Kazakstan

De Wikipedio
Jump to navigation Jump to search
Kazakstan
Қазақстан Республикасы
Qazaqstan Respūblīkasy
Республика Казахстан
Respublika Kazakhstan
Flag of Kazakhstan.svg Emblem of Kazakhstan.svg
Standardo di Kazakstan Blazono di Kazakstan
Nacionala himno:
My Kazakhstan
LocationKazakhstan.svg
Urbi:
Chefurbo: Astana
Precipua urbo: Almaty
Lingui:
Oficala lingui: Kazaka, Rusa
Guvernerio:
Tipo: Republiko
· Prezidanto: Nursultan Nazarbayev
· Chefministro: Bakhytzhan Sagintayev
Surfaco: (9ma granda)
· Totala: 2 724 900 km²
· Aquo: 1,7 %
Habitanti: (63ma granda)
· Totala: 18 744 548[1] (2018)
· Denseso di habitantaro: 5,94 hab./km²
Plusa informi:
Valuto: tenge
Veho-latero: dextre
ISO: KZ
KAZ
398
Reto-domeno: .kz*, .қаз*
Precipua religio: islamo, 70,2%[1]
Oficala retosituo: http://www.government.kz/


Kazakstan, oficale la Republiko di Kazakstan esas lando jacanta en central Azia. Lu havas kom vicini Rusia weste e norde, la Populala Republiko di Chinia este, e Kirgizistan, Uzbekistan e Turkmenistan sude. Ol esas la maxim granda lando senlitora de la mondo, kun plu kam 2.7 milion km². Ol produktas 60% di la naturala gaso de central Azia.

Bazala fakti pri Kazakstan.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Kazakstan

Kazakstan ja habitesis dal Homo sapiens dum la petr-epoko, ma ante to, Pithecanthropus erectus e Sinanthropus pekinensis ja habitabis la regiono cirkume 1 miliono til 800 mil yari ante nun. La regiono esas bona por pastoral agadi. Dum la nomizita "Neolitika revoluciono" (anke nomizita "agrokultivala revoluciono") aparis populi qui nomizesis Atbasar, Kelteminar, Botai, e Ust-Narym. Historiisti kredas ke la populo Botai domestikigis kavalo en la stepo.

Braceleto de la Huni.

Dum la komenco dil unesma yarmilo la stepo proxim Kaspia maro habitesis da diversa populi, precipue nomadi, qui parolis Indo-Europana lingui od Uralika lingui. Kande Huni eniris la regiono dum l'1ma yarcento parto del originala habitanti diplasis weste, dum ke altra intermariajis kun la Huni. De la 2ma til la 5ma yarcento la populo Yueban arivis en la regiono. Dum la 8ma e 9ma yarcenti, Arabi invadis la regiono ed introduktis islamo. Malgre lua anciena historio, la politikala uniono di la regiono nur eventis pos la Mongola invado dum la 13ma yarcento. Mongoli kreis administrala distrikti, qui tandem divenis parto de la Khanio di Kazakia.

Dum ta epoko, la tradicionala nomadeso e l'edukado di bestii duris en la stepo. Dum la 15ma yarcento gradope developesis la linguo, kulturo ed ekonomio Kazaka inter la lokala Turkika tribui. Dum la 17ma yarcento Kazaki luktis kontre l'Oiriati, federuro di Mongola tribui, inkluzite la tribuo Dzungar, e vinkis li en du batalii, en 1726 e 1729.

Decendanti de Rusa koloniigisti en Kazakstan.

Dum la 19ma yarcento Rusa imperio komencis lua expanso tra central Azia. Konflikti kun Britanian interesti en la regiono eventis pos 1813 - kande Rusi signatis la kontrato di Gulistan kun Persia - til 1907, kande Rusia e l'Unionita Rejio signatis kontrato qua definis la regioni sub domeno Rusa e la regioni sub domeno Britaniana. Pos la yari 1890ma kreskis l'ekmigro di Rusi vers Kazakstan. On kalkulas ke cirkume 400.000 Rusi enmigris dum la 19ma yarcento, e cirkume 6 milion Slavi, Germani, Judi ed altra populi enmigris dum l'unesma triimo de la 20ma yarcento.

Pos la falio di Rusa imperio en 1918, Kazakstan havis kurta periodo di autonomeso, ma ye la 26ma di agosto 1920 ol divenis l'Autonoma Socialista Sovietiana Republiko di Kirgizia. Ye la 5ma di decembro 1936 ol divenis la Republiko Socialista Sovietiana di Kazakstan. De 1926 til 1939 la regiono perdis cirkume 22% di lua habitantaro pro hungro o multa ekmigreso.

Kande komencis l'agitesi en Sovietiana republiki pri nedependo, Kazakstan deklaris lua suvereneso interne Sovietia. Ye la 16ma di decembro 1991 Kazakstan divenis la lasta Sovietiana republiko qua deklaris sua nedependo de Sovietia. Sub la guvernerio di Nursultan Nazarbayev, qua asumis l'ofico en 1989, la lando komencis adoptar l'ekonomio di merkato. Pro lua jaceyi di petrolo e naturala gaso, l'ekonomio kreskis forte de pos la yaro 2000.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Parlamento di Kazakstan, en Astana.
Prezidantala palaco Ak Orda, en Astana.

Kazakstan esas parlamentala republiko. La chefo di stato esas la prezidanto, qua indikas la chefministro, qua esas la chefo di guvernerio]. Nursultan Nazarbayev guvernabas kom prezidanto de la nedependo en 1991 til nun.

Lua legifala povo konsistas ek parlamento, qua kompozesas da du chambri. La basa chambro (Majilis) havas 107 membri qui elektesas dal populo por 5 yari. L'alta chambro esas la Senato, qua havas 47 membri, di qui 40 elektesas da lokala asemblaji por 6 yari, e la cetera elektesas dal prezidanto. Pluse, l'ex-prezidanti di la republiko konsideresas senatani dumviva.

Existas 44 judiciisti en la Supra Korto di la Republiko di Kazakstan, dum ke la Konstitucala korto havas 7 membri.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Kazakstan kun lua precipua urbi.
La montaro Tian Shan.

Kun 2.7 milion km² - surfaco equivalanta a de Westal Europa - Kazakstan esas la 9ma maxim vasta lando del mondo. Ol havas 6 846 km di frontieri kun Rusia, 2 203 km kun Uzbekistan, 1 533 km kun la Populala Republiko di Chinia, 1 051 km kun Kirgiztan e 379 km kun Turkmenistan. Lua maxim populoza urbi esas Astana, Almaty, Karagandy, Shymkent, Atyrau e Oskemen. Granda parto di lua surfaco jacas en Azia, ma mikra teritorio jacas weste del Urali, en Europa.

La teritorio di Kazakstan iras de Kaspia maro weste til la montaro Altai. La Kazakstana stepo okupas cirkume 804.500 km², equivalanta a 1/3 de la stepi de la lando. Sud-este de la lando jacas la montaro Tian Shan. Lua maxim alta monto havas 7.010 metri di altitudo.

Lua klimato esas 'extreme' kontinentala, kun varma someri e tro kolda vintri. Astana esas la 2ma maxim kolda chef-urbo del mondo, pos Ulan Bator. Quale en altra arida regioni, la pluvo-quanto esas poka.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Kazakstan

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Evoluciono dil habitantaro di Kazakstan 1950-2014.
Personi kun vestari de diferanta regioni di Kazakstan.

Segun statistiki de The World Factbook por 2018, Kazakstan havis 18 744 548 habitanti. La maxim multa (63,1%) esas Kazaki. Rusi esas 23,7%, Uzbeki esas 2,9%, Ukrainani esas 2,1%, Uiguri esas 1,4%, Tatar 1,3%, Germani esas 1,1%, ed altra etnii esas 4,4% segun statistiki por 2009.[1]

L'oficala linguo di la lando esas Kazaka parolata o komprenata da 74% de la habitantaro. Rusa ank esas oficala, e parolata o komprenata da 94% de la habitantaro (statistiki por 2009).[1]

La religio kun maxima nombro di adepti esas Mohamedani (70,2% de la habitantaro). Kristani esas 26,2%, precipua Ortodoxa Rusi, 2% praktikas altra religii, 2,8% esas atei, e 0,6% ne informis la religio.[1]

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Abai Qunanbaiuli, filozofo, kompozisto e poeto.

Pri literaturo, filozofio e cienco di Kazakstan, kelka importanta nomi esas Abai Qunanbaiuli, Mukhtar Auezov, Gabit Musirepov, Kanysh Satpayev, Mukhtar Shakhanov, Saken Seyfullin, Jambyl Jabayev, ed altri.

Futbalo esas la maxim populara sporto en la lando.


Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | redaktar fonto]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Asia::Kazakhstan - The World Factbook. CIA. URL vidita ye la 23ma di novembro 2018.