Finlando kom autonomio

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search

Finlando esis autonoma en carala Rusia de 1809 til 1917. Dum l' epoko en Finlando pokope evolvis omna traiti di nedependanta stato. La nacionalismo dil populo Fina-linguala vekis per helpo di Sueda-linguala inteligenti e Finlandana linguo divenis matura por uzo en diversa feldi di kulturo.

En 1809 Finlando anexesis a Rusia. Paco en Hamina finas la Finlando-milito. Caro di Rusia Alexandr la 1ma donas a Finlando autonomeso dum Dieto en Hamina.

Yari 1810ma[redaktar | redaktar fonto]

  • 1810-1825 - Caro Alexandr la 1ma kom grand-princo di Finlando.
  • 1812 - Gubernio di Viipuri (t.d. Anciena Finlando) esas retrounionita a Finlando.
  • 1812 - Helsinki esas imperita kom chef-urbo di Finlando.
  • 1816 - Rejimo di Finlando esas nomizita Carala Senato di Finlando.
  • 1819 - Kadeto-skolo fondesas en Hamina.

yari 1820ma[redaktar | redaktar fonto]

1821 - Adolf Ivar Arwidsson publikigas en Turku Åbo Morgonblad, per quo il vekigas nacionala spirito. On konsidesas la jurnalo danjeroza ed ol esas cesita samayare.
1822 - Arwidsson esas exkomunikita de Akademio. Elias Lönnrot, Johan Ludvig Runeberg e Johan Vilhelm Snellman komencas studiar en Akademio.
1825-1855 - Caro Nikolai la 1ma kom grand-princo di Finlando.
1827 - Granda fairo en Turku.
1828 - L’ Akademio esas translacita en Helsinki e recevas nomo Carala Universitato di Alexandr.

yari 1830ma[redaktar | redaktar fonto]

1831 - Societo di Finlandana Literaturo esas fondita.
1835 - (Anciena) Kalevala da Lönnrot esas publikigita.
1840 - Rusa rublo divenas la sola pago-moyeno e Sueda pekunio cesas esar uzebla.

yari 1840ma[redaktar | redaktar fonto]

1844-1846 - Snellman publikigas en Kuopio Saima-revuo e demandas (Sueda-linguala) inteligenturo divenar Finlandana e konstruktar Finlandana nacionala spirito. La revuo esas cesita kom danjeroza.
1848 - Nuna nacionala himno Maamme (Nia Lando) kantesas unesmafoye en festo.
1850 - Segun censuro-dekreto on darfas publikigar en Fina nur religioza ed ekonomikala literaturo. En Universitato fondesas unesma katedro di Finlandana linguo (profesoro Matias Alexander Castrén).

yari 1850ma[redaktar | redaktar fonto]

1854 - La censuro-dekreto esas benignigita.
1854-1855 - Dum Krimea-milito Britaniana e Franca navi bombardas la rivi di Finlando.
1855-1881 - Caro Alexandr la 2ma kom grand-princo di Finlando.
1856 - La kanalo di Saimaa pronteskas. Finlando ganas propra posto-marki. En skoli Finlandana linguo valoras kom docado-linguo.
1857 - La fondo di vaporo-segerii esas permisita.
1858 - Unesma Finlandana-linguala gimnazio esas fondita en Jyväskylä.
1860 - La censuro-dekreto esas abrogita. Finlando ganas propra pekunio (markka = 100 penni).

yari 1860ma[redaktar | redaktar fonto]

1862 - Unesma fervoyo inter Helsinki e Hämeenlinna pronteskas. Unesma komercala banko esas fondita.
1863 - La Dieto kunvenas. L’ ero di konsticionala novigi komencas. Segun linguo-dekreto Fina linguo divenos oficala pos 20 yari.
1864 - Mulieri divenas omna-yuroza.
1866 - Dekreto pri bazala skolo.
1867 - Sistemo por alimentar soldati por armeo (de yaro 1682) cesas.
1870 - Unesma Finlandana-linguala romano ("Sep fratuli" da Aleksis Kivi) publikigesas.

yari 1870ma[redaktar | redaktar fonto]

1877-1878 - Gardo di Finlando partoprenas en Turkia-milito.

yari 1880ma[redaktar | redaktar fonto]

1881-1894 - Caro Alexandr la 3ma di Rusia kom grand-princo di Finlando.
1887 - On komencas uzar metro-sistemo en Finlando.
1890 - Opreso-ero komencas. Posto di Finlando esas subordinita a Rusiana oficisti.

yari 1890ma[redaktar | redaktar fonto]

1894-1917 - Caro Nikolai la 2ma kom grand-princo di Finlando.
1899 - Februaro-Manifesto da caro cesas la autonomio di Finlando.

yari 1900ma[redaktar | redaktar fonto]

1901 - Segun nova konskripto-lego on povas sendar Finlandana soldati extere Finlando.
1902 - Finlandani komencas striko kontra konskripto.
1903 - Laboranto-Partiso prenas la nomo Social-demokrata Partiso.
1904 - Eugen Schauman shutas diktarotoza general-guberniestro Bobrikov.
1905 - Generala striko. Caro abrogas opresanta dekreti.
1906 - Esas dekretita, ke la parlamento elektesos per generala ed egala elekti.
1907 - Unesma elekto por parlamento. Social-demokrati ganas 80 sideyi ek 200.
1908 - Duesma opreso-ero komencas. Caro diminutas nove autonomio di Finlando.

yari 1910ma[redaktar | redaktar fonto]

1912 - Omna Rusiani ganas tala yuri en Finlando kom Finlandani havas. Hannes Kolehmainen vinkas quar ora medali en Olimpiala Kontesti en Stockholm.
1914 - Unesma mondomilito komencas. Rusifigo-programo esas divulgita.
1915 - Unesma kombatisto-lernanti livas a Germania.
1916 - Social-demokrati ganas 106 sideyi ek 200 per parlamental elekti.
1917 - Nova temporala rejimo di Rusia cesas carala opresanta dekreti. La parlamento esas diverigita. Dextra partisi ganas majoritato e li volas, ke Finlando esus ankore autonomio en Rusia. En oktobro bolsheviki kaptas povo en Rusia, e nun dextra partisi volas ke Finlando divenus nedependanta, e sinistri volas ke Finlando esus ankore parto en bolshevika Rusia.
6ma di decembro 1917 - Dextra-majoritatala parlamento proklamas Finlando nedependanta de Rusia.