Somme-batalio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Gramatikala revizo bezonata
Somme-batalio
German trench Delville Wood September 1916.jpg
Germana trancheo en Somme-batalio
Konflikto Unesma mondomilito
Dato fina junio til mi-decembro 1916
Loko Pikardia apud Somme rivero
Rezultajo Fronto movas mikra, plu milioni yunuli perdaji, ek Angla decidiganta vinko
Militanti
Flag of the United Kingdom.svg Unionita RejioFlag of France.svg Francia Germaniana Imperio
Komanderi
Douglas Haig
Ferdinand Foch
Max von Gallwitz
Fritz von Below
Totala forci
13 til 51 britania e 6 franca divisioni 10,5 til 50 germana divisioni
Perdaji
420,000 Britaniani, 200,000 Franciani 4 til 600,000 Germaniani

Somme-batalio esis uno di principua dil unesma mondomilito ube plu miliono du cent mil yunuli do duimo mortis e l’altra divenis invalida.

La forci di Unionita Rejio e Francia probas da borar tre 45 km Germania fortifika linei apud Somme rivero en triangulo inter urbi di Albert, Peronne e Bapaume.

Per l’Unionita Rejio esas la doloroza memoro di maxim mala dio, la 1 di julio, en l’historio di sua milito kun 57,470 viktimi do 19,240 morti. Propagada filmo sizis granda parto di violento note l’explozi di mineyi tale debuto.

Preliminara[redaktar | edit source]

La decido di impulsar atakado en Flandria esas prenita lor la konfero di Chantilly la 6 di decembro 1915. Ma en januaro Joffre obtenas chanjo per Pikardia nam en dope, precipue en la politika medii, on klamas ke di trupi « repozas su ».

Kande la germania milito atakas en Verdun ye 21 di februaro 1916 la britania komando proposas da helpo sua federito. La francia komando decidas ke ul povas stacar kontre sen ma demandita alejo per atako altraloke sur la fronto.

Ye 1916 la Britanian armeo en Francia mankas experienco, sua profesionala parto, sis divisioni, esas eliminita. La plu granda parto esis komposati di volonti di teritoria forci e la nova armeo di Kitchener. L'oficii esis promocita rapide e ne korespondis kon normi. Haig li mem havas obtenita fulmina promoco.

La federita aviacio igis di vinkar Fokker plago e esis mem supera to ke lu permisis plu bona konoco ed abatar la baloni. To esas sole en septembro ke l’endukto du nova avioni ridonus Germania ciel-kontrolo.

La tereno[redaktar | edit source]

La germaniani okupas preske omni di alta tereno. Sua fronto komposis su di forta unesma poziciono, kun tranchei di unesma lineo, di apog-punti e rezervi, e mazo di profunda shirmili nam moderna konforto ; di duesma mediacanta lineo, min forta, proteginta kanonari. Dope truvis su di « fortifikar » boski ed urbeti konectita per streta koridoro, omna ofte betonita e profita di qualesi di roko qua tranchas su facile e rihardigas.

Batalio-ordero[redaktar | edit source]

Britaniano[redaktar | edit source]

4ma armei (general Rawlinson) nam en rezervo 5ma (general Gough).

Franciani[redaktar | edit source]

La 6ma armei (general Fayolle) nam en rezervo la 10ma (general Micheler).

Germaniano[redaktar | edit source]

Facio norde britanioni, la duesma armeo (general von Below), kon sinistra alo la sisesma armeo komandita per la princo Rupprecht de Baviera.
Facio ye franciani la quaresma armeo sur la Santerre.

Dope-transformo[redaktar | edit source]

Dope havis transformita en maxime depozeyo nam to qua facis su plu bona per la voyi, la fervoyi e l’aviacado ke montras l’industrieso di milito. L’artilrio, komprenita di monstri sur fervoyi di 380 e 400 mm, atingas alta levelo.

Bombardo dum sis dii[redaktar | edit source]

Dum sis dii, la lasta adjuntita nun da pluv-kozo, la bombardo sur la germana linei esas intensa per krear to qua aparus kom pelmelo ube tota esas apertita, ma triadek po cent di obusi esis defektoza. Pose multa mineyi esas explosita sub la fort-domo di unesma lineo.

La prima dii[redaktar | edit source]

Dek minuti pose, ye 7h30 la 1 di julio, lor siflo-stroko, la britaniani soldati klimas sua tranchei per marchar nam sua 32 kg equipo vers to di adverso. Kelki havis sendita kon exploranto.
La Germaniani gastigas lu nam mitralios-pafi qua falchar en amaso. L'oficiari es facile reperata ed esas partikulara vizita. Kande la Britaniani parvenas a teutona tranchei ul esas tro poka multi per rezistar kontra-atako. Certa uneji kom di Nova Tero (91%-ope) es quasi-eliminita.

Ye 3, ul konsolidas su da kaptar boski di Mametz, sude di Contalmaison : esas ibe ke plu di mil kaptiti esis prenar en sole bosko.

Francia bilanco[redaktar | edit source]

En dek dii, la 6ma franca armeo, sur fronto di proxim 20 km, havis igita sur certa punto 10 km. Ul kontrolas, komplete, di Flaucourt-platajo qua havis atribuita ad skopo e qua konstitucis la precipua defenco di Peronne. Ul havis facita, preske sen perdaji, 12 000 kaptiti, 85 kanoni, 26 minenwerfer, 100 mitraliosi, multa materio : ta esis la plu granda venko pos la Marne.

Transfero di germania divizioni[redaktar | edit source]

35 divizioni es retro-donita di Verdun-sektoro per renforcar la fronto ante Bapaume.

di 20 julio til fina agusto[redaktar | edit source]

La lasta semano di julio es grava e polva kaloro.

L’armeo Gough, britania rezervo, prenas pedo en la forta poziciono di Poziere e reprenas di Germaniani, duesma foye, la boski Delville e Longueval. Ul falias, kontre, dum feroza kombati qua duros tale plu d’uno semano, sur Guillemont.

di septembro til mi-decembro[redaktar | edit source]

Pluvo komencas rendinta la kombat-agro fangoza.
Ye 3 di septembro, quik de prima hori di atako, Guillemont esas kaptita. Ye 4, sude, la 10ma armeo prenas tota l’unesma poziciono inter Demiecourt e Vermandovilliers : Soyecourt e Chilly esas okupita nam 2 700 kaptiti; Chaulnes esas direkta minacita per Lihons.
Ye 6, la 1ma francia armeo armée kaptas granda parto di Berny en Santerre.

L'asalt-chari[redaktar | edit source]

Ye 15 aparas l’unesma asalt-chari qua helpas prenar Courcelette, Martinpuich, la Foureaux-bosko, l'urbeto di nam 4 000 kaptiti.

Ye 17, la 1ma armeo prenas Vermandovillers e Berny.

Ye 26 finale, glorioza dio : Federati kaptas amba Combes, la « klefo » inter Bapaume e Peronne; e, altra parto, extremajo nord, Britaniani kaptas Thiepval pos uzajo mineyi. L’ataka cesas.

Retraito[redaktar | edit source]

Ye 24 di februaro 1917 la germania armeo facas strategia retraito en destruktinta tota dop ulo pro plukortigar sua defenco-lineo (Hindenburg-lineo).