Historio di liberalismo

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez

Liberalismo la kredo en libereso ed en la homala yuri historiale asociesas kun filozofi quale John Locke e Montesquieu. Historiale ol developis dum granda parto de la lasta quar yarcenti pos la Franca Revoluciono e duris pos finir la Kolda milito. L'idei liberala komencis quale doktrino generala e politikal esforco opozante a la religiala militi qui eventis en Europa dum la 16ma e 17ma yarcenti, quankam lua fundamenti originis dum la Mezepoko. John Locke establisis l'intelektala fundamenti di liberalismo, qui impulsis l'idei de Racion-epoko questonante l'anciena tradicioni de la socii e de la guverni, dum la 17ma yarcento. Ca nova idei fine unionesis en povoza revolucionala movadi qui renversis arkaika rejimi en multa regioni, note en Europa, Nord-Amerika e Sud-Amerika.


Ica seciono od artiklo havas un o plura problemi:
- erori pri sintaxo o gramatiko
- konfuza texto o mala tradukuro
- manko di importanta informi pri la temo
- violaco di autoroyuro.

Ol mustos riskribesar komplete.

Preludo[redaktar | redaktar fonto]

Pos yarcenti di dominaco, Romana Imperio dividesis dum la 3ma yarcento. Orientala parto di Romana mondo konvertis en Bizancana Imperio e l'ocidentala parto pos 476 dividesis en reji qui nur esis "umbro" del antiqua Romana imperio. Quankam ta granda geopolitikala chanji, konstanto restis por donar a Europa certa sento di uneso e stableso: kristanismo. Origine persekutita quale marginala sekto, kristanismo persekutesis dum yarcenti pos la morto di Iesu, ma balde ca religio expansis tra omna imperio malgre la konstant atakado dal Roman autoritati, helpanta la desrichi. Kande Constantinus integris la kristanani en Romana vivo en la 4ma yarcento, cenaro esis preparita por fina dominaco di kristanismo. Romana Imperio falis e dividis, ma kristanismo enradikizis sufice en socio por transvivar socio-politikala kaoso ke karakterizigis ta periodo.

Kristanismo donacis Europana pos-Romana mondo kun senco di intenco e direciono. Experienci en Mezepoko karakterizigis pro timo, necerteso e milito -ta ultima specal endemiala en mez-epoka vivo. Kristana socii kredis ke historio developis segun dea plano sur qua la homi havas desgranda kontrolo. Ulo semblanta a relato quid pro quo surgis inter Katolika Eklezio e regionala guvernisti: Eklezio donacis al reji autoritato por guvernar, dum ke ta ultima propagis la mesajo di Kristanismo e helpis kristana sociala e militista forti. Ta esis sagaca relato. Dum granda parto di Mezepoko, ekleziala autoritato esis nequestionebla e nediskutebla. La guidisti qua kontestis ta autoritato havis severa reprimandi ed mem esis shamigita. Religio impregnis omna aspekto dil vivo e l'influo di Eklezio esis tre grava.

Eklezio experimentos fortunoza instanti qua duris yarcenti, ma l'extera eventi e l'interna lukti paralizis la povo dil maxim Europana institucado. En la 14ma yarcento, la disputi pri la papala sucedo sukusis l'Ocidentala mondo. Ta disputi damnis signifikative reputado di l'Eklezio. Meze la 14ma yarcento, anke aparis la propago di nigra pesto, qua exterminis til triplo di Europana habitantaro (20 milioni di homi) Ta procento di mortaleso indignis multa perzoni en l'omna kontinento, e granda parto di iro esis dirigita kontre l'Eklezio, qua videsis kam nefikaca kontre ta morti. Nigra pesto havis profonda influo en venonta Europana historio, kreinta la basi pro fina pluralismo qua konvertis en la marko di liberala mondo.

L'emerso di Renacado en la 15ma yarcento anke kontribuis a debligar la nekondicionala sumizo a l'Eklezio tra la revitaligo di l'interezo pri cienco e klasika mondo. En la 16ma yarcento, Protestanta Reformo developis ek la senci qua vidis Eklezio kam dominacanta opreziva ordo tro involukrata en feudala strukturo di Europana socio. Rispondinte, l'Eklezio kreis la Kontre-Reformo pro kontenar la propago di ta senci, ma ta esforco komencigis la Triadek yara milito, mortala Europana konflikto ke duris ek 1618 til 1648. La milito vidis al katolika fortii desvinkar e religiala uneso di Europa destruktesis.

En Anglia, disputi inter Parlamento e la rejo Charles la 1ma efektigis interna milito en la yari 1640ma. Charles mortigesis en 1649 e la Parlamento atingis (kun la Gloriala Revoluciono en 1688) la stablado di limitita e konstitucala monarkio, pose kaosa yarcenti. Ta eventi komencigis sociala e politikala dialogo en l'Angla intelektuala cirkli. La precipua aspekti di liberala ideologio aparis en ta debati.

Videz anke[redaktar | redaktar fonto]