniono kun Suedia.
Norvegia divenis nedependanta de Suedia ye 7 di junio 1905. Dum Unesma mondo-milito lando sejornis neutrala, ma ye 1940 Nacista Germania invadis ol dum Duesma mondo-milito. Vidkun Quisling instalis guverno kunlaboranta kun Germaniani, ma parto di la populo ne aceptis l'okupeso, e developis rezisto ed aktivesi di saboto kontre Germaniani. Ye 1945 Germaniani esis vinkita, e Vidkun Quisling esis arestita ye 9 di mayo 1945 ed exekutita ye 24 di oktobro sam yaro.
Einar Gerhardsen divenis l'unesma chefa ministro di lando pos la milito, e guvernis de 25 di junio 1945 til 9 di novembro 1951. Il adoptis Keynesana teorii por rikonstruktar l'ekonomio.
Ye 1969 petrolo esis deskovrita en Norvegiana litoro. Ye 1973 lando fondis su propra petrolo-kompanio, Statoil.
En du referendi - 1972 e 1994 - Norvegiana populo deziris ne partoprenar en Europana Uniono. Malgre ta, lando partoprenas en komuna merkato ed en Schengen konkordo kun EU. Ye 1981 lando elektis lua unesma chefa ministrino: Gro Harlem Brundtland.
[redaktar] Politiko
Segun lua konstituco, adoptita ye 16 di mayo 1814, Norvegia esas konstitucala monarkio. Rejulo Harald 5ma esas la chefo di stato e la chefa ministro - nune Jens Stoltenberg - esas la chefo di guvernerio. La parlamento havas unika chambro 169 membri, elektita por 4-yara periodo.
[redaktar] Geografio
Norvegia havas 2,542 km di frontiero kun Suedia, Finlando e Rusia en esto. La maxim alta monto di lando esas Galdhøpiggen, kun 2,469 m di altitudo. Granda parto di lando esas montoza e kovrata da glacieri. Sudo di Norvegia havas plu varma klimato e recevas plu pluvi ke nordo.
[redaktar] Ekonomio
.jpg)
 |
Videz anke: Ekonomio di Norvegia. |
Norvegia havas la duesma granda KLP per persono dil mondo, pos Luxemburgia. L'exporto di petrolo e naturala gaso responsas por 20% di KLP.
En du referendi - 1972 e 1994 - Norvegiana populo manifestis ne havar volado en enirar Europana Uniono. Malgre ta, lando partoprenas en komuna merkato ed en Schengen konkordo kun EU e formacas Europana konkordo pri libera merkato - EFTA - kun Suisia, Islando e Liechtenstein.
[redaktar] Demografio
Lando havas cirkum 4.9 milioni lojanti. La granda majoritato esas Norvegi. Sami e Kven populi esas minoritati.
La maxim granda urbo esas la chef-urbo, Oslo, kun plu kam 870,000 lojanti. Altra importanta urbi esas Bergen, Stavanger e Trondheim.
[redaktar] Kulturo
Dum 18ma yarcento aparis romantikismo e nacionalismo en Norvegiana literaturo. L'Ora Epoko en Norvegian arti e literaturo okuris dum la sequanta yarcento: l'autori Henrik Ibsen, Bjørnstjerne Bjørnson, Alexander Kielland e Jonas Lie esis la maxim importanta de ta epoko.
En muziko, tri importanta nomi dum romantika periodo esis Edvard Grieg, Rikard Nordraak e Johan Svendsen.
[redaktar] Referi
- ↑ http://hpgl.stanford.edu/publications/EJHG_2002_v10_521-529.pdf
- ↑ RF Foster: "The Oxford History of Ireland", Oxford University Press, 1989
