Polonia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Rzeczpospolita Polska
Flag of Poland.svg Herb Polski.svg
Flago di Polonia Blazono di Polonia
Mapo di Polonia
Chefurbo: Warszawa
·Habitanti: 1,671,670 (2002)
Precipua urbo: Warszawa
Oficala linguo: Poloniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidisto: Bronisław Komorowski
·Chefa ministro: Donald Tusk
Surfaco: (69ma granda)
·Totala: 312,685 km²
·% aquo: 3,07
Habitanti: (34ma granda)
·Totala: 38,192,000[1] (2010)
·Lojanto-denseso: 120 hab./km²
Nacionala himno: Mazurek Dąbrowskiego
Pekunio: Złoty
Reto-kodo: .pl
Precipua religio: katolikismo, 92,2%

Polonia jacas en centr-Europa. Lua vicina landi esas:

En nordo jacas Baltika Maro, e dop maro en nordo esas Bornholm (di Dania) e Suedia.

Bazala fakti pri Polonia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Polonia.

Slava tribui koloniigis Polonia dum l'1ma yarcento. Ye 966 slava rejo Miezko 1ma impozis katolikismo en la regiono.

Dum 16ma yarcento Polonia e Lituania formis unika stato. La Parlamento (Sejm) esis simbolo di l'uniono.

Dum 18ma yarcento, Rusiana Imperio, Prusia ed Austria dividis ed okupis la Poloniana teritorio. L'estala regiono esis okupita da Rusiana Imperio. Polonia nur divenis nedepedendanta de Rusia ye 11 di novembro 1918 kun fino di Unesma mondomilito, e divenis republiko inspirita en Franciana 3ma republiko.

Ye mayo 1926 marshalo Józef Piłsudski kaptis povo da stato-stroko. Piłsudski guvernis til 1935 kande mortis.

Ye 1 di septembro 1939 Germania invadis westo di Polonia. Sovietia invadis esto di lando ye 17 di septembro. Warszawa kapitulacis ye 26 di septembro. Lando perdis granda parto di lua populo dum la Duesma mondomilito.

Lech Wałęsa kun George e Barbara Bush, 1989.

Polonia divenis komunista stato de 1945 (pos Duesma mondomilito) til 31 di decembro 1989, kande Tadeusz Mazowiecki divenis unesma ne-komunista chefa ministro pos 1945. Ye novembro 1990 populo elektis Lech Wałęsa, ex-sindikatano, kom prezidisto di lando por 5-yara periodo. Unesma parlamentala elekti okuris ye 1991.

Ye novembro 1995 okuris la 2ma libera elekto di prezidisto en lando. Aleksander Kwaśniewski vinkis Lech Wałęsa per poka eceso: 51,7% kontre 48,3%. Ye 1997 nuna Poloniana konstituco esis pozita en efekto.

Polonia unionis ad NATO ye 1999 ed ad Europana Uniono ye 1 di mayo 2004. Ye 1995 lando atingis la sama ekonomiala kresko de la periodo ante la fino di komunismo.

Politiko[redaktar | edit source]

Polonia esas parlamentala republiko. La Parlamento havas 2 chambri: la chambro di deputati (Sejm) havas 460 membri. La Senato (Senat) havas 100 membri.

Geografio[redaktar | edit source]

Topografio di Polonia.

Granda parto di Poloniana teritorio jacas infre 200 m. En sudo, bordero kun Chekia jacas montala regiono di Sudeti, ube la maxim alta punto esas Monto Snizieka (1603 m). La montara regiono di Karpati jacas en sudo. La maxim alta monto di lando esas Rysy Monto, kun 2499 metri di altitudo.

La maxim importanta fluvi di lando esas Vistula, kun 1047 km di extenso, Oder kun 854 kilometri, e Warta kun 808 kilometri.

