Gruzia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

La korekta nomo di lando esas Gruzia. Georgia esas la nomo dil stato di Usana stato. Videz Georgia:

Gruzia
საქართველოს რესპუბლიკა
Sakartvelos Respublika
Flag of Georgia.svg Greater coat of arms of Georgia.svg
Flago di Gruzia Blazono di Gruzia
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Tavisupleba
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
LocationGeorgia.svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Tbilisi
· Habitanti: 1.081.700 (2002)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Tbilisi
· Habitanti: {{{Lojanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Gruziana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Giorgi Margvelashvili
· Prezidisto (serbo): {{{Serbiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (kroato): {{{Kroatiana_prezidisto}}}
· Prezidisto (Bosno): {{{Bosniana_prezidisto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
· Ko-princi: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· General-guverniestro: {{{Generala_guverniestro}}}
· Chefministro: Irakli Garibashvili
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (120ma granda)
· Totala: 69.700 km²
· Aquo: Neglijebla%
Habitanti: (118ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2010)
· Totala: 4.636.700[1] (2010)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 65,1 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Lari
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .ge
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: ortodoxa kristanismo, 83%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Gruzia (en Gruziana საქართველო sak’art’velo) esas lando qua jacas en suda parto di Kaukazo-montaro en estala rivo di Nigra maro, inter Azia ed Europa. Lua vicina landi esas Rusia en nordo, Turkia ed Armenia en sudo, e Azerbaijan en sud-esto.

Bazala fakti pri Gruzia.

Historio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Historio di Gruzia.
Mapo di la regiono di Kaukazo, kun le stati di Kolchido ed Iberia.

Homo habitas kontinue la regiono di nuna Gruzia de la petr-epoko. La regiono okupesis da Greki e pose da Persiani. Nuna chef-urbo, Tbilisi, fondesis en 380 aK.

Romani konquestis la regiono komplete en 66 aK, e lua dominacajo duris preske 400 yari. Li introduktis kristanismo dum la 4ma yarcento, e rejulo Mirvan 3ma di Iberia deklaris lu l'oficala religio di lando en 327. Ta akto proximigis Iberia e la Bizancan imperio.

Arabi okupis Tbilisi en 645, ma Gruziani konservis granda autonomeso sub l'Araba rejio[2]. Dum la komenco di la 12ma yarcento rejulo Davit 4ma di Gruzia gradope ekpulsis Seljuka turki de la regiono, e vinkis l'importanta Didgori-batalio, en 12 di agosto 1121. Gruziana rejio atingis lua zenito dum lasta yari de la 12ma e l'unesma yari de la 13ma yarcento, epoko en ke religiala tolero kreskis e la filozofio expansis su, ma en 1292 Mongoli okupis la regiono. Mongola okupeso lastis til 1310.

En 1783 Gruzia okupesis da Rusian imperio signatis Georgievsk-kontrato en ke Rusia defendus la mikra rejio di Kartli-Kakheti, restajo di anciena rejii di Gruzia. Tamen, Rusia ne defensis Kartli-Kakheti kande Turkiani e Persiani atakis Tbilisi en 1875 e nove en 1795.

La 22ma di decembro 1800 caro Pavel 1ma di Rusia anexis la rejio di Kartli-Kakheti a Rusian imperio, e konfirmis l'anexo da dekreto ye la 8 di januaro 1801[3]. Gruziana nobeleso ne aceptis la dekreto til 1802.

De 1803 til 1878 kom konsequo di diversa militi kontre Otomani e Persiani, Gruziana teritorio kreskis. Abkhazia, por exemplo, esis okupita komplete en 1864. Dum Rusiana Revoluciono komencis movemento di nedependo ma en februaro 1921 la Sovieta Reda Armeo okupis la lando e retrodonis la teritorio a Turkia.

Gruzia divenis nove nedependanta pos falo di Sovietia, ye la 9ma di aprilo 1991. En la 26ma di mayo sam yaro, Zviad Gamsakhurdia esis elektita prezidanto. Gamsakhurdia pariis pri Gruziana nacionalismo, e deklaris ke Abkhazia e Sud-Osetia sejornus sub Gruzian autoritato.

