Haikuo
Haikuo[1] (Japone 俳句) en literaturo esas speco di poemeto triversa, qua havas origino en la literaturo Japoniana, kun kontenaji deskriptanta la naturo.
Ol esas forsan la maxim konocata poeziala formo di Japonia. Ol esas nur skribita per tri linei de 5, 7 e 5 silabi. Hodie, la "haiku" ne esas nur poeziala Japoniana formo, ma ek la tota mondo. Irgu povas trovar "haiku" ye irga linguo.
On konsentas, ke Matsuo Basho (1644 til 1694) esas la kreinto di la haikuo, tale quale ni konocas hodie. Matsuo Basho dicis la frazo per qua ni povas definar la haikuo, tante kurta quale la ipsa poemo: Haikuo esas to quo eventas hike e nun". Pro to, la "haijin", skriptero di haikuo devas expresar lua sinso, lua impreso nur per dek-e-sep silabi, nur per tri versi. Ca poemeto ne povas havar komplikata vorti e la precipua afero esas la naturo. Omna haikuo devas havar un sezonala vorto, qua nomesas "kigo", ca vorto permisas konocar la sezono sen, multafoye, nomizar ol.
Matsuo Basho, kreis "skolo" e nune il konsideresas kom la maxim bona "haijin" ek omna tempi. Il skribis la maxim konocata haikuo ne nur en Japonia, ma en la tota mondo:
Furu /ike/ ya kawazu /tobiko mumizu / no / oto
Olda lageto. Enirigesas rano. Bruiso dil aquo.
Ma Matsuo Basho ne esas l'unika haijin en la historio. Ni povas trovar multa haijin-i kom Yosa Buson, Kobayashi Issa, Usuda Arô, Masaoka Shiki, Uejima Onitsura, Ritsurin Issekiro, Arakida Morikate, Yamasaki Sokan e c. Anke la mulieri havas konocata poeti. Forsan la maxim konocata esis Chiyo-Ni.