Historio di la Republiko Chinia

De Wikipedio
Salti al navigilo Irez a serchilo

Taiwan unionabis al kontinento dum Pleistoceno, til l'elevo di marala nivelo cirkume 10.000 yari ante nun. Kelka homala restaji de Paleolitiko (20.000 til 30.000 yari ante nun) trovesis en l'insulo.

Aborijeno Tsou.

Plu kam 8.000 yari ante nun Austroneziani koloniigis l'insulo. La linguo di lia decendanti, konocita kom l'aborijeni Taiwanani, apartenas ad la grupo Austroneziana, qua inkluzas Malayo-Polineziana lingui.

Fuorto Zeelandia, konstruktita dal Nederlandani de 1624 til 1634.

Chiniani de etnio Han komencis koloniigar l'insuli Penghu dum la 13ma yarcento, ma pro l'enemikajo di lokala tribui e pro la manko di ekonomiala moyeni, poka stranjeri vizitis l'insulo til la 16ma yarcento. En 1590, Portugalani establisis komercala bazo en l'insulo, qua de lore konocesas kom Formosa. Pose, Hispani okupis ol, ma ekpulsesis dal Nederlandani en 1642.[1]

En 1662 Zheng Cheng-gong vinkis Nederlandani ed okupis l'insulo en nomo di la dinastio Ming. Taiwan divenis parto di Chinian imperio til 1895, kande Japonia sizis ol.

Che kontinentala Chinia, l'imperiestro Puyi revokesis de la povo en 1911, e la republiko proklamesis, kun Sun Yatsen kom lua unesma prezidanto. Tamen, la politiko di Chinia duris nestabila, til ke en 1931 Japonian imperio okupis Mandjuria, ed en 1937 li komencis la duesma milito Chiniana-Japoniana, kun skopo dominacar tota kontinentala Chinia.

Japonia sukombis pos la duesma mondomilito, e balde pose komencis interna milito pri la kontrolo di la povo, inter la partiso Kuomintang e la komunisti. La komunisti vinkis l'interna milito en 1949, e Chiang Kai-shek fugis a Taiwan kun sua armeo, e membri de la partiso Kuomintang.

Taiwan duris uzar la nomo Republiko Chinia e divenis membro dil Unionita Nacioni, ma perdis lua sideyo ibe en 1971, por la komunista Chinia. Do Taiwan falis en diplomacal izoleso. L'ekonomio di la lando modernigesis dum la yari 1960ma e 1970ma, l'industrialigo expansesis e nova teknologii adoptesis.

La guverno di Chiang Kai-shek esis autoritatema til lua morto en 1975. En 1978 asumis la povo lua filiulo, Chiang Ching-kuo, qua komencis demokratigar la guverno dum la yari 1980ma. En 1979 Usa ligis diplomacala relati kun la Popul-Republiko Chinia, ma samatempe promisis suportar la defenso di Taiwan.

Dum l'existo di la du Chinia, la relato inter li esabas tensa. Nula milito komencabis, malgre centi di fuzei nune apuntesas a la kontrea rivo di la stretajo di Taiwan. En 1992 komencis kurta periodo di amikeso inter la du Chinia: li aceptis l'ideo pri unika Chinia, ma amba parti havis sua propra ideologio. La periodo di amikeso finis en 1999, kande lore prezidanto Lee demandis ke Taiwan konsideresis nedependanta stato.

Taiwan esis stato kun singla partiso til 1988, kande lore prezidanto Lee Teng-hui permisis l'existo di politikala opozantaro. En 2000 la monopolo di Kuomingtang pri povo finis, kande Chen Shui-bian elektesis prezidanto. Chen Shui-bian suportis l'ideo pri du Chinia. Tamen, segun la Popul-Republiko Chinia, Taiwan esas nur "rebela provinco" de (la Republiko Populala di) Chinia.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. Almanaque Abril 2010, p.605