Quadrato grekia-latina

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Quadrato grekia-latina di ordero 5

Quadrato Grekia-Latina esas quadrato tabelo di n linei e n koloni okupita kun n2 distinkta pari, e ube omna lineo ed omna kolono kontenas nur sola exemplero. Ol esas superpozo di du quadrati latina ort-angula. Se la du quadrati Latina ne esas ort-angula, lore paro povas aparar pluse uno foyo.

La nomo "Grekia-Latina" venas de fakto on uzis ofte paro kompozita kun literi proveninta di Greka e Latina alfabeti.

Exempli[redaktar | edit source]

Du quadrati latina ort-angula[redaktar | edit source]

On konstitucas unesma quadrato latina :

A_1 = 
\begin{bmatrix}
 A & C & B & D \\
 D & B & C & A \\
 C & A & D & B \\
 B & D & A & C \\
\end{bmatrix}

E duesma :

 A_2 = 
\begin{bmatrix}
 1 & 4 & 3 & 2 \\
 3 & 2 & 1 & 4 \\
 2 & 3 & 4 & 1 \\
 4 & 1 & 2 & 3 \\
\end{bmatrix}

La kombino di du donas quadrato grekia-latina di ordero 4 :

A_1 \oplus A_2 = 
\begin{bmatrix}
 A,1 & C,4 & B,3 & D,2 \\
 D,3 & B,2 & C,1 & A,4 \\
 C,2 & A,3 & D,4 & B,4 \\
 B,4 & D,1 & A,2 & C,3 \\
\end{bmatrix}

La du quadrati latina esas do ort-angula pro ke omna paro aparas uno e nur una foyo e la condicioni sur la linei e la koloni esas juntita.

Du quadrati latina ne ort-angula[redaktar | edit source]

Nuna, ni uzas altra quadrato latina per l'unesma elemento dil paro :

A_1' = 
\begin{bmatrix}
 1 & 2 & 3 & 4 \\
 4 & 1 & 2 & 3 \\
 3 & 4 & 1 & 2 \\
 2 & 3 & 4 & 1 \\
\end{bmatrix}

La kombino di du ne donas quadrato grekia-latina :

A_1' \oplus A_2 = 
\begin{bmatrix}
 A,1 & C,2 & B,3 & D,4 \\
 D,4 & B,1 & C,2 & A,3 \\
 C,3 & A,4 & D,1 & B,2 \\
 B,2 & D,3 & A,4 & C,1 \\
\end{bmatrix}

On remarkas do ke la paro A,4 aparas du foyi (e la paro D,2 esas absenta). La quadrati latina A_1'~ e A_2~ ne esas ort-angula e ne povas formacar quadrato grekia-latina.

Analizi e demonstri[redaktar | edit source]

Oficii-problemo[redaktar | edit source]

Problemo di 36 oficii : quadrato grekia-latina di ordero 6 esas neposibla solvar

Ye 1782, Leonhard Euler konceptas la matematika problemo sequanta. On konsideras sis diferanta regimenti, omna regimento havas sis oficii di distinkta gradi. On demandas su nuna quala plasizar la 36 oficii en 6x6 grille?, kun uno oficio per fako, di tela maniero ke sur omna linei ed omna kolono kontenas omna gradi e omna regimenti.

To esas quadrato grekia-latina di ordero 6, qua esas neposibla solvar. Euler pre-sentita lore, sen tamen donar formala demonstrato ye lua konjekto. Ye 1901 Gaston Tarry demonstras la ne-posiblajo kun exhaustiva di kazi e kun krucume di rezulti.

Extendo ye altra orderi[redaktar | edit source]

Ye 1958, Bose, Parket e Shrikhande demontras l'existo di quadrato grekia-latina per omna ordera ecepte 2 e 6.