Germana lingui

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Gramatikala revizo bezonata
Aktuala distributo dil Germana lingui in Europa:
Nordala Germana lingui Westala Germana lingui Punti indikas arei ube multilingualismo esas komuna.

La Germana linguaro esas familio apartenanta a la Indo-Europana linguaro e fonto ek la germana linguo, parlinguo di centra Europa e parolita dal germaniani. Ol konsistas ek tri chefa branchi:

  • Westala germana: Afrikansa, Angliana, Friziana, Germaniana, Yiddisha, Nederlandana e Skotiana
  • Estala germana (mortinta brancho): Burgundiana, Gotiana e Vandala.
  • Nordala germana (ek praskandinavia): Daniana, Suediana, Gotlandana; (el Noerena): Faerana, Islandana, Norvergiana, Nornada (mortinta).

Ante 2000 yari, en norda Germania, Dania e suda Skandinavia, multa tribui parolis la germana, o la teutona pralingui dil moderna germanana lingui. Dum 50 generacioni la germana dialekti chanjis tre desrapide, e hodie, en ocidentala Europa, oni parolas la germana, la angliana e la suediana inter altri.

Historio[redaktar | edit source]

Introdukto[redaktar | edit source]

La Germa linguaro esas membro di l'Europana linguaro. Ica lingui dividesis tradicie en du granda grupi, basata ta divido en la tratado di palatala okluzivi e labiovelari dil komuna linguo (proto-indoeuropana): palatala soni dil proto-indoeuropana [K] nun konservas en kentum lingui (ek la Latina centum), dum ke en la satem lingui ta sono evoluis til esar sibilanta (Avestana satəm). Kam en la satem lingui la labiovelara redukta al K sono um ke en las kentum konservas labiala elemento kun la guturala qua tendencas vokaligar su. La Germanika, kun la Tokaria, la Hitita, la Grekiana, l'Italika, le Kelta e l'Ilirika esas parto dil lingui kentum. Ta diferenso esas fonetika e ne existas plu relevanta omuna traiti, quankam peresas establisar du granda geografial arei limizitata en qua la lingui de unu dil du branchi havas plu komuna traiti kun lua "fratina" lingui kam kun altra di l'altra familio. Ico, qua ozkazas en la lingui satem, ne povas dicesar dil kentum lingui nam ne aparas havar fazo di komuna developado en lingui antea citate, quankam on povas vidar komuna origino e konstanta koincidi en vortaro kam, exemple, en la Gotika þiuda, a. Nordala þjōđ "populo, gento".

Linguala karakteristiki[redaktar | edit source]

La precipua karakteristiko dil rilato dil Germana lingui esas la komuna vortaro heredata dil pra-germanika. Generale, moderna Germana lingui montras perdo di distintiva formi tanto en flexiono dil nomo kam dil verbo. La du maxim konocata Germana lingui, l'Angliana e la Germaniana, developabas grava quanteso di perifrazala e analitika formi en la verbo, kontre sintentika formi existinta en la maxim anciena formi di ta lingui: l'Anglo-Saxona e l'ancien Alta Germaniana.

Lexikala komparo[redaktar | edit source]

Angliana Afrikansa Daniana Nederlanda Faerana Germaniana Gotika Islandana Skotiana Suediana Norvegiana Yiddisha
Apple Appel Æble Appel Súrepli Apfel Aplus Epli Aiple Äpple Eple עפּל (Epl)
Board Bord Bræt Bord Borð Brett baúrd Borð Buird Bord Bord ברעט (Bret)  
Book Boek Bog Boek Bók Buch Bóka Bók Beuk Bok Bok בוך (Buḫ)
Breast Bors Bryst Borst Bróst Brust Brusts Brjóst Breest Bröst Bryst ברוסט (Brust)
Brown Bruin Brun Bruin Brúnt Braun Bruns Brúnn Broun Brun Brun ‫ברױן ‬ (Broyn)  
Day Day Dag Dag Dagur Tag Dags Dagur Day Dag Dag טאָג (Tog)
Die Sterf Sterven Doyggja Sterben Diwan Deyja Dee Døy שטאַרבן (Štarbn)
Enough Genoeg Nok Genoeg Nóg Genug Ga-nóhs Nóg Eneuch Nog Nok גענוג (Genug)
Father - Fader Veder Faðir Vater Atta Faðir - Fader Fader (Vater)
Give Gee Give Geven Geva Geben Giban Gefa Gie Giva/Ge Gi, Gje געבן (Gebn)
Glass Glas Glas Glas Glas Glas   Gler Gless Glas Glass גלאָז (Gloz)
Gold Goud Guld Goud Gull Gold Gulþ Gull Gowd Guld Gull גאָלד (Gold)
Hand Hand Hånd Hand Hond Hand Handus Hönd Haund Hand Hand האַנט (Hant)
Head Kop Hoved Hoofd/Kop Høvd/Høvur Haupt/Kopf Háubiþ Höfuð Heid Huvud Hovud קאָפּ (Kop)
High Hoog Høj Hoog Høg/ur Hoch Háuh Hár Heich Hög Høy הױך (Hoyḫ)
Home Heim Hjem Thuis Heim Heim Háimóþ Heim Hame Hem Heim הײם (Heym)
Hook Haak Krog Haak Haken Haken   Krókur Heuk Hake/Krok Krok  
House Huis Hus Huis Hús Haus Hús Hús Hoose Hus Hus הױז (Hoyz)
Many Menige Mange Menig Nógv Manch, Viel Manags Margir Mony Många Mange אַ סך, פֿיל (A sakh, Fil)  
Moon Maan Måne Maan Máni Mond Ména Tungl Muin Måne Måne לבֿנה (Levone)  
Night Nag Nat Nacht Nátt Nacht Nahts Nótt Nicht Natt Natt נאַכט (Naḫt)
No Nee Nej Nee Nei Nein/Nö Nei Nae Nej Nei נײן (Neyn)
Old Oud Gammel Oud Gamal/Gomul Alt Sineigs Gamall Auld Gammal Gammal אַלט (Alt)
One Een En Een Ein Eins Áins Einn Ane En/ett Ein/ei/eitt אײן (Eyn)
Ounce Ons Unse Ons Unze   Únsa Unce Uns Unse  
Snow Sneeu Sne Sneeuw Kavi Schnee Snáiws Snjór Snaw Snö Snø שנײ (Šney)
Stone Steen Sten Steen Steinur Stein Stáins Steinn Stane Sten Stein שטײן (Šteyn)
That Dat Det Dat Hatta Das Þata Þetta That Det Det דאָס (Dos)
Two Twee To Twee Tveir Zwei/Zwo Twái Tveir Twa Två To צװײ (Tsvey)
Who Wie Hvem Wie Hvør Wer Has Hver Wha Vem Kven װער (Ver)
Worm Wurm Orm Worm Ormur Wurm Maþa Ormur Wirm Mask, Orm Orm װאָרעם (Vorem)

Referi[redaktar | edit source]

  • Krahe, Hans Lingüística germánica, Cátedra, 1977.
  • John A. Hawkins (1990), Germanic Languages, in The Major Languages of Western Europe, Bernard Comrie, ed. (Routledge). ISBN 0-415-04738-2
  • Robert S. P. Beekes (1995), Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction (John Benjamins). ISBN 1-55619-505-2

Extera ligili[redaktar | edit source]