Bulgaria

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Bulgaria
Република България
Republika Balgariya
Flag of Bulgaria.svg Coat of arms of Bulgaria.svg
Flago di Bulgaria Blazono di Bulgaria
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Mila Rodino
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
EU location BUL.png
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Sofiya
· Habitanti: 1,270,450 (2007)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Sofiya
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Bulgara
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Rosen Plevneliev
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· Chefministro: Boyko Borisov
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (104ma granda)
· Totala: 110.993,6 km²
· Aquo: 0,3%
Habitanti: (97ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2011)
· Totala: 7,351,234[1] (2011)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 66,2 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Lev
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .bg
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Bulgaria esas lando qua jacas en sud-est Europa. Lua vicina landi esas Rumania en la nordo, Serbia e Republiko Macedonia en l'esto, e Grekia e Turkia en la sudo. En esto jacas Nigra maro.

Bazala fakti pri Bulgaria.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Bulgaria.
Europana prehistorial kulturi cirkume 4,000 yari aK.

Paleolitika restaji, quale animala osti kun signi facita da homi, trovesis en la teritorio di nuna Bulgaria. La "kulturo di Vinča" o Vincha esis la maxim anciena konocita qua existis en Europa, e ja vivis en la regiono cirkume 5 mil o 6 mil yari ante Kristo.

Trakiani, un di l'ancestri di nuna Bulgari, vivis en separita urbeti til rejulo Teres la 1ma unionar li cirkum 500 aK. Li submisesis da Alexandros la Magna, e cirkum la yaro 15 la regiono divenis provinco di Roman imperio[2]. Slavi establisis su en la regiono dum la 6ma yarcento, ed asimilis Trakiani. Cirkum la 9ma yarcento la mixo inter Slavi e Bulgari kompleteskis.

En 680 o 681 rejulo Asparukh establisis l'Unesma Bulgara imperio. Lua sucedinti plufortigis l'imperio: rejulo Tervel vinkis Araba armeo kun 22.000 soldati en 717. Rejulo Boris la 1ma adoptis ortodoxa kristanismo kom religio en 864 ed introduktis kirila alfabeto. L'Olda Bulgariana linguo divenis lingua franca en Est-Europa.

En 1014 Bizancan imperiestro Bazil la 2ma vinkis Bulgari en la batalio di Kleidion. En 1018 Bulgaria komplete enkorpigesis dal Bizancana imperio.

En 1185, Ivan Asen la 1ma e Petar la 4ma organizis revolto kontre Bizancani, e kreis la Duesma Bulgara imperio, qua duris til 1393, kande Otomani kaptis lua chef-urbo, Tarnovo. En 1396 Otomani vinkis Bulgari ed okupis komplete lua teritorio.

Dum yarcenti eventis revolti kontre Otoman okupeso, quale en 1598, 1686 e 1689. Dum la 19ma yarcento, kom rezulto di Rusa-Turka milito de 1877 til 1878, e pose di la kontrato di Santa Stefan, autonoma princio establisesis en Bulgaria. Princio di Bulgaria divenis nedependanta de Otoman imperio en 22 di septembro 1908.

Dum l'Unesma Balkana milito Bulgaria luktis kontre Otoman Imperio kun la helpo di Grekia, Serbia e Montenegro, ma dum Duesma Balkana Milito ol luktis kune l'Otomani, e sufris atako de lua ex-helpinti. Dum l'unesma mondomilito Bulgaria decidis luktar kune la Centrala Povi, ed itere vinkesis e perdis teritorii. Entote 87,500 Bulgara soldati mortis dum la milito. Plu kam 230,000 personi enmigris vers Bulgaria kom rezulti de la militi,[3] e kreis plusa problemi por l'ekonomio di lando.

La sociala e politikala konflikti kontinuis pos la militi, e stimulis caro Boris la 3ma establisar autoritatema rejimo. En 1940 nacional-Socialista Germania ed Italia forcis Rumania cedar la sudo di Dobrudja a Bulgaria. Lando divenis bazo por naziista operaci en Balkani kontre Sovietia[2]. Kambie, Germania permisis Bulgaria okupar granda parto di Macedonia de Yugoslavia e Grekia[2]. Bulgaria deklaris milito kontre Usa e Sovietia en 1941. Rejulo Boris la 3ma mortis mistikale en 1943 e luaa 6-yar evinta filiulo Simeon divenis Simeon la 2ma di Bulgaria.

Ye la 5ma di septembro 1944 Sovietia deklaris milito kontre Bulgaria, e vinkis ol ye la 10ma di septembro sam yaro. Komunista rejimo komencis kande monarkio abolisesis e republiko instalesis pos elekto, en septembro 1944[2]. Ye la 15ma di septembro 1946 instalesis komunista diktatoreso e, gradope, komunisti simpatiinda a Sovietia remplasis nacionalisti en la guverno. En 1950 Vulko Chervenkov, simpatiinda a Yosif Stalin, divenis chefministro[2].

De 1946 til 1990 Bulgaria esis socialista stato. En julio 1990 eventis unesma libera elekti pos finar la komunista rejimo. La partiso Socialista, qua sucedis la partiso komunista, ganis la povo. En julio 1991 lando adoptis nuna konstituco qua kreis l'ofico di chefministro.

Politiko[redaktar | edit source]

Konsilantaro di Ministri di Bulgaria.
Parlamento di Bulgaria.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Listo di prezidanti di Bulgaria.

Bulgaria esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por kin-yara periodo. Depos 22 di januaro 2012 la prezidanto esas Rosen Plevneliev. La chefo di guvernerio esas la chefministro, qua ordinare reprezentas la partiso qua havas la majoritato de la membri dil parlamento. Nune esas Boyko Borisov.

La parlamento (Narodno Sabranie, Народно събрание) establisesis en 1879. Ol havas unika chambro kun 240 membri, qui elektesas dal populo por 4-yara periodo. Nuna konstituco di Bulgaria adoptesis ye la 12ma di julio 1991.

Judiciala povo konsistas ek regionala korti, distriktala korti ed apelo-korti, ed un supra korto. Anke existas militala korti, la Supra Administrala Korto e la Supra Konstitucala Korto, qua examenas se legi obedias la konstituco di lando.

Geografio[redaktar | edit source]

Topografiala mapo di Bulgaria.

Cirkum 30% de Bulgariana teritorio esas plana, dum ke alta planaji e kolini esas 41% de lua teritorio.[4] Lando havas importanta depozeyi di bauxito, kupro, zinko, bismuto e mangano.

Danubio esas la precipua fluvio di Bulgaria. L'altra fluvii ordinare esas kurta - la maxim longa esas Iskar, kun 368 km. Lua maxim alta monto esas Musala, kun 2,925 metri di altitudo. Bulgaria havas du montari: en la centro di lando jacas Balkani, ed en la sudo, Rodopi.

Lando havas temperema klimato kun kolda vintri e varma someri. Balkana montaro modifikas klimato en nordo di la lando, qua esas plu kolda kam lua sudo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Bulgaria.

Bulgaria havas ekonomio di libera merkato kun importanta industrii, importanta privata sektoro, e kelka strategiala kompanii kontrolata dal stato. Lando kreskis rapide dum recenta yari, quankam ol havas un ek la min granda KLP per persono de l'Europana Uniono.

Demografio[redaktar | edit source]

Demografiala evoluciono di Bulgariana populo, de 1961 til 2009.

Ante 1946 granda parto di Bulgariana habitantaro vivis en povra rurala zoni. Pos komunisti asumis povo, li expansis industrio, e konseque granda parto de la habitantaro transferis su a l'urbi.[2] Nune, 72,5% de la habitantaro vivas en urbi[5].

Segun provizora dati de la demografiala kontado di 2011, Bulgaria havis 7,351,234 habitanti[1] kontre 8,981,000 habitanti en 1988. Lando sufras granda perdajo di habitanti e konfrontas demografiala krizo.[6]

Segun la kontado di 2001, preske 84% de Bulgariana habitantaro esas de l'etnio Bulgara. Turki reprezentas 9.4%, dum ke l'altra 4.7% esas cigani. Existas 150,000 - 200,000 Islamana Bulgari en Bulgaria.

La maxim granda urbo esas Sofiya kun plu kam 1 milion habitanti. Altra importanta urbi esas Plovdiv e Varna.

Kulturo[redaktar | edit source]

Bulgariana literaturo komencis la 9ma yarcento dum l'Unesma Bulgara imperio, pos l'introdukto di kirila alfabeto. Exemplo di moderna Bulgariana skriptisti esas la poeto Peyo Yavorov (1878 til 1914), Geo Milev, Dimcho Debelyanov, Dimitar Dimov ed Elias Canetti, qua ganis Nobel-premio en literaturo en 1981.

Folklorala muziko varias segun la regiono di lando, ed inspiris moderna muzikisti quale George Harrison e Kate Bush. Kantado developesis dum mez-epoko kun Bizancan influo.

Sporto[redaktar | edit source]

Futbalo esas la maxim populara sporto en Bulgaria. La maxim konocita Bulgariana futbalisto esas Hristo Stoichkov.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 Census 2011 Nsi.bg
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 Enciclopédia Delta Universal - Vol. 3. Editora Delta S.A. Rio de Janeiro, Brasil. Pag. 1529 til 1534
  3. Mintchev, Vesselin (oktobro 1999). External Migration in Bulgaria. South-East Europe Review. URL vidita ye la 8ma di mayo 2013.
  4. Topography Library of Congress
  5. Kontado 2011
  6. UN:Bulgaria faces demographic crisis over aging population Novinite.com
Commons
Commons havas kontenajo relatante a:


Extera ligili[redaktar | edit source]

Flago dil Europana Uniono
Europana Uniono
Mapo dil Europana Uniono
Membrostati: AustriaBelgiaBulgariaChekiaChiproDaniaEstoniaFinlandoFranciaGermaniaGrekiaHispaniaHungariaIrlandoItaliaKroatia - LatviaLituaniaLuxemburgiaMaltaNederlandoPoloniaPortugalRumaniaSlovakiaSloveniaSuediaUnionita Rejio
Negocianta stati: Islando - MontenegroRepubliko MacedoniaSerbiaTurkia
Peticionanta stati: Albania
Potenciala kandidati: Bosnia e Herzegovina - Kosovo


LocationEurope.png
Landi en Europa
Albania | Andora | Austria | Belgia | Bielorusia | Bosnia e Herzegovina | Bulgaria | Chekia | Dania | Estonia | Finlando | Francia | Germania | Grekia | Gruzia | Hispania | Hungaria | Irlando | Islando | Italia | Kroatia | Latvia | Liechtenstein | Lituania | Luxemburgia | Macedonia | Malta | Moldova | Monako | Montenegro | Nederlando | Norvegia | Polonia | Portugal | Rumania | Rusia | San Marino | Serbia | Slovakia | Slovenia | Suedia | Suisia | Ukraina | Unionita Rejio | Vatikano
dependanta teritorii: Alando | Faero | Gibraltar | Guernsey | Jersey | Man-Insulo | Svalbard e Jan Mayen