Galindiana linguo
| Galindiana linguo | |
|---|---|
| Geografiala distributado: | Historiale en Galindia, sud-westala Baltika regiono (nuna nord-estala Polonia, sud-westala Rusia) |
| Quanto di parolanti: | 0 (mortinta linguo, probable til la 14ma–15ma yarcento) |
| Klasifikuro: | Indo-Europana linguaro Baltika lingui Westala Baltika Galindiana |
| Oficala stando: | Nula |
| Kodexi | |
| ISO 639-3 | xgl (Galindan) |
Galindiana linguo esas mortinta Baltika linguo di la westala grupo, parolata da la Galindi (o Galindai) en la regiono Galindia (nune nord-estala Polonia e sud-westala Rusia). Ol esas konocata nur per toponimi, hidronimi, personala nomi e fragmenti en historiala dokumenti. La linguo probable extingesis dum la 14ma o 15ma yarcento, kande la Galindi asimilesis da Germani, Poloni e Lituaniani.
Historio
[redaktar | redaktar fonto]La Galindi esis Baltika tribuo qua habitis la forestoza e lakozza regiono sud-weste de la Prusiana tribui, inter la fluvii Vistula e Narew, cirkume la Mazuriana lagi. La nomo "Galindia" probable devenas de la Baltika radiko *gal- ("fino", "extremo") o de hidronimo. Li esis mencionita da Klaudius Ptolemeus en la 2ma yarcento kom Galindai (Γαλίνδαι), e pose en la Livoniana kroniko da Henrikus de Latvia (13ma yarcento) kom Galindi.
Dum la 13ma yarcento, la regiono esis konquestita da la Teutonika ordeno, e la Galindi gradope perdis lia linguo e kulturo. Li esis asimilit da Germana koloniisti, Poloni e Lituaniani. La lasta mencioni pri la Galindi kom separata populo esas de la 14ma yarcento, e pos ta tempo lia linguo judikesas kom extingita. Existas hipotezi ke kelka Galindi transvivis en la foresti di Mazuria e Podlakia til la 16ma o mem 17ma yarcento, ma to esas necerta.
Geografiala distributo
[redaktar | redaktar fonto]La Galindiana parolesis en la historiala regiono Galindia, qua jacis sud-weste de la Baltika maro, inter la fluvii Vistula weste, Narew sude e Nemunas este. La regiono kovris parti di la nuntempa:
- nord-estala Polonia (provinco Warmia-Mazuria, precipue la distrikti Mrągowo, Pisz, Ełk, Giżycko, Olecko);
- sud-westala Rusia (Kaliningrad-regiono, la sudala parto);
- posible parto di Lituania (Dainava).
Pro la manko di skribita dokumenti, la exakta extenso dil linguo esas necerta, ma on supozas ke ol okupis la dense forestoza e lakozza areo cirkum la Mazuriana lagi.
Karakterizivi
[redaktar | redaktar fonto]La Galindiana apartenas a la westala grupo di Baltika lingui, estanta proxime parenta a la Anciena Prusiana e posible a la Yotvingia. La informo esas fragmentala, bazita precipue sur onomastiko e la komparo kun altra Baltika lingui.
- Fonetiko: On supozas ke la Galindiana havis simila vokala sistemo a la Prusiana, kun longa e kurta vokali. La palatalizo esis probable min developata kam en Lituaniana. La konsonanto s e š esis distingata, quale en altra Baltika lingui. La konsonanto-mutaco ne esis developata.
- Gramatiko: La gramatiko esas rekonstruktita per komparo kun altra Baltika lingui. On kredas ke ol havis deklinado di nomi kun kin o sis kazi (nominativo, genitivo, dativo, akuzativo, lokativo, instrumentalo) e konjugado di verbi kun tri personi, tri nombri (singularo, pluralo, dualo?) e tri tempi.
- Vortaro: La vortaro esas konocata nur per nomi. Multa toponimi en Galindia havas Baltika radiki, exemple -gals (fino), -upe (rivero), -sils (foresto di pini), -balis (marsho). Personal nomi kom Galindus, Mazur, Warmia montras Baltika origino.
Exempli di vorti (hipotezala)
[redaktar | redaktar fonto]Pro la manko di texti, la sequanta vorti esas rikonstruktita o hipotezala, bazita sur toponimi e komparo kun altra Baltika lingui:
| Ido | Galindiana (rikonstruktita) | Anciena Prusiana | Lituaniana | ||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| rivero | upe (?) | ape | upė | foresto | sils (?) | sile | šilas | monto | kalns (?) | grabis? | kalnas | aquo | wundan (?) | wundan | vanduo | domo | nams (?) | buttan? | namas |
Noto: La formi esas necerta e ne atestata rekte.
Texti e monumenti
[redaktar | redaktar fonto]Ne existas skribita texti en la Galindiana. La linguo konocesas nur per:
- Toponimi e hidronimi en la historiala regiono Galindia: Galindia, Mazuria, Mrągowo, Pisz, Ełk, Giżycko, Olecko, e multa lagi e riveri.
- Personal nomi mencionita en kroniki: Galindus, Warmia, Mazur, Natangia.
- Fragmenti en la Lituaniana e Latviana dialekti, qui konservas ula Galindiana traiti.
La maxim famoza menciono pri la Galindi esas en la "Geografio" da Klaudius Ptolemeus (2ma yarcento), qua lokizas Galindai en la regiono di la Mazuriana lagi, ed en la kroniki di la Teutonika ordeno.
Nuntempala stando
[redaktar | redaktar fonto]La Galindiana esas mortinta linguo. Lua heredajo viveskas en la Polona, Germana e Lituaniana, qui asimilis la Galindi. Kelka traiti di la Galindiana dialekto esas videbla en la Lituaniana dialekto di Dainava, qua havas partikulara vorti e fonetika traiti. Anke en la Polona dialekto di Mazuria existas influi de la Galindiana.
Nuntempe, la nomo "Galindia" esas konservata en la regiono Mazuria (polone Mazury, germane Masuren), e la historiala memoro pri la Galindi esas parto di la regionala identeso di Warmia-Mazuria. Exist asocioni qui studias la Galindiana linguo e kulturo, ma la movado por rivivigo esas multe plu mikra kam por la Anciena Prusiana.
Referi
[redaktar | redaktar fonto]- Būga, Kazimieras. Rinktiniai raštai. Vilnius: Valstybinė politinės ir mokslinės literatūros leidykla, 1958–1961.
- Endzelīns, Jānis. Latviešu valodas vēsture. Rīga: Latvijas Universitāte, 1938.
- Zinkevičius, Zigmas. Lietuvių kalbos istorija. Vilnius: Mokslas, 1984–1994.
- Ethnologue: Galindan.
Extera ligili
[redaktar | redaktar fonto]- Mazury – Polona regiono e kulturo
- Lietuvos istorija – Lituaniana historio
- Lingvarium – linguistika arkivo