Belgia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Belgia
Koninkrijk België
Royaume de Belgique
Königreich Belgien
Flag of Belgium.svg State Coat of Arms of Belgium.svg
Flago di Belgia Blazono di Belgia
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Brabançonne
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
EU location BEL.png
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Bruxel
· Habitanti: 1,119,088 (2011)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Bruxel
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Franciana, Nederlandana, Germaniana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Rejo: Philippe
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· Chefministro: Charles Michel
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (139ma granda)
· Totala: 30,528 km²
· Aquo: 6,4%
Habitanti: (76ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2015)
· Totala: 11,323,973[1] (2015)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 344,32 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Euro
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .be
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo (84,6%)
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Belgia, oficale la Rejio di Belgia esas federala stato qua jacas en westal Europa. Lua vicina landi esas Nederlando norde e nord-weste, Germania este, Luxemburgia sud-weste, e Francia sude e sud-weste. Weste de lando jacas Norda Maro.

Belgia havas tri oficala lingui: Nederlandana (parolata da cirkume 60% del habitantaro) Franca (parolata da 40% del habitantaro) e Germana (parolata da min kam 1%)[1]. Bruxel, la chef-urbo di lando, esas bilingua. Belgia esas un di la fondinti dil Europana Uniono.

Bazala fakti pri Belgia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Belgia.

Romani okupis la regiono di nuna Belgia dum 1ma yarcento aK. La vorto "Belgia" originis de Gallia Belgica, Romana provinco en la regiono.

Gradope l'enmigro di Germana tribui dum la 5ma yarcento pozis la regiono sub Merovingiana dominacajo. Dum Mez-epoko, mikra feudala stati aparis.

La 17 provinci Burgundiana e l'episkopio di Liège en 1477.

Kom rezulto di Okadek-yara milito (1568 til 1648) la regiono dividesis en l'Unionita Provinci (Belgica Foederata), e la Suda Nederlandi (Belgica Regia). La regiono di nuna Belgia divenis parto de Hispanian Imperio e depos de Austriana Habsburg-Imperio.

Kom konsequo di sucedo-milito en Austria, en 1744 Francia invadis Belgia. Pos pakti signatita inter 1756 e 1757 Belgia havis 35 yari di paco.[2] Kande komencis Franca Revoluciono Belgiani esperis atingar nedependo, ma en 1794 pos Austriani esar vinkita da Franciani, Francia okupis Belgiana teritorio. La kongreso di Wien en 1815 establisis Nederlandana dominacajo super Belgia[2].

En 1830 komencis nova revoluciono en Francia kontre absoluta monarkio. Inspirita da ta revoluciono, en agosto sam yaro komencis revolto en Bruxel kontre l'Unionita Rejio di Nederlando. Pos batalii en multa urbi, Belgia deklaris su nedependanta de Nederlando ye la 4ma di oktobro 1830, quankam la milito kontinuis. La 21ma di julio 1831 Leopold la 1ma asumis kom unesma belga monarko. Nederlando nur agnoskis la nedependo di Belgia en 1839.

Nemediate pos nedependo, Belgia adoptis Franciana linguo kom oficala, e Franca influo komencis[3] plufortigita da forta ekonomial aktiveso en sudo di lando. Kom respondo, aparis nacionalista idei meze la Flandriani, qui komencis demandar simila stando por Nederlandana linguo.

Anke pos nedependo, Belgia komencis stimular lua industrio ed expansar lua fervoyi. En 1885 la konfero di Berlin donis kontrolo di Belgiana Kongo al rejulo Leopold la 2ma. En 1914 dum Unesma mondomilito Germanian imperio invadis Belgia, por lua strategiala situeso, inter Berlin e Paris[4]. Lando divenis itere okupita dal Germani en 1940, dum la Duesma mondomilito, e liberigita en 1944. Pos la milito, generala striko en 1951 forcis rejulo Léopold la 3ma, konsiderita dal populo kom simpatik a nacional-socialisti ad abdikar.

Belgia esis un di la sis fondanti dil Europana Karbono- e Stalo-Komuneso en 1951, e di Europana Komuneso Ekonomiala en 1957. En 1970 lando divenis federuro.

Politiko[redaktar | edit source]

La parlamento di Belgia, en Bruxel.

Belgia esas konstitucala monarkio. La chefo di stato esas la rejulo. Depos 21 di julio 2013 esas Philippe. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua indikesas da la monarko. Nune esas Charles Michel. Lua tri regioni (Flandria en nordo, Bruxel en centro e Walonia en sudo) havas granda autonomio.

