Galiana linguo

De Wikipedio
Irez a navigado Irez a serchilo
Commons-emblem-trademark-issue.svgNuvola apps edu mathematics-p.svg
Ica artiklo bezonas revizo da ula persono qua konocas ambe Ido, ed ica temo ciencala, teknologiala, matematikala, filozofiala, sportala, edc.
Ka vu povas helpar ni revizar ol? Nuvola apps edu science.svg
Galiana linguo
{{{Nomo_linguo}}}
Parolata en: Galia
Regiono: {{{Regioni_di_mondo}}}
Quanto di parolanti: extingita pos la 5ma yarcento pK
Rango: {{{Rango}}}
Klasifikuro: Indo-Europana
 • Kelta
  • Galiana
Oficala stando
Oficala linguo en: {{{Ube_esas_oficala}}}
Regulata da: nula
Kodexi
ISO 639-1: {{{Iso1}}}
ISO 639-2: {{{Iso2}}}
{{{mapo}}}
Extenseso dil {{{nomo}}}
Videz anke: {{{Videz_anke}}} – Linguaro

Galiana linguo esas extingita Kelta linguo, qua parolesis en Galia, la nuna Francia, Belgia e Suisa. Cirkume 20 000 vorti konocesas, inkluzite omna de la verbala konjugaji.

La deklinadi sume ne savesas, ma 85% ek la vortaro esas de la tri ordinara deklinadi; maskulalo, feminalo e neutralo.

Ya, ni ne havas omni vorti : multi por la kavali, min por altri kozi. Ma ni havas multi por la chari e ni povas facar neologismi.

raeda = charo lejera kun auelo = aero povas facar "aueloraeda" por un aviono persona o di aeroklubo.

carpenton = charo qua transportas multi personi esas un autobuso e "auelocarpenton" un aviono di lineo.

Ni ne havas multi nomi di uceli exemple. La korvo, anuncero dil Deo Lugus o dil morti de pos min di 40 dii esas preske sola.

Kelka frazi en Galla :

ΟΥΗΡΒΡOΥΜΑΡΟC ΔΕΔΕ ΤΑΡΑΝΟΟΥ ΒΡΑΤΟΥ ΔΕΚΑΝΤΕΜ

Esas videbla ke Galiana skribesis per Greka literi e per mayuskuli sen acento.

Ni pozus la frazo en latina literi :

Ouebroumaros dede Taranoou bratou dekantem = Verbrumaros donis a Taranoos en gratitudo l'ofranda. (di gratitudo en frazo)

Druidi ne skribis religiala verki, ma li esis notarii e skribis kontrati en korto dil "nemeta" (nemeton = templo). Kontrato facata kun la helpo di un druido e sub regardo de Dei esis plu solena e sekura.

Cezar facis o granda eroro kande donis sendaji en latina ma kun greka literi "ut Galli ne intellegant" por ke Galli ne komprenus !

Galli skribis ankore kun literi latina ma l'alfabeto latina ne havas χ qua skribesas X en mayuskuli, nek ω /Ω, la O longa dil genitivi. La O kurta esas por il nominativ neutra singulara e por akuzativi maskulina e neutra singulara.

Do li skribis -om vice -on por -ΩN.

Altra frazo, emociganta, da yunino :

ΕΛΛΟΥΙCCΑ ΜΑΓΟΥΡΕΙΓΙ ΑΟΥΑ = Ellouissa à Magurix, sa petite fille

Uzanta latina literi:

Ellouissa Magoureigi aoua.

Se el skribus direte per literi latina, skribesus:

ELVISSΑ MΑGUREIGI ΑVΑ

La linguo galiana havabas quar nombri : la singularo, la duelo (come en Greka), la pluralo e la kolektivo.

Ma la duelo esabas plu komplexa kam en Greka pro ke la duelo esabas diferanta segun k'onu parolabas de du homuli, du mulieri, homulu kun muliero o du kozi.

La kolektivo komprenesas bone kun exemplo :

Se ni volas decar "Chefi decis ke..."

Existas du kazi :

- La persono ke parolas savas la exakta nombro de chefi, de tri til pose, 235 exemple

En ica kazo parolesas kun la pluralo : "Tigerni sepasint" (Tigernoi, plu arkaike)

- La persono ke parolas ne savas la nombro de chefi e decas do :

"Tigernates sepasint" al kolektivo

Yen la tri deklinadi plu utiligata :

uiros = homulo (homo decesas gdonios) nemeton = templo

uiros nemeton

nom uiros uiroi nemeton nemeta

ak uiron uirus nemeton nemeta

gen uiri uirôn nemeti nemetôn

dat uiru uirobo nemetu nemetobo

kauzativo

(komplemento d'agento) uiru uirobi nemetu nemetobi

lokativo uire nemete

Thème en -a

touta « peuple » riganîa « reine »

singulier pluriel singulier pluriel

nominatif tout-a tout-as rigan-ia rigan-ias

accusatif tout-an, -en tout-as rigan-im rigan-ias

génitif tout-as, -ias tout-anon rigan-ias rigan-ianon

datif tout-ai >e >i tout-abo rigan-i rigan-iabo

instr./sociatif tout-ia tout-abi rigan-ia rigan-iabi

lok toutià toutanibo

La feminino en -a ne havabas kolektivo.

La kolektivo del maskulini :

Tigernate(s), tigernate, tigernatons, tigernatiom / τιγερνατιων, tigernatebo, tigernatebi

Ni terminas kun fiera fraza di Galo ad Romano :

Rios teutios immi ac teutias rias = Me esas libera civitano de naciono libera