De 22 di decembro 1991 til 6 di januaro 1992 eventis sangoza stato-stroko ke ekpulsis Gamsakhurdia de povo. On komencis interna milito ke lastis til 1995. En 1992 Eduard Shevardnadze retroiris a Gruzia ed unionis su a la chefi di revolto, Kitovani e Ioseliani, ed organizis triumviraro, nomizita "Konsilantaro di Stato" por guvernar lando. En 1995 Shevardnadze esis oficale elektita prezidanto di lando.

En 2008 eventis milito kontre la nedependo di Sud-Osetia. Rusia agnoskis la nedependo di Sud-Osetia e di Abkhazia e sendis trupi por defensar Sud-Osetiana teritorio.

Politiko[redaktar | edit source]

Gruzia esas demokratiala parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua elektesas dal populo por 5-yara periodo. La chefministro esas la chefo di guvernerio, ed elektesas dal prezidanto.

La legifala povo kompozesas da la parlamento, qua kompozesas da unika chambro kun 235 membri qui elektesas dal populo por 4-yara periodo.

Mapo di Gruzia kun Abkhazia (en verda) e Sud-Osetia (en violea).

Autonoma regioni en Gruzia[redaktar | edit source]

  • Adjaria (en sud-westo apud Nigra maro)
  • Abkhazia (en nord-westo apud Nigra maro)
    • Surfaco: 8 400 km²
    • Chefurbo: Sukhumi
    • Habitanti:
      • 45 % Gruziani
      • 17 % (etnikale) Abkhaziani
      • 14 % Armeniani
      • 12 % Rusi
      • 6 % Greki.

Autonoma regiono di Abkhazia proklamis su nedependanta en 1992, ma nula stato agnoskabis la nedependo. Nur Rusia havas bona relati kun Abkhazia. La regiono di Sud-Osetia, en Kaukazo montaro (nordo di lando), deklaris su nedependanta de Gruzia ye la 28ma di novembro 1991 (Nord-Osetia esas parto di Rusia).

En agosto 2008 Gruzia probis nesucesoze retrokonquestar Sud-Osetia per forco, pro quo Rusia helpis Sud-Osetia.

Geografio[redaktar | edit source]

Gruzia jacas en suda Kaukazo, inter latitudi41ºN e 44ºN e longitudi 40ºE e 47ºE. Kun 67,900 km² ol esas montoza lando. Monto Shkhara, kun 5,068 metri di altitudo esas lua maxim alta monto.

Ekonomio[redaktar | edit source]

Exquisite-kfind.png Videz anke: Ekonomio di Gruzia.
  • Pekunio:Gruziana lari (vice Rusa rublo). 1 lari = 100 tetri.
  • Exportaco-produkti: citruso-frukti, teo, vino.
  • Fluido-konduktilo per petrolo e balde fervoyo inter Kaspia maro e Turkia.

Demografio[redaktar | edit source]

Gruziana viro kun tradicionala vestaro.

Quankam lua etniala grupo ne existas en altra parti de Europa ecepte en Kaukazo, Gruziani konsideras su kulturale Europani. Gruziani esas cirkum 84% de la habitantaro. Abkhaziani, Osetiani, Armeniani, Azerbaijani, Greki de Kaukazo, Judi e Rusi esas minoritati.

Gruziana linguo ne apartenas ad Indo-Europana, Turka o Semitika grupi. Ol parolesas da cirkum 71% de la habitantaro kom matrala linguo. Abkhaziana linguo parolesas en Abkhazia. Altra lingui parolata esas Rusa (9%), Armeniana (7%), Azerbaijana (6%), e 7% parolas altra lingui.

Cirkum 83% de la habitantaro praktikas Ortodoxa kristanismo, 9.9% esas Islamana, 3.9% esas Armeniani apostoliki, e 0.8% esas katoliki.

  • Lekto-saveso: 99 %.
  • Postulata vivo-duro: 61 yari (por viri), 68 yari (por mulieri)

La maxim granda urbo esas Tbilisi, la chef-urbo. Altra granda urbi esas Kutaisi, Batumi, Rustavi e Sokhumi.

Kulturo[redaktar | edit source]

  • Propralinguala nomo: Sakartvelo

Cetera aferi[redaktar | edit source]

Referi[redaktar | edit source]

  1. National Statistics Office of Georgia
  2. "Christianity and the Georgian Empire" (early history) Library of Congress, marto 1994
  3. Gvosdev, Nikolas K.: Imperial policies and perspectives towards Georgia: 1760-1819, Macmillan, Basingstoke 2000