La parlamento havas 2 chambri: la Chambro di Deputati (kun 150 membri, qui elektesas dal populo por 5 yari) e la Senato (kun 60 membri di qui 50 elektesas da lokala parlamenti, e 10 elektesas da l'altra senatani). Lua konstituco adoptesis en 7 di februaro 1831 e sufris diversa reformi til nun.

Judiciala povo povas revizar legifala agi. Judiciala sistemo fondesas sur Napoleona legaro. La Korto di kasaco esas la maxim alta korto di lando.

Geografio[redaktar | edit source]

Mapo di Belgia.

La du maxim granda regioni di Belgia jacas en nordo e formacas la regiono konocata kom Flandria, qua parolas Nederlandana e koncentras 59% de totala habitantaro. Lando havas 620 km di frontieri kun Francia en sudo, 148 km kun Luxemburgia en sud-esto, 167 km kun Germania en esto, e 450 km kun Nederlando en nordo, e 73,1 km di litoro en westo.

Generale lua tereni esas basa. La maxim alta monto havas 694 metri di altitudo proxim la frontiero kun Germania. Lua klimato esas temperema kun influo di oceano e pluvi dum tota yaro. La mezvalora temperaturo esas 3°C en januaro e 18°C en julio.

Chef-urbo: Bruxel (nl: Brussel , fr: Bruxelles). Altra importanta urbi: Antwerpen, Gent, Charleroi, Kortrijk, Liège e Brugge.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Belgia.

Belgia havas moderna merkatekonomio, qua dependas de industrio e transporto por la mondala komerco. En 2010 la kuntara landala produkto esis $ 394,9 miliardi (USD) e la kuntara landala produkto per persono esis $ 37900. La lando uzas la Euro.

Bruxel ekonomike esas chefe speciligita su en servado.

La belgiala urbo Antwerpen es la triesma maxim importanta e granda portuo di Europa. La lando precipue exportacas majini, metalaji e rafinita diamanti ed importacas kruda materiali, kemiali, manjaji, majini ed oleaji. La maxim importanta exportacparteneri esas Germania, Francia, Nederlando e l'Unionita Rejio. Altra granda portui es Brugge, Gent e Liège.

Antwerpen (kemiala), Liège (stala ed astronautika) e Charleroi (stala) esas importanta industriala urbi. Walonia es la olima industriala spino di Belgia, ma la stalindustrio deskreskis delore la 1960a e 1970a yari e Walonia nun es plu povra ol Flandria.

Demografio[redaktar | edit source]

En 2004, preske 92% de la habitantaro esas Belgi e 5,5% altr Europani. Preske 97% de la habitantaro vivas en urbi. Katoliki esas 75% de la habitantaro, e 25% praktikas altra religii, inkluzite protestantismo[1]

Kulturo[redaktar | edit source]

Karnavalo di Binche

La kulturo di Belgia esas richa. Exempli pri Belgiana folkloro esas la karnavali di Aalst e Binche (la du konsideresas "patrimonio kulturala dil homaro"), la religiala procesiono di Santa Sango en Bruges, e la festo dil 15ma di agosto en Liège.

Importanta piktisti en la historio dil arto en Belgia esis Jan van Eyck, Peter Paul Rubens, Pieter Brueghel la Olda e Theodore de Bry. Dum la 20ma yarcento, James Ensor, Constant Permeke, Paul Delvaux e René Magritte esas la precipua nomi.

En la literaturo, Guido Gezelle, Maurice Maeterlinck (Nobel-premiizito en 1911), Suzanne Lilar, Emile Verhaeren, Hendrik Conscience, Tom Lanoye e Dimitri Verhulst esas kelk importanta nomi.

En klasika muziko kelk importanta nomi esis César Franck, Henri Vieuxtemps, Eugène Ysaÿe, Guillaume Lekeu e Wim Mertens. Adolphe Sax, inventisto di saxofono, naskis en Belgia. Plu recenta, kompozisto e kantisto Jacques Brel, kantisti Arno Hintjens, Bobbejaan Schoepen, Salvatore Adamo, Philippe Lafontaine e Maurane, e muzikisti di jazo Django Reinhardt, Toots Thielemans e Philip Catherine anke esas importanta nomi.

La maxim populara sporti en Belgia esas futbalo, ciklismo, teniso ed automobilismo. En futbalo, la du maxim populara esquadi esas RSC Anderlecht e Club Brugge KV.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 "The World Factbook - Belgium". CIA. URL vidita ye la 6ma di feburaro 2016.
  2. 2.0 2.1 Almanaque Lisa Mundial 93] pag. 496-497, yaro 1993, Brazilia
  3. Rondo E. Cameron, France and the economic development of Europe, 1800-1914 (2000) p. 343
  4. Encyclopaedia Britannica, 1958, Tomo 3ma p.365.

Extera ligili[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:
Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo


LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukrainia | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen