Finlando kom autonomio

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Finlando esis autonoma en carala Rusia de 1809 til 1917. Dum l' epoko en Finlando pokope evolvis omna traiti di nedependanta stato. La nacionalismo dil populo Fina-linguala vekis per helpo di Sueda-linguala inteligenti e Finlandana linguo divenis matura por uzo en diversa feldi di kulturo.

En 1809 Finlando anexesis a Rusia. Paco en Hamina finas la Finlando-milito. Caro di Rusia Alexandr la 1ma donas a Finlando autonomeso dum Dieto en Hamina.

Yari 1810ma[redaktar | redaktar fonto]

  • 1810-1825 - Caro Alexandr la 1ma kom grand-princo di Finlando.
  • 1812 - Gubernio di Viipuri (t.d. Anciena Finlando) esas retrounionita a Finlando.
  • 1812 - Helsinki esas imperita kom chef-urbo di Finlando.
  • 1816 - Rejimo di Finlando esas nomizita Carala Senato di Finlando.
  • 1819 - Kadeto-skolo fondesas en Hamina.

yari 1820ma[redaktar | redaktar fonto]

1821 - Adolf Ivar Arwidsson publikigas en Turku Åbo Morgonblad, per quo il vekigas nacionala spirito. On konsidesas la jurnalo danjeroza ed ol esas cesita samayare.
1822 - Arwidsson esas exkomunikita de Akademio. Elias Lönnrot, Johan Ludvig Runeberg e Johan Vilhelm Snellman komencas studiar en Akademio.
1825-1855 - Caro Nikolai la 1ma kom grand-princo di Finlando.
1827 - Granda fairo en Turku.
1828 - L’ Akademio esas translacita en Helsinki e recevas nomo Carala Universitato di Alexandr.

yari 1830ma[redaktar | redaktar fonto]

1831 - Societo di Finlandana Literaturo esas fondita.
1835 - (Anciena) Kalevala da Lönnrot esas publikigita.
1840 - Rusa rublo divenas la sola pago-moyeno e Sueda pekunio cesas esar uzebla.

yari 1840ma[redaktar | redaktar fonto]

1844-1846 - Snellman publikigas en Kuopio Saima-revuo e demandas (Sueda-linguala) inteligenturo divenar Finlandana e konstruktar Finlandana nacionala spirito. La revuo esas cesita kom danjeroza.
1848 - Nuna nacionala himno Maamme (Nia Lando) kantesas unesmafoye en festo.
1850 - Segun censuro-dekreto on darfas publikigar en Fina nur religioza ed ekonomikala literaturo. En Universitato fondesas unesma katedro di Finlandana linguo (profesoro Matias Alexander Castrén).

yari 1850ma[redaktar | redaktar fonto]

1854 - La censuro-dekreto esas benignigita.
1854-1855 - Dum Krimea-milito Britaniana e Franca navi bombardas la rivi di Finlando.
1855-1881 - Caro Alexandr la 2ma kom grand-princo di Finlando.
1856 - La kanalo di Saimaa pronteskas. Finlando ganas propra posto-marki. En skoli Finlandana linguo valoras kom docado-linguo.
1857 - La fondo di vaporo-segerii esas permisita.
1858 - Unesma Finlandana-linguala gimnazio esas fondita en Jyväskylä.
1860 - La censuro-dekreto esas abrogita. Finlando ganas propra pekunio (markka = 100 penni).

yari 1860ma[redaktar | redaktar fonto]

1862 - Unesma fervoyo inter Helsinki e Hämeenlinna pronteskas. Unesma komercala banko esas fondita.
1863 - La Dieto kunvenas. L’ ero di konsticionala novigi komencas. Segun linguo-dekreto Fina linguo divenos oficala pos 20 yari.
1864 - Mulieri divenas omna-yuroza.
1866 - Dekreto pri bazala skolo.
1867 - Sistemo por alimentar soldati por armeo (de yaro 1682) cesas.
1870 - Unesma Finlandana-linguala romano ("Sep fratuli" da Aleksis Kivi) publikigesas.

yari 1870ma[redaktar | redaktar fonto]

1877-1878 - Gardo di Finlando partoprenas en Turkia-milito.

yari 1880ma[redaktar | redaktar fonto]

1881-1894 - Caro Alexandr la 3ma di Rusia kom grand-princo di Finlando.
1887 - On komencas uzar metro-sistemo en Finlando.
1890 - Opreso-ero komencas. Posto di Finlando esas subordinita a Rusiana oficisti.

yari 1890ma[redaktar | redaktar fonto]

1894-1917 - Caro Nikolai la 2ma kom grand-princo di Finlando.
1899 - Februaro-Manifesto da caro cesas la autonomio di Finlando.

yari 1900ma[redaktar | redaktar fonto]

1901 - Segun nova konskripto-lego on povas sendar Finlandana soldati extere Finlando.
1902 - Finlandani komencas striko kontra konskripto.
1903 - Laboranto-Partiso prenas la nomo Social-demokrata Partiso.
1904 - Eugen Schauman shutas diktarotoza general-guberniestro Bobrikov.
1905 - Generala striko. Caro abrogas opresanta dekreti.
1906 - Esas dekretita, ke la parlamento elektesos per generala ed egala elekti.
1907 - Unesma elekto por parlamento. Social-demokrati ganas 80 sideyi ek 200.
1908 - Duesma opreso-ero komencas. Caro diminutas nove autonomio di Finlando.

yari 1910ma[redaktar | redaktar fonto]

1912 - Omna Rusiani ganas tala yuri en Finlando kom Finlandani havas. Hannes Kolehmainen vinkas quar ora medali en Olimpiala Kontesti en Stockholm.
1914 - Unesma mondomilito komencas. Rusifigo-programo esas divulgita.
1915 - Unesma kombatisto-lernanti livas a Germania.
1916 - Social-demokrati ganas 106 sideyi ek 200 per parlamental elekti.
1917 - Nova temporala rejimo di Rusia cesas carala opresanta dekreti. La parlamento esas diverigita. Dextra partisi ganas majoritato e li volas, ke Finlando esus ankore autonomio en Rusia. En oktobro bolsheviki kaptas povo en Rusia, e nun dextra partisi volas ke Finlando divenus nedependanta, e sinistri volas ke Finlando esus ankore parto en bolshevika Rusia.
6ma di decembro 1917 - Dextra-majoritatala parlamento proklamas Finlando nedependanta de Rusia.