Egiptia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Egiptia
جمهورية مصر العربية
Gumhūriyyat Miṣr al-ʿArabiyyah
Flag of Egypt.svg Coat of arms of Egypt.svg
Flago di Egiptia Blazono di Egiptia
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Bilady, Bilady, Bilady
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
Egypt in its region (undisputed).svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Kairo
· Habitanti: 7,438,376 (2005)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Kairo
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Arabiana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Abdel Fattah el-Sisi
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· Chefa ministro: Sherif Ismail
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (30ma granda)
· Totala: 1,001,449 km²
· Aquo: 0,632%
Habitanti: (16ma granda)
· Totala: 76 milioni[1] (2009)
· Totala: {{{Habitanti}}} (2009)
· Denseso di habitantaro: 76 hab./km²
· Denseso di habitantaro: {{{Denseso di habitantaro}}} hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Egiptiana pundo
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .eg
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: islamo (84%)
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Egiptia jacas en nordest-Afrika, kun parto di lua teritorio (Sinai-peninsulo) en Azia. Oficala nomo dil stato esas Gumhuriyet Masr il-Arabiya, ed ol esas republiko guidata da prezidanto.

Historio[redaktar | edit source]

Predinastiala restaji trovita en Egiptia.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Egiptia.
Exquisite-kfind.png Videz anke: Anciena Egiptia.

Egiptia havas tre longa historio ed ol esas un de la nasko-loki di homala kulturo. On trovis restaji di homala aktivesi de Paleolitiko, aproxime 35,500 til 30,000 yari ante nun. Dum mezolitiko Halfan-kulturo prosperis en la valo dil Nilo de 18,000 til 15,000 yari aK. En la regiono di Der Tasa, Alta Egiptia, on trovis restaji de Tasiana-kulturo, qua existis cirkum 4,500 yari aK. Multa altra kulturi prosperis dum yarcenti en Alta e Basa Egiptia.

Cirkum 3,900 yari ante Kristo, Sahara divenis plu arida, e multa populi enmigris vers la valo dil Nilo. Cirkum 3,150 aK faraono (rejulo) Menes fondis l'unesma dinastio. Ne esas klara se Menes esas la sama faraono konocita kom Narmer, qua anke konsideresas un di la faraoni qua unigis Egiptia.

Egiptiana kulturo - religio, arto, linguo, kustumi - prosperis dum la tri sequanta yarmili. L'unesma quar dinastii konstruktis multa piramidi, inkluzite la piramido di Djoser (de la triesma dinastio) e la piramidi di Giza (de la quaresma dinastio). La periodo historiale konocita kom Olda Dinastio od Anciena Imperio lastis de cirkum 2,700 til cirkum 2,200 aK.

Kronologiala periodi di Egiptia:

  • Anciena imperio, 3ma—6ma dinastii: 2665 aK—2155 aK.
  • Unesma Meza periodo, 7ma—10ma dinastii: 2155 aK—2040 aK.
  • Meza imperio, 11ma—14ma dinastii: 2040 aK—1650 aK.
  • Duesma Meza periodo, 15ma—17ma dinastii: 1650 aK—1554 aK.
  • Nova imperio, 18ma—20ma dinastii: 1554 aK—1080 aK.
  • Triesma Meza periodo, 21ma—24ma dinastii: 1080 aK—712 aK.
  • Pos-Egiptiana periodo, 25ma—31ma dinastii: 712 aK—332 aK.
  • Helena periodo: 332 aK—c. 300 pK.
  • Kopta periodo: c. 300—641.
  • Araba periodo: 641—.

Moderna Egiptia divenis nedependanta de Unionita Rejio la 28ma di februaro 1922, kom monarkio. Pos 18 di junio 1953 ol divenis republiko.

Politiko[redaktar | edit source]

Egiptia esas republiko pos 18 di junio 1953. Tamen, pos 1967 til nun lando vivas preske kontinue sub "urjanteso-lego". De 1981 til 2011 lando vivis sub autokratismo di Hosni Mubarak, qua asumis povo pos la mortigo di Anwar Sadat[2]. En 11 di februaro 2011 pos intensa populala protesti, Mubarak renuncis. Un uniono di militisti, komandita da marshalo Mohamed Hussein Tantawi asumis povo.

Segun la konstituco di 2011 la prezidanto elektesas por 4-yara periodo e povas rielektesar nur unfoye.

La parlamento havas 2 chambri: Shura Konsilantaro (Maglis el-Shura), kun 264 membri, e Popula Asemblajo (Maglis el-Sha’ab), kun 454 membri.

Geografio[redaktar | edit source]

Topografio di Egiptia.

Kun 1,002,450 km² Egiptia esas la 30ma granda lando dil mondo en totala surfaco. Granda parto di lando esas kovrata da sika dezerto, e recevas mezvalore 2-5 mm di pluvo en un yaro. La regiono cirkum Nilo havas fertila suli, e koncentras la majoritato di la populo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Egiptia.

La precipua produkti di exportacajo esas petrolo, oleal produkti, fosfato, kotono, stofi e frukti. Duimo de populo laboras che agrokultivo.

Demografio[redaktar | edit source]

Oficala linguo esas Araba. De populo 85~90% esas Islamista, 10~15% Kristana.

Lua maxim granda urbo esas Kairo. Altra importanta urbi esas Alexandria ed El-Giza.

Kulturo[redaktar | edit source]

Egiptiana kulturo esas mult influanta ube Arabiana linguo parolesas. La moderna kulturo de Arabia e de Mez-Oriento recevas forta influi de Egiptiana literaturo, muziko, cinemo e televiziono. Egiptiana "renesanco" eventis dum fino di la 19ma yarcento e komenco di la 20ma yarcento. Nomi quale Muhammad Abduh, Ahmed Lutfi el-Sayed, Muhammad Loutfi Goumah, Tawfiq el-Hakim, Louis Awad, Qasim Amin, Salama Moussa, Taha Hussein e Mahmoud Mokhtar weldis idei quale laikeso, individuala libereso e kredo en la cienco por formacar liberala idealo qua adportus progreso.[3]

Egiptiana Naguib Mahfouz esis l'unesma skriptisto en Arabiana linguo qua recevis la Nobel-premio pri literaturo. Lando anke havas du notora autorini, Nawal El Saadawi, ed Alifa Rifaat.

Referi[redaktar | edit source]

  1. http://www.msrintranet.capmas.gov.eg/pls/fdl/tst12e?action=&lname=
  2. "Succession Gives Army a Stiff Test in Egypt," nytimes.com
  3. Jankowski, James - Egypt, A Short History - . (Unionita Rejio) Oneworld Publications.


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando