Kanada

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Kanada
Canada
Flag of Canada.svg Coat of arms of Canada rendition.svg
Flago di Kanada Blazono di Kanada
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
O Canada
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
Canada (orthographic projection).svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Ottawa
· Habitanti: 812,129[1] (2006)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Toronto
· Habitanti: {{{Habitanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Angliana e franciana
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Rejino: Elizabeth 2ma
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· chefministro: Justin Trudeau
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (2ma granda)
· Totala: 9,984,670 km²
· Aquo: 8,92%
Habitanti: (36ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2010)
· Totala: 34,310,600[2] (2010)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 3,41 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Dolaro di Kanada
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .ca
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: kristanismo, 79,5%
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Kanada esas lando jacas en nord-Amerika qua konsistas ek 10 provinci e 3 teritorii. Lua vicina landi esas Usa en sudo, Alaska (Usana stato) en westo, Grenlando e Santa Pierre e Mikelon en esto. En nordo jacas l'Arktika oceano. En 2011 lando havis cirkum 33.4 milioni habitanti.

Kanada esas la duesma maxim granda lando dil mondo en totala surfaco, e lua komuna frontiero kun Usa esas la maxim longa terala frontiero dil mondo.

Bazala fakti pri Kanada.

Historio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Historio di Kanada

Arkeologiala e genetikala studii indikas ke homi ja vivis en Yukon cirkum 26,500 yari ante nun, ed en sudo di Ontario cirkum 9,500 yari ante nun[3]. On estimas ke existis de 200 mil til 2 milioni indijeni en Kanada dum 15ma yarcento. L'unesma Europani qua arivis en nuna Kanada esis vikingi ed establisis su en la regiono di Newfoundland en 1000a yari[4] e, pos faliar ta koloniigo ne pluse probesis koloniigar la regiono til 1497, kande Italian explorero Giovanni Caboto exploris la litoro por Anglia.

Jacques Cartier exploris litoro di Kanada en Atlantiko en 1534. Samuel de Champlain arivis en 1603 e fondis Quebec en 1608. En 1610 Britani fondis lua unesma kolonii en la regiono, en Cupids e Ferryland[5]. La Dek e tri kolonii fondesis poka yari depos. Nova Skotia divenis Britaniana teritorio en 1713 kun Utrecht kontrato.

En 1759 Britaniani vinkis Franciani en la batalio di Abraham-planaji. Pos la Sep-yara milito Francia cedis granda parto di Kanada ad Unionita Rejio. Royala proklamo en 1763 kreis la provinco di Quebec, ed unionis l'insulo di Cape Breton a Nova Skotia. Por preventar konflikti en Quebec, Britania aprobis Quebec Akto en 1774 qua expansis la teritorio di la provinco vers la Granda Lagi e la valo di Ohio fluvio. Franciana linguo riestablisesis ibe. Ta agado iracigis la kolonigiisti di la Dek e tri kolonii ed stimulis anti-Britaniana sentimenti poka yara ante l'Usana revoluciono.

Paris kontrato en 1783 agnoskis la nedependo di la dek e tri kolonii, e cedis teritorii sude de la Granda Lagi ad Usa. Dum la Milito di 1812 Usa atakis Kanada, ma pos du yari patis.

Pos diversa konferi, konstitucala akto en 1867 kreis Kanadana Konfederuro nedependanta de Unionita Rejio en 1 di julio 1867, komence kun quar provinci: Ontario, Quebec, Nova Skotia e New Brunswick. Pos Kanada asumis kontrolo di la Tero di Rupert e di la Nord-Westala Teritorio. Britaniana Kolumbia e Vancouver Insulo unionis kun la konfederuro en 1871 dum ke Prince Edward insulo unionis en 1873. Por stimular l'expando vers la westo, Kanadana guvernerio stimulis la konstrukturo di Canadian Pacific Nordala fervoyo, kompletita en 1915 e ke unionis Quebec kun Britaniana Kolumbia.

Unionita Rejio kontinuis prenar kontrolo di Kanadan exeteral aferi. Konseque, kande Unesma mondomilito komencis, Kanada eniris la milito. Volontarii sendesis a westala fronto. De cirkume 625,000 soldati sendita, cirkum 60,000 perisis e 173,000 vundesis. En 1939 sub la guvernerio di chefministro William Lyon Mackenzie King Kanada deklaris milito kontre Germania tri dii pos l'Unionita Rejio. Kanadana trupi havis multa importo dum Dieppe inkurso en 1942, dum la batalio di Normandia en 1944, ed anke protektis la rejo di Nederlando dum German okupeso en ta lando.

En 1949 Newfoundland (nune Newfoundland e Labrador) unionesis a Kanada. En 1982 la parlamento di Kanada aprobis Kanada Akto, qua finis la restanta dependo di Kanada de Unionita Rejio. En 1999 kreesis la teritorio di Nunavut, la triesma di lando.

