Historio di Filipini

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Hispana galeono uzita en la komerco kun Filipini.

Parto di un skeleto trovita en Callao, Cagayan, probis ke homi ja habitis nuna Filipini cirkume 67,000 yari ante nun. Posible, Austroneziani de la sudo di Taiwan komencis arivar en l'insuli cirkum 4,000 aK. Dum la 14ma yarcento islama religio introduktesis en la sultanio di Sulu, inkluze l'insulo di Mindanao, nune parto di Filipini.

Fernão de Magalhães deskovris l'insuli en 1521. Hispaniani komencis koloniigo en 1565 e fondis Manila en 1571, qua divenis chef-urbo dil teritorio. Hispaniani introduktis latinal alfabeto, Gregoriala kalendario e skribita yuri, ed anke la kultivesi di maizo, ananaso e chokolado de Latinal Amerika[1]

Filipinana militala kaptiti dum Filipinana revoluciono, 1896.

Dum la 1800a yari, Filipina portui apertesas a mondala komerco, e chanji eventis en Filipina societo. Multa Hispaniani naskinta en Filipini (criollos) e ti kun mixita acendenti (mestizos) divenis richa. L'enfluo di Hispana e Latina kolonieri sekularigis kirki e apertis por li guvernala ofici tradicionale okupita da Hispani naskinta en Iberia peninsulo (peninsulares). La idei di revoluciono anke expansis tra la insuli. En 1872 eventis mutino di kreoli en Cavite El Viejo, prekursoro di Filipina revoluciono[2].

En 1898 depos Hispana-Usana milito, Filipini divenis Usana protektorato. Usa pagis 20 milion dolari kom indemno a Hispania. Do, divenis klara por Filipiniani ke Usa ne aceptos la nedependo dil insuli. En 12 di junio 1898 Emilio Aguinaldo deklaris nedependo di Filipini, ma la sequanta yaro komencis Filipinan-Usana milito, qua lastis til 1902 kande l'Unesma Filipinana Republiko desaparis. Moro-populo anke komencis rebeleso en 1899 en la sudo di lando, ma esis vinkita da Usa en 1913.

Til 1935 Usana prezidanto selektis la generala-guberniestro qua administris la teritorio. La 8ma di februaro ta yaro la konstituco di la Republiko di Filipini aprobesis, e kreis la Komuneso di Filipini (Commonwealth of the Philippines) tamen sub Usana kontrolo ma en preparo por futura nedependo. Ta konstituco anke stimulis la kreado di nacionala linguo, Filipinana, bazata en lokala dialekti. La 17ma di septembro 1935 eventis prezidantal elekti, e Manuel Quezón elektesis.

Dum la Duesma mondomilito, Japoniani komencis invadar l'insuli la 8ma di decembro 1941. Manuel Quezon exilis su, e generalo Douglas McArthur, komandero di Usana trupi en l'extrema oriento, recevis ordini por abandonar l'insuli en marto 1942. La 8ma di mayo sam yaro Japoniani okupis tote l'arkipelago, e l'okupeso lastis til 15 di agosto 1945, kande Japoniani perdis la milito. Dum Japonian okupeso, José Paciano Laurel esis la chefo di marioneto-stato kreita da Japoniani en Filipini.

Pos la vinkeso la Komuneso di Filipini riestablisesis. Prezidantal elekti eventis en aprilo 1946, e Manuel Roxas elektesis. La 4ma di julio 1946 Filipini divenis nedependanta de Usa. Quankam, lando sufris kun politikala nestabileso kun ataki de komunista grupi en rurala regioni. prezidanto Ramón Magsaysay probis un rikonciliado.

En 1965 Ferdinand Marcos asumis povo unesma foyo. Kande il esis impedita di serchar lua 3ma foyo kom prezidanto, il deklaris militala legaro en 21 di septembro 1972 e asumis kom diktatoro. Il guvernis kun lua spozino Imelda Marcos. En 1986 eventis la Revoluciono di la Populala Povo, e Marcos aceptis disputar elekteso kontre Corazón Aquino, qua vinkis. Pos la vinko di Aquino, Marcos e lua spozino abandonis Filipini por vivar en Havayi[3].

Corazon Aquino, vidvo dil senatano Benigno Aquino, Jr. e l'unesma prezidanto pos la rejimo di Marcos, prizentis nova konstituco por Filipini, qua aprobesis en 1987. Quankam la demokratio rivivigesis, l'administro di Aquino anke konsideresis febla e nedocila, e multa stato-stroki atemptesis. Ici faktori, plu l'erupto di volkano Pinatubo en 1991, embarasis l'ekonomiala kresko dum elua guvernisteso.

En la prezidantal elekti la sequant yaro, Fidel Valdez Ramos elektesis, ed asumis povo en 30 di junio 1992. Valdez Ramos legaligis la Komunista partiso di Filipini e komencis negociar kun Islamani pri paco. En junio 1994 ilu signatis amnestio por tota la rebela grupi e por la militisti akuzita por violaco di homala yuri. Un paco-pakto signatesis kun la Fronto Moro por Nacionala Liberigo (MNLF), e 24-yara konflikto finis en Mindanao. Tamen, la diverganta grupo Moro Islamana Fronto pri Liberigo (MILF) kontinuis armoza konflikto por obtenar nedependo.

En 1998 elektesis Joseph Ejercito Estrada kun granda nombro di voti, note de la maxim povra. Dum lia administrado eventis l'Aziana Krizo di 1998, ma Filipini rapide rekuperis su, e kreskis 3.4% en 1999. En 2000 Joseph Estrada sufris akuzo pri korupto e suborneso. La Supra Tribunalo di Filipini revokis Estrada la 20ma di januaro 2001, e lore viceprezidanto, Gloria Macapagal Arroyo, asumis povo. Gloria Arroyo rielektesis en 2004, e guvernis til 2010.

Referi[redaktar | edit source]

  1. [Recopilación de las Leyes de Indias. Titulo Quince. De las Audiencias y Chancillerias Reales de las Indias (1680).
  2. Agoncillo, Teodoro A. (1990). History of the Filipino People (8th ed.). Garotech Publishing
  3. Aquino, Corazon. Corazon Aquino Speaks to Fulbrighters Washington, D.C. (1996-10-11). Retrieved on 15 di aprilo 2008