Stalingrad-batalio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Stalingrad-batalio esis un de la maxim granda batalii dum la duesma mondomilito. La nacista-Germaniani atingis Volga-fluvio, ma mustis kapitulacar an l'urbo e pose retretar pokope ek la teritorio di la Sovietia.

La nomo dil urbo Stalingrad esas nun Volgograd. En Rusian imperio ol nomesis Сaricin (Царицын).

L'atako[redaktar | edit source]

La esta fronto de 7 di mayo 1942 til 18 di novembro 1942

L'atako da la Germani en l'esta fronto en la teritorio di Sovietia komencis ye somero di la yaro 1941. Ol esis nomizita kom Operaco Barbarossa. L'atako kontre Stalingrad da la 6ma armeo sub generalomayoro Friedrich Paulus komencis ye 7 di agosto 1942.

Ye 23 di agosto la Germana aer-armaro (Luftwaffe) atakis tre forte, e 40,000 homi mortis en la Volgala urbo. En 2 di septembro on proklamis l'asiejo-stando che Stalingrad, e ja en 3 di septembro avana trupi di la 14ma tankala korpo di la 6ma armeo Germana trovesis en disto di ok kilometri avan Stalingrad. Pos dek dii, ye 13 di septembro, la Germana soldati enmarchis Stalingrad.

Necedema kombati en domi e stradi duris en norda e westa Stalingrad depos 16 di septembro. Til mezo di novembro la Germana trupi konquestis cirkume 90 po cento dil urbo.

La kontreatako[redaktar | edit source]

Dum ke Germana avana trupi konsumesis en stradala e domala kombati, la Reda Armeo startis pincatra atakego ye 19 novembro 1942 por interruptar la provizado di la Germana trupi. Sovieta tanki boris sua voyo tra la kombatolineo di la Rumaniana 3ma armeo en nord-westa Stalingrad inter Serafimovich e Kleckaya. En la suda latero dil urbo la Sovietana trupi avancis vers la Germana 4ma tank-armeo e la Rumaniana 4ma armeo.

Kombati en Stalingrad ye novembro-decembro 1942

Ye 22 di novembro la Sovietana trupi atakis sucezoze. La tota 6ma armeo, parti di la 4ma tank-armeo e restaji di la Rumaniana 3ma e 4ma armeo esis cernata en la ”kaldrono” di Stalingrad. La cerniti divenis asiejanti. 250.000 Germani e plu multa kam 30.000 Rumaniana e Rusa helposoldati esis konfrontata kun koldego e hungro.

Ye 24 di novembro Adolf Hitler refuzis kategorike la demando di generalomayoro Paulus pri probo ruptar ek l'asiejo, kun grandeso di 40 per 50 kilometri. Hitler fidis a la promiso di la supra komandanto di Luftwaffe, Hermann Göring, povar provizar la cerniti en Stalingrad per avioni til la projetita desblokusesko. La 20 Germaniana e du Rumaniana divizioni bezonis omnadie 750 tuni de nutrivi ed altra vari, ma l'avionaro ne povis satisfacar ica tasko en nula tempo. Ne nur mankis transportal avioni: la tempestoza vetero e la Sovieta chas-avioni desfaciligis a la 8ma avion-korpo entote transpasar la blokuseso.

En la sequanta dio, 25 di novembro, Hitler retrovokis marshalo Erich von Manstein de la Leningradala fronto e donis a lu la komando di la nove instalita armeogrupo Don. Manstein devis marchar aden Stalingrad de sud-westo e desblokusigar la 6ma armeo. La marshalo protestis, nam nur la ekiro di la 6ma armeo vers westo dum samtempa atako dil armeogrupo Don vers nord-esto havabus chanco sucesor. Hitler refuzis impetuoze retretar de Volga. Por lu la konquesto di Stalingrad sempre esis simbolatra skopo prestijala pri sua maxim granda enemiko Yosif Stalin, a qua l'urbo esis nomizita.

Ye 12 di decembro 1942 la entraprezo dil armeogrupo Don sub komando di marshalo Erich von Manstein komencis relate desblokusigo.

La krulo e la vinko[redaktar | edit source]

Generalomayoro Paulus imperis en 20 di decembro 1942 duimigar la nutrivoporcioni por povar garantiar la provizado di la soldati en la Stalingrada "kaldrono" anke ye Kristonasko. Du lonchi de pano e poka teo igis mortar multa soldati pro exhausteso e pro manko di nutrivi. Mili de Germana soldati mortis pro frostego ye temperaturo de -40 °C. Til la fino di decembro la 6ma armeo perdis 80.000 viri.

Ye 21 di decembro la operaco Wintergewitter faliis desblokusigar. Ol esis la probo di la 4ma tank-armeo sub generalokolonelo Hoth. Tank-trupi proximigis su l'urbo til 48 kilometri, e cesis l'atako pro forta Sovieta rezisto pos non dii. Hitler rinovigis sua impero pri par-susteno. Fine il lasis la 6ma armeo transirar a lua fato.

En 8 di januaro 1943 tri parlamenteri di la Reda Armeo prizentis a generalomayoro Paulus ultimato da generalo Rokossovski, la supra komandanto di la Sovietana Don-trupi. Paulus recevis fristo de 24 hori aceptar la kapitulacokondicioni formulita da la Sovietani. Pro ke Hitler refuzis la kapitulaco di la 6ma armeo, la Sovietani komencis la lasta fazo di la batalio pro Stalingrad per bombardo ek 5000 kanoni e l'atako per 212.000 soldati e 250 tanki.

Soldati dil Reda Armeo duktas kapitulacinta Germani an la cerealosilo en februaro 1943.

En 24 di januaro la Sovietani donis a la Germani duesma chanco kapitulacar. Hitler itere interdiktis Paulus kapitulacar, e nun komencis la finala kombato. En 25 di januaro l'avana trupi di Rokossovski atingis la mezo dil urbo. La Stalingrada cerno – intertempe nur longa de 24 kilometri e larja admaxime de 15 kilometri – esis partigata a norda e suda parto. Tereno esis tante mikra, ke mashini di Luftwaffe ne pluse povis tervenar, ma advere l'aviacisti adportis medikamenti e foraviacigis cirkume 29.000 grave vunditi.

En 30 di januaro Paulus telegrafis a Hitler: "Desvinko ne esas impedebla ne pluse plu longe kam 24 hori." Pro ke nultempe antee en la militala historio di Germania generalomarshalo kapitulacabis, Hitler demonstrative promocis generalomayoro Paulus kom generalomarshalo. Nova rango di Paulus ne helpis, pro ke en 31 di januaro la suda grupo di la 6ma armeo, cernita apud Stalingrad, kapitulacis sub la generalomarshalo.

En 2 di februaro 1943 la maxim lasta detachmenti di Wehrmacht sub generalo Strecker en la norda parto di Stalingrad cesis kombatar. Ye 14.46 kloki Germana explor-aviono flugis alte trans l'urbo e telegrafis: "En Stalingrad ne pluse kombatado."

Konsequo[redaktar | edit source]

Pos la krulo di la nacista-Germana trupi che Stalingrad, Hitler esis impulsita pokope retretar de la teritorio di Soviet-Uniono. Stalingrad esis la komenco di la desvinko di Hitler.

La bilanco relate la batalio pro la Volgala urbo Stalingrad esis tre trista: duima miliono de Sovietana e 150.000 de Germaniana soldati mortis. De la 91,000 militokaptiti nur 6,000 retroiris a Germania til la yaro 1956.