Lando havas plu kam 10.000 lagi kun plu kam 1 hektaro di surfaco. La maxim granda esas Śniardwy kun 113,8 km², e Mamry kun 104 km².

La klimato di lando generale esas temperema, kun averajala temperaturi de 17 °C til 20º dum somero.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Polonia.

L'ekonomiala kresko ye 2004 esis 5,3 %.

Demografio[redaktar | edit source]

Nacionala konteno di Polonia (fonto: Hungariana revuo História 2–3 / 1991)
naciono 1921 1931 1946 1989
Polono 18.814.239
69,2 %
22.208.000
69,1 %
20.520.178
85,6 %
c. 37.380.000
98,7 %
Ukrainiano 3.898.431
14,3 %
altri entote
9.925.000
30,9%
c. 230.000
0,6 %
Judo 2.110.448
7,8 %
Bieloruso 1.060.237
3,9 %
c. 190.000
0,5 %
Germano 1.059.194
3,9 %
2.288.300
9,6 %
Lituaniano 68.667
0,3 %
Ruso 56.239
0,2 %
Cheko 30.629
0,1 %
altri 78.634
0,3 %
399.526
1,7 %
c. 80.000
0,2 %
sen populaneso 721.523
3,0 %
entote 27.176.717 32.133.000 23.929.527 c. 37.875.000

Til Duesma mondomilito, cirkum 30% di la populo di Polonia esis formita da minoritati. Germani koncentris su cirkum la frontiero kun Germania, dum ke Ukrani e Bielorusi koncentris su en esto di lando. Ultre, importanta komunesi di judi existis en Poloniana urbi. Lando sufris extreme kun milito, ambe en perdaji di vivi ed en extensado di lua frontieri. La rezulto esis la homogeneso di la populo. Segun dati de 2004, 97% dil habitanti di Polonia esis Poloni (de li cirkum 0,8 % Kashubi), 1,3 % Germani, 0,6 % Ukraini, 0,5 % Bielorusi e 0,01 % Lemki. Urbanizuro de la populo esis 61,9 %. De 1 di aprilo til 30 di junio 2011 okuros nacionala kontado di populo[2].

La maxim granda urbo esas Warszawa. Altra granda importanta urbi esas Łódź e Kraków.

Kulturo[redaktar | edit source]

Poloniana kulturo esas un reflexo di mondala tendenci. En cinemo, lando havas importanta filmifisti qua ganis Oscar-premio, kom Roman Polański, Andrzej Wajda, Zbigniew Rybczyński, Janusz Kamiński e Krzysztof Kieślowski. Inter la kompozisti di muziko, la maxim konocata ed importanta esas Frédéric Chopin.

En literaturo, lando furnisis notora autori kom Jan Kochanowski, Adam Mickiewicz, Bolesław Prus, Juliusz Słowacki, Witold Gombrowicz, Stanisław Lem e Ryszard Kapuściński, la Nobel-premiarii Henryk Sienkiewicz, Władysław Reymont, Czesław Miłosz e Wisława Szymborska, e l'Anglian autorulo kun Poloniana origino Joseph Conrad.

Turismo[redaktar | edit source]

Historiala arkitekturo e naturala peizaji esas importanta atraktado por turisti en lando. Turismo kreskis forte pos lando enirar l'Europana Uniono ye 2004[3]. La maxim importanta destini por turisti esas l'urbi di Warszawa, Kraków, Wrocław, Poznań, Lublin, Toruń, ed anke la ex-koncentreso-kampeyo di Auschwitz, e la peizaji di Tatra montaro.

Referi[redaktar | edit source]

  1. http://wiadomosci.wp.pl/kat,1347,title,Wzrasta-liczba-ludnosci-Polski,wid,12502858,wiadomosc.html
  2. NATIONAL CENSUS OF PEOPLE AND DWELLINGS 2011 - Central Statistical Office of Poland
  3. Travel and Tourism in Poland www.euromonitor.com

Fotografuri[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo