India

De Wikipedio
Salti al navigilo Salti al serĉilo
India
भारत गणराज्य
Bharat Ganaraxya
Flag of India.svg Emblem of India.svg
Standardo di India Blazono di India
Nacionala himno:
Jana Gana Mana
India (orthographic projection).svg
Urbi:
Chefurbo: Nova-Delhi
· Habitanti: 321.883 (2006)
Precipua urbo: Mumbai
Lingui:
Oficala lingui: Hindi, Angla, ed altra 21 lingui
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Ram Nath Kovind
· Chefministro: Narendra Modi
Surfaco: (7ma granda)
· Totala: 3 287 240 km²
· Aquo: 9,56 %
Habitanti: (2ma granda)
· Totala: 1 210 193 422[1] (2010)
· Denseso di habitantaro: 400 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: Rupio di India
Veho-latero: sinistre
ISO: IN
IND
356
Reto-domeno: .in*, .ભારત*, .भारत*, .ଭାରତ*, .ਭਾਰਤ*, .ভারত*, .இந்தியா*, .భారత్*, .ভাৰত*, Q12950811*, .ಭಾರತ*, .ഭാരതം*
Precipua religio: hinduismo, 81,5%
Oficala retosituo: http://india.gov.in/


La Republiko di India esas la duesma maxim populoza lando dil mondo, kun plua kam 1,2 miliard habitanti, ed ol esas la sepesma maxim granda lando segun surfaco. Kun plura oficala lingui e centi de dialekti, diversa religii ed kulturi, plura granda urbi e plu kam 700.000 vilaji, India esas tre diversa lando. En nord-India parolesas Indo-Europana lingui, kontre ke en sud-India parolesas precipue Dravidana lingui.

India jacas en sud-Azia inter Maro Arabala e Bayo di Bengal. India havas komuna bordi kun Bangladesh, Bhutan, Myanmar (Burma), Populala Republiko di Chinia, Nepal e Pakistan.

Malgre l'impresiva gani en ekonomiala progreso dum recenta yari, fundamentala koncerni en India esas la duranta intermilitanta stando kun Pakistan pri Kashmir, la tropopulozeso, ekologiala dekado, ecesiva povreso, ed etniala ed religiala konflikti.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

Ceramikaji de la civilizuro dil valo dil Indus.
 Precipua artiklo: Historio di India

Esas evidentajo ke ula populo habitis la regiono di la nuna stato Madhya Pradesh depos la petr-epoko, cirkume 30 mil yari ante nun. L'unesma permananta konstrukturi aparis cirkume 6000 aK. La maxim anciena civilizuro konocata esas la civilizuro dil valo dil Indus, cirkume 3400 yari aK. Sequante eventis la periodo Veda, kande kreesis la fundamenti di Hinduismo. Anke la fundamenti di Budismo kreesis en India.

En 530 aK, Cirus la Granda rejulo dil Imperio Akemenida, en Persia, konquestis la regiono di la montaro Hindu-Kush. En 520 aK, sub Darius la 1ma di Persia, granda parto dil nord-westo di Indiana subkontinento jacis sub kontrolo Persa. En 326 aK, Alexandros la Granda konquestis granda parto dil imperio persa e vinkis l'imperiestro Porus en la batalio di Hydaspes, proxim la nuna Jhelum, en Pakistan. Dum la 3ma yarcento aK, la sudo di India unionesis sub l'imperio Maurya, e prosperis dum la rejio di Ashoka la granda.

Granda parto dil nordo di India divenis parto di la Sultanio di Delhi de 1206 til 1526 e depos 1526 til 1858 dil imperio Mughal, qua kovris granda parto di nuna India. En 1858 Britaniani transformis la regioni di nuna India, Pakistan e Myanmar aden la Britaniana Rejio, kolonio qua duris til 1947.

India nedependeskis de Unionita Rejio ye la 15ma di agosto 1947, ed ye la 26ma di januaro 1950 ol divenis republiko ed adoptis nova konstituco. Rajendra Prasad esis lua unesma prezidanto.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

India esas parlamentala e federala republiko, ed anke la maxim populoza liberala demokratio. La prezidanto eletesas nedirete por 5-yara periodo, dal parlamento. Sioro Pratibha Devisingh Patil divenis la deketriesma prezidanto di India ye la 25ma di julio 2007. El esas la unesma muliero qua atingis ta ofico.

La Parlamento havas du chambri: Rajya Sabha (Senato) kun 250 membri, e Lok Sabha ("Domo di Populo"), kun 545 membri.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Topografiala mapo di India.

India okupas granda parto dil Indiana subkontinento, qua separesis de la superkontinento Gondwana 75 milion yari ante nu e movis adnorde. En la pundo ube la subkontinento kolizionis kun Azia formacesis la montaro Himalaya, la maxim alta montaro de la mondo. Himalaya formacas la norda frontieri di India. La monto Kangchenjunga, la 3ma maxim alta del mondo, jacas an la frontero inter India e Nepal. Dum milion yari, ube antee existis maro formacesis la valo dil fluvio Ganga.

Weste de la lando, an la frontiero kun Pakistan, jacas la stato Rajastan, qua havas dezerti. La basa tereni de la regiono cirkondesas da basa monti nomizita Dekkan Ghat. Ta monti inklinas aden streta litorala regioni.

