Franciana linguo

De Wikipedio
(Ridirektita de Franca linguo)
Irez ad: pilotado, serchez
Franca linguo
(Français)
Parolata en: Francia e teritorii Franca, Kanada, Belgia, Suisia, landi de westal e central Afrika, ed altra stati (1ma e 2ma linguo)
Regiono: westal Europa, Amerika, Afrika, Oceania
Nombro di parolanti: 77 milioni (1ma linguo), 128 milioni (1ma e 2ma linguo)
Rango:
Klasifikuro: Indo-Europana
 Romana lingui
  Westala grupo
   Galo-Latinida linguaro
    Lingui d'Oil
     Franca
Oficala stando
Oficala linguo en: Francia e 24 altra stati (Frankofonio)
Regulata da: Académie française
Kodi
ISO 639-1: fr
ISO 639-2: fre(B), fra(T)
Map-Francophone World.png
Frankofonio
Videz anke: Indo-Europana linguaroLinguaro

Franca o Franciana esas latinida linguo qua originis en la nuna teritorio di Francia ed esas l'oficala linguo di ta lando. Ol esas oficala linguo di mult altra landi, quale Kanada, Belgia e Suisia, di Europana Uniono, di Unionita Nacioni ed altra internaciona organizuri.

Commons-emblem-trademark-issue.svg
Ica artiklo bezonas revizo gramatikala. – Ka vu povas helpar ni revizar ica artiklo?

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Dum la konquesto di Gallia dal Roman armei di Julius Cezaro en 52 aEK, Gallia habitesis da tribui Galliana, qui parolis Kelta lingui parentigita e probable reciproke komprenebla. Ne existis unika, ma plura Galliana lingui, qui tre rare skriptesis. La lingui dil Romani, la Latina, havis skripto, e kom prestijoza linguo, vulgara Latino esis gradope adoptita per omni dum yarcenti qui sequis la konquesto dil lando ye 51 aEK.

Distributado[redaktar | redaktar fonto]

Francia[redaktar | redaktar fonto]

En Francia, la Franca esas l'oficala linguo dil Franca republiko segun l'artiklo 2 dil Konstituto di 1958, qua dicas:

Cquote1.png La Republiko participas egale en la developado dil solidareso e kooperado inter la stati e populi qua partigas la Franca. Cquote2.png

La Franca parolata en Paris remplasis preske omna dialekti di Oïl. La diferenci inter Parisiano e Normandano, exemple, esos minima kazi se on rigardas la diverseso qua existis historikale. La Parisiana Franca konstitucis dum longatempe la normo dil Franca por la Frankofonio e kontinuas exercanta influo sen egalo en la Franca linguo. Ol esas pro to ke on prenas la Parisiana kom reperosigno por komparar kun altra varietati dil Franca.

En la resto dil mondo[redaktar | redaktar fonto]

La Franca docesas en multa universitati en omna mondo e havas grava rolo en diplomacala, jurnalistikala, judiciala e universitatala mondo. La Franca esas matrala linguo precipue en Francia (lando kun la maxim granda populo kun la Franca kom matrala linguo), Belgia, Monako, Luxembourg (ube ol esas unu dul tri oficala lingui), en Suisia (la Franca esas unu dil quar oficala lingui) ed en certa Italiana vali (Valo di Aosta). En Amerika, la Franca esas la matrala linguo di multa provincii e teritorii di Kanada (precipue en Quebec, en granda parto di Nouveau-Brunswick, ma anke en Ontario, en Nouvelle-Écosse, à l'Île-du-Prince-Édouard, au Manitoba, au Yukon…), en Saint-Pierre-et-Miquelon, en Usa (specale en Louisiane e Maine) en la Franca Guyana e, kun la kreolo, en Haiti ed en Guadaloupe, Martinik, Saint-Barthélemy, Saint-Martin).

En Afrika, en la landi ube esas oficala linguo, ol parolesas kom unesma lingua da minoritato, precipue en l'urbi. Tale, ol existas Franca insuleti en Ivora Rivo (Abidjan), Gabon (Libreville). En multa landi di Nord-Afrika, West-Afrika e Centr-Afrika, la Franca esas ofte parolata kom duesma linguo, kom en Demokratial Republiko Kongo, Frankofona lando la maxim pupulizata dil mondo, unu dil 28 havanta la Franca kom oficala o ko-oficala linguo. Ta landi esis parti di Franca o Belgiana imperii. La Franca esas anke oficala linguo di Djibouti, En l'Indiana Oceanao, ol oficialesas en Reunion, Seychelles e Maurico, Mayotte, Komori e Madagaskar. En Oceania, ol esas matrala linguo en Nova-Kaledonia e parolata anke en Franca Polinezia, Wallis e Futuna Insuli ed en Vanuatu. En Azia, ol ankore parolesas en Pondichéry (India) ed en Libano.

Flag of Europe.svg Oficala lingui di Europana Uniono Flag of Europe.svg
Angliana | Bulgariana | Chekiana | Daniana | Estoniana | Finlandana | Franciana
Germaniana | Grekiana | Hispaniana| Hungariana | Irlandana | Italiana | Latviana
Lituaniana | Maltana | Nederlandana| Poloniana | Portugalana | Romaniana
Slovakiana | Sloveniana | Suediana
Fonto: Pagino di Europana Uniono