Germana lingui
|
Ca artiklo bezonas gramatikala revizo. Ka tu povas helpar ni en la revizo? |
Nordala Germana lingui Westala Germana lingui Punti indikas arei ube multilingualismo esas komuna.
La Germana linguaro esas familio apartenanta a la Indo-Europana linguaro e fonto ek la germana linguo, parlinguo di centra Europa e parolita dal germaniani. Ol konsistas ek tri chefa branchi:
- Westala germana: Afrikansa, Angliana, Friziana, Germaniana, Yiddisha, Nederlandana e Skotiana
- Estala germana (mortinta brancho): Burgundiana, Gotiana e Vandala.
- Nordala germana (ek praskandinavia): Daniana, Suediana, Gotlandana; (el Noerena): Faerana, Islandana, Norvergiana, Nornada (mortinta).
Ante 2000 yari, en norda Germania, Dania e suda Skandinavia, multa tribui parolis la germana, o la teutona pralingui dil moderna germanana lingui. Dum 50 generacioni la germana dialekti chanjis tre desrapide, e hodie, en ocidentala Europa, oni parolas la germana, la angliana e la suediana inter altri.
Indexo
Historio[redaktar | edit source]
Introdukto[redaktar | edit source]
La Germa linguaro esas membro di l'Europana linguaro. Ica lingui dividesis tradicie en du granda grupi, basata ta divido en la tratado di palatala okluzivi e labiovelari dil komuna linguo (proto-indoeuropana): palatala soni dil proto-indoeuropana [K] nun konservas en kentum lingui (ek la Latina centum), dum ke en la satem lingui ta sono evoluis til esar sibilanta (Avestana satəm). Kam en la satem lingui la labiovelara redukta al K sono um ke en las kentum konservas labiala elemento kun la guturala qua tendencas vokaligar su. La Germanika, kun la Tokaria, la Hitita, la Grekiana, l'Italika, le Kelta e l'Ilirika esas parto dil lingui kentum. Ta diferenso esas fonetika e ne existas plu relevanta omuna traiti, quankam peresas establisar du granda geografial arei limizitata en qua la lingui de unu dil du branchi havas plu komuna traiti kun lua "fratina" lingui kam kun altra di l'altra familio. Ico, qua ozkazas en la lingui satem, ne povas dicesar dil kentum lingui nam ne aparas havar fazo di komuna developado en lingui antea citate, quankam on povas vidar komuna origino e konstanta koincidi en vortaro kam, exemple, en la Gotika þiuda, a. Nordala þjōđ "populo, gento".
Linguala karakteristiki[redaktar | edit source]
La precipua karakteristiko dil rilato dil Germana lingui esas la komuna vortaro heredata dil pra-germanika. Generale, moderna Germana lingui montras perdo di distintiva formi tanto en flexiono dil nomo kam dil verbo. La du maxim konocata Germana lingui, l'Angliana e la Germaniana, developabas grava quanteso di perifrazala e analitika formi en la verbo, kontre sintentika formi existinta en la maxim anciena formi di ta lingui: l'Anglo-Saxona e l'ancien Alta Germaniana.