Multa fluvii e riveri trairas la lando. La fluvio Ganga (2.478 km) fluas tra granda fertila plana lando en la centra parto.

Klimato[redaktar | redaktar fonto]

Ordinare, la klimato subisas influi de la monsono, kun koldeta vintri ed varmega someri sequita da du o tri monati di pluvoza vetero. Norde e centre, dum la vintro, kolda venti deHimalaya efektigas sikeso e koldeso. En la suda parto e en la litoro dil Araba Maro, la klimato esas varma e humida dum tota yaro.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di India

L'ekonomio di India kreskis tre rapide en recent yari, quankam la quarimo de la habitantaro esas tre povra.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Demografiala denseso di la regioni di India.
L'Ora Templo di le Sikh.

Segun la demografiala kontado di 2011, India havis 1 210 193 422 habitanti.[1] La maxim multa (72%) esas Indo-Ariani. Dravidiana populi esas 25%, Mongoloida etnii esas 3%, segun statistiki de 2000.[2]

L'oficala linguo di la lando esas Hindi parolata da 43,6%. Bengali parolesas da 8%, Mahrati parolesas da 6,9%, Telugu 6,7%, Tamil parolesas da 5,7%, Gujarati parolesas da 4,6%, Urdu parolesas da 4,2%, Kannada parolesas da 3,6%, Odia parolesas da 3,1%, Malayalan parolesas da 2,9%, Punjabi parolesas da 2,7%, Asamana parolesas da 1,3%, Maithili parolesas da 1,1%, e 5,6% parolesas altra lingui.[2]

La religio kun maxima nombro di adepti esas Hinduismo, praktikata da 79,8%, Mohamedani esas 14,2%, kristani esas 2,3%, Sikhi esas 1,7%, e 2% ne informis pri religio en 2011.[2]


La maxim granda urbi di [[{{{lando}}}]] (2011) La maxim granda urbi di India (2011)
Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro Rango Nomo Provinco Regiono Habitantaro
1ma Mumbai [[{{{provinco1}}}]] [[{{{regiono1}}}]] 12 478 477 11ma [[{{{nomo11}}}]] [[{{{provinco11}}}]] [[{{{regiono1}}}]] {{{hab11}}}
2ma Delhi [[{{{provinco2}}}]] [[{{{regiono2}}}]] 11 007 835 12ma [[{{{nomo12}}}]] [[{{{provinco12}}}]] [[{{{regiono12}}}]] {{{hab12}}}
3ma Bangalore [[{{{provinco3}}}]] [[{{{regiono3}}}]] 8 425 970 13ma [[{{{nomo13}}}]] [[{{{provinco13}}}]] [[{{{regiono13}}}]] {{{hab13}}}
4ma Hyderabad [[{{{provinco4}}}]] [[{{{regiono4}}}]] 6 809 970 14ma [[{{{nomo14}}}]] [[{{{provinco14}}}]] [[{{{regiono14}}}]] {{{hab14}}}
5ma Ahmedabad [[{{{provinco5}}}]] [[{{{regiono5}}}]] 5 570 585 15ma [[{{{nomo15}}}]] [[{{{provinco15}}}]] [[{{{regiono15}}}]] {{{hab15}}}
6ma Chennai [[{{{provinco6}}}]] [[{{{regiono6}}}]] 4 681 087 16ma [[{{{nomo16}}}]] [[{{{provinco16}}}]] [[{{{regiono16}}}]] {{{hab16}}}
7ma Kolkata [[{{{provinco7}}}]] [[{{{regiono7}}}]] 4 486 679 17ma [[{{{nomo17}}}]] [[{{{provinco17}}}]] [[{{{regiono17}}}]] {{{hab17}}}
8ma Surat [[{{{provinco8}}}]] [[{{{regiono8}}}]] 4 462 002 18ma [[{{{nomo18}}}]] [[{{{provinco18}}}]] [[{{{regiono18}}}]] {{{hab18}}}
9ma Pune [[{{{provinco9}}}]] [[{{{regiono9}}}]] 3 115 431 19ma [[{{{nomo19}}}]] [[{{{provinco19}}}]] [[{{{regiono19}}}]] {{{hab19}}}
10ma Jaipur [[{{{provinco10}}}]] [[{{{regiono10}}}]] 3 073 350 20ma [[{{{nomo20}}}]] [[{{{provinco20}}}]] [[{{{regiono20}}}]] {{{hab20}}}
Mumbai 03-2016 10 skyline of Lotus Colony.jpg
Mumbai
Aerial view of Delhi from 6E-6325 1.jpg
Delhi
[[Arkivo:{{{imajo3}}}|180px]]
Bangalore
[[Arkivo:{{{imajo4}}}|180px]]
Hyderabad
Fonto: [1]


Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

La precipua marki di Indiana kulturo esas la granda sinkretismo[3] e kulturala pluralismo[4]. Kulturala tradicioni di India evas de 8.000 yari aK[5].

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 1,2 (31ma di januaro 2012) Cities having population 1 lakh and above. India Census 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 Asia::India - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 17ma di marto 2019.
  3. "Cultural Diversity, religious syncretism and People of India"
  4. "Cultural Pluralism, National Identity and Development"
  5. Arnett, Robert. India Unveiled. Atman Press, 2006.

Extera ligili[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Wikimedia Commons havas kontenajo relatante a: India