Salvador

De Wikipedio
(Ridirektita de Salvadoria)
Irez ad: pilotado, serchez
República de El Salvador
Flag of El Salvador.svg Coats of arms of El Salvador.svg
Flago di Salvador Blazono di Salvador
Mapo di Salvador
Chefurbo: San-Salvador
·Habitanti: 316 090 (kontado 2007)
Precipua urbo: San-Salvador
Oficala linguo: Hispaniana
Guvernerio: Republiko
·Prezidanto: Carlos Mauricio Funes
Surfaco: (151ma granda)
·Totala: 21,041 km²
·% aquo: 1,4
Habitanti: (105ma granda)
·Totala: 7,066,403[1] (2008)
·Lojanto-denseso: 355,84 hab./km²
Nacionala himno: Saludemos la Patria orgullosos
Pekunio: Dolaro di Usa (pos 2001)[2]
Reto-kodo: .sv
Precipua religio: katolikismo (91,2%)
Wikipedio
Wikivortaro explikas
ca rubriko
en altra lingui: Salvador

Salvador esas lando qua jacas en Centr-Amerika. Lua vicina landi esas:

En sudo jacas oceano Pacifiko.

Bazala fakti pri Salvador

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Salvador.

Hispani fondis l'unesma urbo en la regiono en 1525[3]. En 1525[4]. L'unesma chef-urbo di lando, nune konocata kom Ciudad Vieja, fondesis en 1528. Ica urbo havis 50 o 60 domi[5].

En 1811 ed en 1814 okuris rebelesi kontre Hispaniana dominacajo. Finale Salvador, kom parto di Centr-Amerikana Federuro divenis nedependanta de Hispania en 15 di septembro 1821. Salvador divenis parto di la Federala Republiko di Centr-Amerika til 1839, kande la federulo esis dissolvita ed ol divenis nedependanta republiko.

De 1872 til 1898 Salvador atemptis riestablisar la Centr-Amerikana federuro, ma faliis. Kun stato-stroko en Salvador en 1898, l'ideo desaparis.

L'exportacajo di kafeo adportis granda profiti a poka familii, qua kontrolis Salvadorana politiko, tam konservemi kam liberali, dum 19ma yarcento. En 1931 okuris stato-stroko, e generalo Maximiliano Hernández Martínez, un admiranto di fashismo, kaptis povo. Ilu represis violente l'indijena populo e rurala rezisto. En 1932 okuris La Matanza, nomo di la represo di rurala revolto komandita da revolucionisto Farabundo Martí kontre lua guvernerio, ke rezultis 30.000 personi mortigita, enkarcerigita o exilita.

De 1931 - kande generalo Maximiliano Hernández Martínez asumis povo pos stato-stroko - til 1979 Salvador esis regnita da militisti. Militarala rejimo finis kun stato-stroko qua renversis la generalo Carlos Humberto Romero e instalis la Revolucionala Uniono di Guvernerio de Salvador en povo. En 1980 fondesis Fronto Farabundo Martí por Nacionala Libereso, e komencis interna milito en lando.

En 26 di marto 1982 eventis elekti por Nacionala Kongreso. Le deputati elektis civila prezidanto Álvaro Magaña, e guvernerio di Revolucionala Uniono finis. L'interna milito finis en 1992, e Fronto Farabundo Martí divenis legala partiso.

Finale, en 2009, Carlos Mauricio Funes, un membro di Fronto Farabundo Martí por Nacionala Libereso, elektesis prezidanto di Salvador.

Politiko[redaktar | edit source]

Salvador esas prezidantala republiko. La prezidanto esas la chefo di stato e la chefo di guvernerio. Lu elektesas dal populo por 5-yara periodo, e ne povas rielektar. Nuna prezidanto esas Carlos Mauricio Funes.

La parlamento (Asamblea Legislativa) havas unika chambro kun 84 membri, qui elektesas dal populo 3 yari. Lando havas 6 politikala partisi, la precipua esas ARENA - Alianza Republicana Nacionalista e FMLN - Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional.

Nuna konstituco di lando adoptesis en 15 di decembro 1983[6].

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Salvador.

Salvador jacas inter la latitudi 13º til 15º N e la longitudi 87º til 91º W. Ol esas la min granda lando di Centr-Amerika. Lua frontieri mezuras 545 km, di qui 203 km kun Guatemala e 342 km kun Honduras. Ol havas 307 km di litoro en Pacifiko.

Lua klimato esas tropikala kun influo di altitudo en kelka regioni. Pluvala sezono eventas de mayo til oktobro. En sudo di lando, pluvo povas superesar 2000 mm.

La maxim alta monto di lando esas Cerro El Pital, kun 2730 metri di altitudo. Salvador havas plu kam 300 fluvii, di qui la maxim longa esas Lempa. Lando havas multa lagi en krateri di extingita volkani.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Salvador.

Malgre lando sufris diversa naturala dezastri dum lua historio, Salvador nune havas stabila ekonomio. Segun Mondala Banko ol havas la 3ma granda ekonomio di Centr-Amerika. En 1 di januaro 2001 Salvador adoptis dolaro di Usa kom pekunio alonge Salvadorana Colón.

Demografio[redaktar | edit source]

La habitantaro di Salvador kreskis de 1,9 milioni en 1940 til 4,7 milioni en 1984[7]. En 2007 eventis kontado en la populo, qua prezentis 5 744 113 habitanti[8], ma ca cifro esas konsiderata kontroversa, nam exemple en San-Salvador on existas 316 090 habitanti, ma 287 615 povas votar[8]. Ica significas ke nur 10% di totala habitanti evas min kam 18 yari[8]. Cirkum 90% di la populo esas mestico, 9% deklaris esar blanki, ed 1% esas indijeni. Preske ne existas personi de Afrikana decendo en lando.

Kulturo[redaktar | edit source]

Tradicionala muzikala grupo di Salvador.

Kom altra Centr-Amerikana landi, la kustumi di Salvador havas influi de Hispaniana e Centr-Amerikan indijeni. Katolik eklezio exercas granda influo en lokala kulturo. Arkiepiskopo Óscar Romero esas konsiderata lokala heroo, por rezistar kontre violaci di homala yuri dum Salvadoran interna milito. Lando havas poka Afrikana influo kom rezulto di un lego kreita da Hispaniani dum la 17ma yarcento e mantenita pos la nedependo til 1980a yari, qua interdiktis l'eniro di Afrikani em la lando.

Importanta Salvadorana skriptisti esis Francisco Gavidia (1863-1955), Salarrué (1899-1975), Claudia Lars, ed altra.

Tradicionala muziko di Salvador havas Maya, Pipil ed Hispaniana influi. Nune populala ritmi esas salsa e cumbia - kun influi de Kuba, Kolumbia e Mexikia - ed anke hip hop e reggaeton.

Religio[redaktar | edit source]

Segun 2008 statistiko, 52,6% di Salvadorani esas katoliki e 27,9% esas protestanta[9].

Referi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
  1. CIA The World Factbook. Retrieved March 17 2009 (populo)
  2. CIA - The World Factbook. Retreivend March 17 2009 (ekonomio)
  3. Diccionario Geográfico de El Salvador, p. 1262.
  4. Diccionario Geográfico de El Salvador, p. 1262.
  5. Historia de El Salvador, Tomo I, p. 80.
  6. http://pdba.georgetown.edu/Constitutions/ElSal/constitucion.pdf
  7. "El Salvador - Populational Growth and Age Distribution - Library of Congress Country Studies
  8. 8.0 8.1 8.2 Censo y padrón no coinciden La Prensa Gráfica
  9. International Religious Freedom Report 2009