Yemen
| لجمهورية اليمنية Al-Jumhūriyyah al-Yamaniyyah
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Yemen esas lando en Azia, e qua jacas ye la sudo dil Araba peninsulo. Lua vicina landi esas:
- en nordo, Saudia Arabia,
- en esto, Oman.
Ye lua sudo jacas la Indiana oceano, ed ye la westo jacas la Reda maro.
Bazala fakti pri Yemen.
Indexo |
[redaktar] Historio
La relate fertila sulo ed adequata quanto di pluvo helpis sustenar stabila populo en la regiono. La Romani konocis la regiono di la nuna Yemen kom Arabia Felix (Joyoza Arabia) por la richeso quan lua komerco produktis. La Romana imperiestro Augustus Caesar esforcis konquestar la regiono, ma ne sucesis.
Islama religiono arivis en Yemen ye 630. Ye 1517 la nordo di Yemen esis okupita da Otoman imperio. La regiono divenis nedependanta de Otomani ye 1918 ed, ye 1962 ol divenis republiko kun nomo Yemena Araba Republiko. Ye 1967 Britaniani foriris Sud-Yemen qua adoptis, ye 1970, komunista rejimo.
Ye 22 di mayo 1990, anciena Sud-Yemen unionis kun Yemena Araba Republiko e formis nuna Yemen. Ye 2011, pos revolucioni en Egiptia e Tunizia qua renversis diktatoresi, komencis protesti en Sanaa qua demandis l'abdiko di prezidisto Ali Abdullah Saleh, qua guvernis Norda Yemen de 1978 til 1990, e pose Yemen til nun.
[redaktar] Politiko
Yemen esas parlamentala republiko. La prezidisto esas la chefo di stato, e selektas la chefa ministro qua esas la chefo di guvernerio.
La parlamento havas du chambri: Shura (Senato) kun 111 membri, e Chambro di Reprezentanti, kun 301 membri. Votado esas universala, ma nur mohamedisti kun 18 yari evo o olda povas elektesar.
[redaktar] Geografio
Kun 527,970 km² la surfaco di Yemen esas equivalanta a de Kalifornia. Til 2000 la frontiero kun Saudia Arabia en nordo esis nedefinita, por la regiono esar kovrata da Araba dezerto, qua impedas homala koloniigo.
On povas dividar lando geografiale en quak regioni: plana litoro en westo ed en sudo, montoza regioni en westo, montoza regioni en esto, e la dezerto di Rub' al Khali en centro, esto e nordo di lando. La maxim alta monto di Yemen esas Jabal an Nabi Shuayb, kun 3,666 metri di altitudo.
[redaktar] Ekonomio
 |
Videz anke: Ekonomio di Yemen. |
[redaktar] Demografio
La maxim granda urbo esas la chefurbo, Sanaa. Altra importanta urbi esas Aden e Ta'izz.
[redaktar] Kulturo
Yemen planigas reduktar iliterateso a min ke 10% ye 2025. Malgre Yemenana guverno furnisas gratuita eduko por tota pueri de 6 til 15 yari evo, devanta frequeso ne esas obligata.
Futbalo esas populala sporto en lando.
[redaktar] Mondala heredaji
L'olda urbo di Sanaa, kun plu kam 2,000 metri di altitudo esis habitita dum 2,500 yari, ed esis enskribita kom mondala heredajo ye 1986. L'olda urbo di Shibam esis enskribita ye 1982. Proxim litoro di Reda maro, l'urbo di Zariq esis enskribita ye 1993. Finale, l'arkipelago di Sokotra, por lua richa biodiverseso, esis agnoskita kom mondala heredajo ye 2008.
[redaktar] Referi
- ↑ World Population Prospects, Table A1, Unioninta Nacioni