 Precipua artiklo: Militala historio di Kanada

Politiko[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Guvernisto di Kanada

Kanada esas konstitucala monarkio. Rejino Elizabeth la 2ma di Unionita Rejio esas la chefo di stato, reprezentata da generala-guberniestro - nune David Lloyd Johnston. La chefo di guvernerio esas la chefministro, nune Justin Trudeau.

Parlamento di Kanada.

La Parlamento havas 2 chambri: chambro di deputati (Angliana House of Commons; Franciana Chambre des communes) kun 308 membri elektita da populo por maxima periodo di 5 yari. Singla deputato reprezentas un distrikto. La Senato (Senate of Canada/Le Sénat du Canada) havas 105 membri ed esas indikita da generala-guberniestro. Senatani povas servar til evar 75 yari.

Kanadana konstituco (Constitutional Act) definesis en 1982. Ol kontenas la Constitutional Act de 1867 ed subsequanta enmendi. La Statuto di Westminster de 1931 donis kompleta autonomio a lando. Simila ad Unionita Rejio, kelka ne-skribita konvencioni anke konsideresas parto di Kanadana konstituco, exemple l'existo di la chefministro.

Quankam anke eventis konflikti, de 1871 til 1921 Kanadana guvernerio signatis 11 pakti qui grantis yuri por indijeni, exemple sanesoflegoprovizerio e la dispenso di taxado.

Politikala mapo di Kanada.

Geografio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Geografio di Kanada

Kanada okupas 41% di Nord-Amerika. Ol esas la duesma maxim vasta lando e havas la maxim granda litoro dil mondo, kun 202,080 km.

Norde, la klimato esas Polala. Sude esas mez-varma. Lua peizaji varias de boreala foresti en sudo til glaso en nordo. En westo existas alta monti de Rokala montaro. En sud-westo, plana tereni (Kanadana plano) permisas kultivi. La regiono proxim Granda Lagi koncentras granda parto dil populo.

Ekonomio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Kanada

Usa esas la maxim importanta ekonomikala partenero di Kanada.

Demografio[redaktar | edit source]

Kanada havis plu kam 34 milioni habitanti en 2010[2], ma granda parto di lua habitantaro vivas proxim la frontiero kun USA. Lando recevis granda quanto di enmigranti, precipue de Europana landi (aproxime 23%), Chinia (3,5%) ed altre.

La maxim granda urbo esas Toronto, kun plu kam 5 milioni habitanti. Altra importanta urbi esas Montreal (plu kam 1,6 milioni habitanti ye 2006), Calgary (plu kam 900 mil habitanti) Ottawa (plu kam 800 mil habitanti), Edmonton (plu kam 700 mil habitanti), Vancouver (plu kam 570 mil habitanti) e Quebec-urbo (plu kam 400 mil habitanti).

Religiono[redaktar | edit source]

Kanadani adheras a granda diverseso di religii. Segun la maxim recenta kontado, 77,1% di Kanadani identeskas kam kristana: inter lu, Katoliki esas la maxim granda grupo kun 43,6% di Kanadani. Eklezio protestanta la maxim importanta esas eklezio unionata di Kanada, proxim 17% dicas havar nula adhero religioza, kande la populo cetero (6,3%) adheras a religii altra ke kristanismo.

Kulturo[redaktar | edit source]

Kanada havas du oficala lingui: Angliana e Franciana. Lua kulturo recevis Angla, Franca ed aborijena influi. La maxim famoza Kanadana piktisto esas Tom Thomson. En literaturo en Angliana, importanta nomi esas Robertson Davies, Michael Ondaatje, Stephen Leacock, Carol Shields, Alistair MacLeod e Margaret Atwood. En Franciana linguo esas Philippe-Ignace-Francois Aubert de Gaspé, Louis-Honoré Fréchette, Gabrielle Roy, Anne Hébert, Antonine Maillet, Nicole Brossard e Roch Carrier.

Pos 17ma yarcento Kanada developis bona muzikala infrastrukturo, kun konservatorii, akademii, radio-stacionii, edc. Kompozisto Joseph Quesnel skribis unesma Kanadan opero en fino di 18ma yarcento. Alexander Muir kompozis The Maple Leaf Forever en 1867 por celebrar Kanadana konfederuro. En jazo, importanta nomi esis Oscar Peterson, Guy Lombardo, ed unesma Kanadana rock-idolo, Paul Anka. Meze l'artisti de 1960a yari, kantisto e kompozisto Neil Young eniris Rock And Roll Hall of Fame du foyi.

En pop-kulturo, kelka notora nomi esas Céline Dion, Nelly Furtado, Avril Lavigne ed Alanis Morissette.

Frankofonio[redaktar | edit source]

Kanada esas membro di organizuro internaciona di Frankofonio e di asembluro parlamentala di Frankofonio. Pluse, organizuro francofona di municipi di New-Brunswick, federuro quebecana di municipi, uniono di municipi di Quebec, federuro kanadiana di municipi same kam l'urbi di Levis, Quebec, Sherbrooke, Gatineau, Montréal, Saguenay e Trois-Rivières esas membri di asociuro di francofona urbestri.

Cetera aferi[redaktar | edit source]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a:

Referi[redaktar | edit source]