Konservo-stando
Konservo-stando (o konservo-statuso) esas indikilo qua reflektas la probableso ke biologiala speco duras existar en la nuna tempo ed en la previdebla futuro. La konservo-stando konsideras diversa faktori, quala la nombro di individui, la tendenco dil populuro, la domeno di distributo, e la minaci qui afektas la speco.
La maxim uzata sistemo por evaluar la konservo-stando esas la Reda Listo dil Internaciona Uniono por la Konservo di Naturo (IUCN). Ol klasifikas speci en ok kategorii, qui iras de "minim sucioza" til "extingita". Ca sistemo esas internacione agnoskata ed uzesas por guidar politiki pri protekto di la naturo.
Kategorii di IUCN
[redaktar | redaktar fonto]| Abreviuro | Kategorio (Ido) | Kategorio (Angla) | Deskripto |
|---|---|---|---|
| EX | Extingita | Extinct | Nula vivanta individuo restas. |
| EW | Extingita en la naturo | Extinct in the Wild | Nur transvivas en kaptiveso o kom naturaligita populo. |
| CR | Krude minacata | Critically Endangered | Extreme alta risko pri extingo en la naturo. |
| EN | Minacata | Endangered | Alta risko pri extingo en la naturo. |
| VU | Vundebla | Vulnerable | Alta risko pri divenar minacata en la proxime futuro. |
| NT | Preske minacata | Near Threatened | Proxim atingar la kategorii di minaco. |
| LC | Minim sucioza | Least Concern | Nula nemediata risko; la maxim multa speci esas hike. |
| DD | Datum-mankoza | Data Deficient | Nesuficanta informo por evaluar la risko. |
| NE | Ne evaluata | Not Evaluated | Ankore ne evaluata segun la kriterii. |
La kategorii EX, EW, CR, EN e VU egardesas kom "minacata". La ceteri esas "ne minacata" o "manko di datumi".
Altra sistemi
[redaktar | redaktar fonto]Ultre la Reda Listo di IUCN, existas altra sistemi qui evaluas la konservo-stando:
- La CITES-konvenciono (Konvenciono pri Internaciona Komerco di Minacata Speci di Sovaja Fauno e Floro) regulas la komerco di speci en sua Apendici I, II e III.
- Nacionala e regionala Reda Listi, qui aplikas la sama kategorii ma nur por specifika regiono.
- La NatureServe-sistemo en Usa e Kanada uzas skalo de G1 (krude minacata) til G5 (sekura).
Importo
[redaktar | redaktar fonto]La konservo-stando esas esencala por la biologio di konservo e por la decidi pri protekto di la naturo. Speci qui esas minacata recevas oficala protekto legala, e li divenas la foko di rikuper-programi. Sen ca sistemo, esus desfacila savar qua speci bezonas urjanta agado.