Zambia

Republic of Zambia Flago di Zambia Blazono di Zambia Chefurbo: Lusaka ·Lojanti: 3,1 milioni (2007) Precipua urbo: Lusaka Oficala linguo: Angliana Guvernerio: Republiko ·Prezidisto: Rupiah Banda Surfaco: (39ma granda) ·Totala: 752,618 km² ·% aquo: 1 Lojanti: (71ma granda) ·Totala: 12,935,000 (2009) ·Lojanto-denseso: 17,2 loj./km² Nacionala himno: Stand and Sing of Zambia, Proud and Free Pekunio: kwacha di Zambia Reto-kodo: .zm Precipua religio: kristanismo

Zambia esas lando qua jacas en suda Afrika. Lua vicina landi esas:

• en nordo, Zaire
• en nord-esto, Tanzania
• en esto, Malawi
• en sudo, Mozambik, Zimbabwe e Namibia
• en westo, Angola.

Lando nomesis pro Zambezi-fluvio, quo fluas ek la nordesto dil republiko.

Bazala fakti pri Zambia.

Historio

La teritorio di nuna Zambia esis habitita da Khoisan populi cirkum yaro 300. Bantu populi arivis dum la 12ma yarcento. Nkola populi arivis inter la 12ma e la 13ma yarcenti.

L'unesma Europana qua arivis en la regiono esis Portugalana Francisco de Lacerda, en fino di la 18ma yarcento. Ye 1855, explorero David Livingstone deskovris la granda katarakti di Zambezi-fluvio, e nominis ol Victoria Falls (aquo-falo di Victoria). Ye 1888 Cecil Rhodes proklamis la regiono parto di Britaniana Imperio.

Til 1964 Zambia nomesis Norda Rhodezia. Zambia divenis nedependanta de Unionita Rejio ye 24 di oktobro 1964. L'unesma prezidisto esis Kenneth Kaunda. Dum la sequanta yardeko, Kaunda suportis UNITA en Angola, l'Uniono di Afrikana populi en Zimbabwe (ZAPU), l'ANK en Sud-Afrika e la SWAPO en Namibia.

Un konflikto kun Rhodezia rezultis en la klozado di la frontiero ye 1973 e boikoto en la furniso di energio. Malgre ta, la mashinaro di Kariba hidroelektriko kontinuis funcionar. Un fervoyo konstruktita kun la helpo di Populala Republiko di Chinia til la portuo di Dar es Salaam en Tanzania helpis diminutar la dependeso di Rhodezia.

En fino di 1970a yari Portugalana kolonii en Afrika ja esis nedependanta, Rhodeziana rejimo finis e lando transformis su en Zimbabwe, ma la problemi di Zambia ne finis. Interna militi en Angola e Mozambik rezultis en granda nombro di refujanti e kauzis granda problemi en la sistemo di transporto.

Ye junio 1990 komencis rebelioni kontre guverno di Kaunda. Multa manifesteri mortis en atempto di guverno kontrolar protesti. Ye 1991 Kaunda aceptis riinstitucar plurapartisala demokratio. Frederick Chiluba esis elektita prezidisto ed asumis povo 2 di novembro 1991. Ye 1996 il esis rielektita e guvernis til 2001.

Politiko

Prezidisto Rupiah Banda kun Lula da Silva en lia oficala vizito a Brazilia ye 2010.

Zambia esas prezidantala republiko. La chefo di stato e la chefo di guvernio esas la prezidisto, nune Rupiah Banda, pos la morto di Levy Mwanawasa ye 19 di agosto 2008. Lando divenis republiko pos nedependeso.

La parlamento havas 1 chambro: National Assembly, kun 158 membri. Nuna konstituco esis adoptita ye 1996 ma ye 2010 komitato Mungo'mba por konstitucala revizo preparis texto di konstituco.

Geografio

Mapo di Zambia kun lua precipua urbi.

Zambia ne havas litoro. Lua maxim alta monto jacas en Mafinga Hills e havas 2301 metri di altitudo. Zambezi esas la precipua rivero di lando.

Lua klimato esas tropikala kun influo di altitudo, o subtropikala humida. Sika sezono dividas su en du: de mayo o junio til agosto esas kolda, e de septembro til oktobro o novembro esas varma. Pluvoza sezono esas de novembro til aprilo.

Ekonomio

Videz anke: Ekonomio di Zambia.

La precipua produkto di Zambiana ekonomiko esas kupro, malgre la guvernerio persequas l'ekonomikala diverseso.

Demografio

Cirkum 44% di Zambiani vivas en urbi. Lando havas 72 rasala grupi.

Kulturo

Angliana linguo esas oficala ed uzata en aferi, guverno ed eduko. La precipua lokala linguo esas Nyanja.