Lexikala komparo[redaktar | edit source]
| Angliana | Afrikansa | Daniana | Nederlanda | Faerana | Germaniana | Gotika | Islandana | Skotiana | Suediana | Norvegiana | Yiddisha |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Apple | Appel | Æble | Appel | Súrepli | Apfel | Aplus | Epli | Aiple | Äpple | Eple | עפּל (Epl) |
| Board | Bord | Bræt | Bord | Borð | Brett | baúrd | Borð | Buird | Bord | Bord | ברעט (Bret) |
| Book | Boek | Bog | Boek | Bók | Buch | Bóka | Bók | Beuk | Bok | Bok | בוך (Buḫ) |
| Breast | Bors | Bryst | Borst | Bróst | Brust | Brusts | Brjóst | Breest | Bröst | Bryst | ברוסט (Brust) |
| Brown | Bruin | Brun | Bruin | Brúnt | Braun | Bruns | Brúnn | Broun | Brun | Brun | ברױן (Broyn) |
| Day | Day | Dag | Dag | Dagur | Tag | Dags | Dagur | Day | Dag | Dag | טאָג (Tog) |
| Die | Sterf | Dø | Sterven | Doyggja | Sterben | Diwan | Deyja | Dee | Dö | Døy | שטאַרבן (Štarbn) |
| Enough | Genoeg | Nok | Genoeg | Nóg | Genug | Ga-nóhs | Nóg | Eneuch | Nog | Nok | גענוג (Genug) |
| Father | - | Fader | Veder | Faðir | Vater | Atta | Faðir | - | Fader | Fader | (Vater) |
| Give | Gee | Give | Geven | Geva | Geben | Giban | Gefa | Gie | Giva/Ge | Gi, Gje | געבן (Gebn) |
| Glass | Glas | Glas | Glas | Glas | Glas | Gler | Gless | Glas | Glass | גלאָז (Gloz) | |
| Gold | Goud | Guld | Goud | Gull | Gold | Gulþ | Gull | Gowd | Guld | Gull | גאָלד (Gold) |
| Hand | Hand | Hånd | Hand | Hond | Hand | Handus | Hönd | Haund | Hand | Hand | האַנט (Hant) |
| Head | Kop | Hoved | Hoofd/Kop | Høvd/Høvur | Haupt/Kopf | Háubiþ | Höfuð | Heid | Huvud | Hovud | קאָפּ (Kop) |
| High | Hoog | Høj | Hoog | Høg/ur | Hoch | Háuh | Hár | Heich | Hög | Høy | הױך (Hoyḫ) |
| Home | Heim | Hjem | Thuis | Heim | Heim | Háimóþ | Heim | Hame | Hem | Heim | הײם (Heym) |
| Hook | Haak | Krog | Haak | Haken | Haken | Krókur | Heuk | Hake/Krok | Krok | ||
| House | Huis | Hus | Huis | Hús | Haus | Hús | Hús | Hoose | Hus | Hus | הױז (Hoyz) |
| Many | Menige | Mange | Menig | Nógv | Manch, Viel | Manags | Margir | Mony | Många | Mange | אַ סך, פֿיל (A sakh, Fil) |
| Moon | Maan | Måne | Maan | Máni | Mond | Ména | Tungl | Muin | Måne | Måne | לבֿנה (Levone) |
| Night | Nag | Nat | Nacht | Nátt | Nacht | Nahts | Nótt | Nicht | Natt | Natt | נאַכט (Naḫt) |
| No | Nee | Nej | Nee | Nei | Nein/Nö | Né | Nei | Nae | Nej | Nei | נײן (Neyn) |
| Old | Oud | Gammel | Oud | Gamal/Gomul | Alt | Sineigs | Gamall | Auld | Gammal | Gammal | אַלט (Alt) |
| One | Een | En | Een | Ein | Eins | Áins | Einn | Ane | En/ett | Ein/ei/eitt | אײן (Eyn) |
| Ounce | Ons | Unse | Ons | Unze | Únsa | Unce | Uns | Unse | |||
| Snow | Sneeu | Sne | Sneeuw | Kavi | Schnee | Snáiws | Snjór | Snaw | Snö | Snø | שנײ (Šney) |
| Stone | Steen | Sten | Steen | Steinur | Stein | Stáins | Steinn | Stane | Sten | Stein | שטײן (Šteyn) |
| That | Dat | Det | Dat | Hatta | Das | Þata | Þetta | That | Det | Det | דאָס (Dos) |
| Two | Twee | To | Twee | Tveir | Zwei/Zwo | Twái | Tveir | Twa | Två | To | צװײ (Tsvey) |
| Who | Wie | Hvem | Wie | Hvør | Wer | Has | Hver | Wha | Vem | Kven | װער (Ver) |
| Worm | Wurm | Orm | Worm | Ormur | Wurm | Maþa | Ormur | Wirm | Mask, Orm | Orm | װאָרעם (Vorem) |
Referi[redaktar | edit source]
- Krahe, Hans Lingüística germánica, Cátedra, 1977.
- John A. Hawkins (1990), Germanic Languages, in The Major Languages of Western Europe, Bernard Comrie, ed. (Routledge). ISBN 0-415-04738-2
- Robert S. P. Beekes (1995), Comparative Indo-European Linguistics: An Introduction (John Benjamins). ISBN 1-55619-505-2