Irak

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Irak
جمهوريّة العراق
Al-Jumhuriyah Al-Iraqiyah
كۆماری عێراق
Komara Iraqê
Flag of Iraq.svg Coat of arms of Iraq (2008).svg
Flago di Irak Blazono di Irak
Nacionala himno:
Mawtini
Iraq in its region.svg
Urbi:
Chefurbo: Bagdad
· Habitanti: 6 554 126 (2004)
Precipua urbo: Bagdad
Lingui:
Oficala lingui: Araba, kurda
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Jalal Talabani
· Chefministro: Nouri al-Maliki
Surfaco: (58ma granda)
· Totala: 438 317 km²
· Aquo: 1,1% %
Habitanti: (39ma granda)
· Totala: 28 945 657[1] (2009)
· Denseso di habitantaro: 66 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Dinaro di Irak
Veho-latero: dextre
ISO: IQ
IRQ
368
Reto-domeno: .iq*
Precipua religio: islamo 96%


Irak (oficale la Republiko di Irak) esas lando en Azia inter Jordania weste, Siria nord-weste, Turkia norde, Iran este, e Kuwait e Saudi-Arabia sude. Lua chef-urbo e maxim grand urbo esas Baghdad.

Irak jacas en la regiono di Mezopotamia, ube existis la kulturi Sumeriana, Akadiana ed Asiriana, ed anke la rejio di Babilono. La maxim anciena sistemo pri skribo, de 4ma yarmilo aK, trovesis en la regiono apud la fluvii Tigris ed Eufrati.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

La kaverno Shanidar, en l'Irakana Kurdistan.
 Precipua artiklo: Historio di Irak

De 65 mil yari aK til 35 mil yari aK, Iraq habitesis da la Homi di Neanderthal. Multa objekti de lia kulturo trovesis an la kaverno Shanidar, norde de la lando. En la kaverno anke trovesis du tombeyi de kulturo protoneolitika*. Un ek la tombeyi datizis de cirkume10 600 yari ante nun e kontenis 35 individui.

La historial epoko di Irak fakte komencis dum l'epoko di la kulturo Uruk (4000 aK til 3100 aK), kun la fondo di multa Sumeriana urbi e la developo di la skribo kun piktogrami*. La Sumeriani anke developis la roto, studiis matematiko, astronomio, astrologio, developis skribita legi ed organizis su en urbi-stati.

Cirkum la 18ma yarcento aK, Babilono divenis importanta rejio en la regiono. Persiani, komandita da Cyrus, okupis la regiono dum 6ma yarcento aK. De Siria, Romani multafoye okupis la regiono.

Dum la 7ma yarcento la regiono divenis islamala kalifio. Dum la 8ma yarcento, Baghdad divenis lua chef-urbo. Mongoli siejis e destruktis Baghdad dum la 13ma yarcento.

Otomani okupis Irak en 1535. Pos l'Unesma mondomilito granda parto di regiono okupesis da la Britaniani. Irak divenis nedependanta stato en 1932 kom monarkio.

La monarkio en Irak duris til 1958, kande stato-stroko proklamis la republiko. Generalo Abdul Karim Qassim asumis povo e establisis dipomacala relati kun Sovietia. En 1979 Saddam Hussein asumis povo kom prezidanto. Ilu militis kontre Iran de 1980 til 1988 ed en 1991 kontre Kuwait.

Saddam revokesis de povo en 2003 e kondamnesis a mortopuniso per jibeto. Ilu mortigesis ye la 30ma di decembro 2006.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Nune Irak esas Islamala federala parlamentala republiko. La prezidanto elektesas da konsilantaro di deputati por 4 yari.

Nuna konstituco, adoptita ye la 15ma di oktobro 2005 pos plebicito establisas 1 deputato por singla grupo di 100,000 personi. Nune la Konsilantaro di reprezentanti havas 275 membri.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Irak, kun precipua urbi.

Granda parto di lando kovresas per dezerto, ma la suli apud la fluvii Tigris ed Eufrati esas fertila. La lando havas nur 58 km di litoro.

Lua klimato esas dezerta, kun dolca o kolda vintri e varma someri.

La maxim alta monto di lando esas Cheekha Dar, kun 3611 metri di altitudo, en Kurdistan (norde de la lando).

 Precipua artiklo: Kurdistan
 Precipua artiklo: listo di loki en Irak

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Irak

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

La maxim granda urbo esas Bagdad, kun plu kam 5 milion habitanti. Altra importanta urbi esas Mosul, Basra e Irbil.

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Ek la habitantaro di Irak, 75% til 80% parolas l'Araba linguo. Altra importanta rasala grupo esas la Kurdi, qui esas 15% til 20% de la habitantaro.


Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | redaktar fonto]