Historio di Bolivia

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Teritorio okupita da Tiahuanaco-kulturo dum lua apogeo.
La Puerta del Sol (la pordo di la suno), simbolo di Tiwanaku- (anke Tiahuanaco)-kulturo.

Ja existis civilizeso en la regiono di Tiahuanaco de la 4ma til la 10ma yarcento. Tamen, arkeologiisti poke savas pri ta civilizeso, ecepte ke lu kreis granda petro-konstrukturi kun imaji di animali. Posible ta populo dekadis pos la 10ma yarcento. Cirkum la yaro 1200 inkai okupis la regiono e vicina monti. Inkao imperio developis til 1535 kande Hispaniani destruktis l'imperio[1].

Hispaniani establisis kolonii en la regiono dum la 16ma e la 17ma yarcenti. Pos deskovrar arjento en Potosí Hispania koncentris lua atenco en Bolivia, e nomizis la regiono Alto Perú. En 1559 la regiono divenis parto di Vice-Rejio di Peru, kun chef-urbo en Sucre[1]. Dum koloniala periodo eventis multa rebelioni nesucesoza di indijeni, specale de fino dil 18ma yarcento til la komenco dil 19ma yarcento.

Bolivia divenis nedependanta de Hispania en 6 di agosto 1825. Simón Bolívar helpis Antonio José de Sucre dum nedependo-milito. Por ca motivo, lando recevis la nomo Bolivia. En 1826 Antonio José de Sucre divenis l'unesma prezidanto di lando[1].

Dum la guvernerio de Andrés de Santa Cruz en 1836, Bolivia invadis Peru e formacis Bolivia-Peru-Konfederuro. Kun la falio di invado, la konfederuro finis.

Inter 1879 e 1883 eventis Pacifiko-milito: Bolivia e Peru luktis kontre Chili. Konseque de la milito, Bolivia perdis lua aceso ad Oceano Pacifiko.

Soldati kun mitralioso dum Chaco-milito.

En 1903,tra Petrópolis-kontrato, Bolivia perdis la regiono di Acre a Brazilia. Dum l'Unesma mondomilito lando restis neutrala. De 1932 til 1935 Bolivia militis kontre Paraguay en Chaco-milito. Kom rezulto, Bolivia perdis granda parto di la regiono di Chaco por Paraguay.

De 1935 til 1952 eventis diversa armeala rebelesi. En 1943 lando deklaris milito kontre nacional-socialista Germania ma lando ne sendis soldati por kombatar en Europa. En 1945 lando divenis membro di Unionita Nacioni[1].

CIA entrenis e furnisis pekunio a Boliviana militisti dum 1960a yari. Che Guevara mortigesis ye la 9ma di oktobro 1967 da Boliviana militisti kun helpo di CIA. En 1979 ed en 1981 eventis elekti kun akuzi di fraudi. On eventis stato-stroki ed armeala guverni. Dum lia guvernisteso eventis violento kontre homala yuri, augmentis la vendo di drugi, ed ekonomiala kaoso, kun granda kresko dil inflaciono. Armeala revolto ekpulsis lu de povo en 1981. En 1982 la rezulto di elekti qui eventis en 1980 proklamesis, e Hernán Siles Suazo asumis povo, e guvernis til 1985. Ta yaro eventis anticipita elekti, e Víctor Paz Estenssoro asumis povo por guvernar 4 yari, til 1989.

En 1997 generalo Hugo Banzer Suárez, antee diktatoro di lando, elektesis dal populo kom prezidanto. Il guvernis til 2001 e sucedesis da Gonzalo Sánchez de Lozada.

En septembro 2003 eventis revolto kontre la exportacajo di naturala gaso produktita en la sudo di Bolivia tra Chili. Dum la revolto eventis multa morti, e prezidanto forcesis a renuncar, e transferis povo a lia viceprezidanto, Carlos Mesa.

En 2006 Evo Morales, l'unesma decendanto di indijeni qua elektesis prezidanto, asumis povo unesma-foye. En lua unesma mandato, il adoptis nacionalista politiki ed altra por la defendo di indijeni. Ilu nacionaligis l'entraprezi di telekomuniko e di producajo di hidrokarbidi. La sam yaro konstitucal asemblajo instalesis por redaktar nova konstituco. Dop profunda krizo inter la politike simpatika a la prezidanto Evo Morales (precipue koncentrita en westala departmenti) ed altra grupi qui defendis plusa autonomeso por l'estala provinci, la nova konstituco fine aprobesis per 164 voti de 255 kongresisti, e pose subisesis a populala referendo.

Referi[redaktar | edit source]

  1. 1.0 1.1 1.2 1.3 Enciclopédia Delta Universal, vol 3 - pag. 1337 til 1343. Editora Delta, Rio de Janeiro, Brasil, 1989