Moderna Greka
| Moderna Greka | |||
|---|---|---|---|
| Νέα Ελληνικά | |||
| Parolata en: | Grekia, Chipro, e diasporo en multa landi | ||
| Regiono: | Sudal Europa, estala Mediteraneo | ||
| Quanto di parolanti: | 13,5 milion (1ma linguo), 15 milion totale | ||
| Klasifikuro: | Indo-Europana linguaro Grekiana lingui Atika-Ioniana grupo Moderna Greka | ||
| Oficala stando | |||
| Oficala linguo en: | Grekia, Chipro, Europana Uniono, e minoritato en Albania, Italia, Turkia | ||
| Regulata da: | Centro por la Greka Linguo (Κέντρον Ελληνικής Γλώσσας) | ||
| Kodexi | |||
| ISO 639-1: | el | ||
| ISO 639-2: | gre | ||
| ISO 639-3: | ell | ||
 Regiono ube la Moderna Greka esas parolata kom precipua linguo. | |||
| Videz anke: Antiqua Greka linguo, Koinea Greka linguo, Mezepokala Greka linguo – Linguaro | |||
Moderna Greka (en la Greka: Νέα Ελληνικά, Néa Elliniká o simple Ελληνικά, Elliniká) esas la nuntempa formo di la Greka linguo, parolata precipue en Grekia ed Chipro, ed en la Greka diasporo tra la mondo. Ol esas la oficala linguo di Grekia e Chipro, ed un ek la 24 oficala lingui di la Europana Uniono. Ol developesis de la Koinea Greka tra la Bizancana Greka, e lua moderna normo formacesis dum la 19ma e 20ma yarcenti.
Historio
[redaktar | redaktar fonto]La moderna Greka linguo esas la rezulto di longa evoluciono de la Antiqua Greka tra la Koinea e Bizancana periodi. Pos la falo di Konstantinopolo (1453) e la kreado di la moderna Greka stato (1830), la linguo developesis en du precipua formi:
- Katharevousa – purigita, arkaizanta formo, kreita dum la 19ma yarcento por restaurar la klasika Greka, uzata en oficala dokumenti, edukado e literaturo.
- Dimotiki – la populema, naturale evolucioninta parolata linguo, uzata en la omnadia vivo e en la maxim multa literaturo.
Ca diglosio duris til 1976, kande la Dimotiki divenis la oficala linguo di Grekia. Nuntempe, la moderna normo esas bazita sur la Dimotiki, ma kun kelka elementi de Katharevousa.
Fonologio
[redaktar | redaktar fonto]La Moderna Greka havas kin vokali: /a/, /e/, /i/, /o/, /u/. La konsonantaro inkluzas sonora e senvoca frikativi, e la sono /θ/ e /ð/. La acento esas dinamikala (expirala) e fixita sur un ek la lasta tri silabi. Ortografio restas konservema, mantenanta multa literi qui ne plus distingesas en pronuncado (ex. ι, η, υ, ει, οι omna pronuncesas /i/).
Gramatiko
[redaktar | redaktar fonto]La Moderna Greka esas fleksionala linguo, ma min komplikita kam la Antiqua Greka:
- Tri generi: maskula, femenina, neutra.
- Quar kazi: nominativo, genitivo, akuzativo, vokativo; la dativo desaparis, remplasita da genitivo o prepozicionala konstrukturi.
- Deklinado di nomi e adjektivi simpligita.
- Verbi: havas tri voci (aktiva, mediala/pasiva, pasiva), quar modi (indikativo, subjuntivo, imperativo, participo), e sep tempi, ma multa formi esas perifrastika.
- La infinitivo desaparis; vice uzas la partikulo να + subjuntivo.
La vort-ordino esas generale SVO, ma flexebla.
Lexiko
[redaktar | redaktar fonto]La lexiko di Moderna Greka esas heredita de la Antiqua e Koinea Greka, kun granda nombro di pruntaji de la Latina, Turka, Venetiana, Franca, ed en la lasta yarcenti de la Angla. Multa ciencala e teknikala termini kreesis de Greka radiki, exemple τηλέφωνο (telefono), υπολογιστής (komputero).
Skribo
[redaktar | redaktar fonto]La Moderna Greka skribesas per la Grek alfabeto, kun 24 literi. Depos 1982, la ortografio uzas la monotonika sistemo, kun unika acento (΄) vice la tri acenti dil antiqua ortografio. Antee, la politonika sistemo esis oficala.
Dialekti
[redaktar | redaktar fonto]Existas plura regionala dialekti, ma la moderna normo esas la Atinana pronuncado. Notinda dialekti inkluzas:
- Cipriana Greka – parolata en Chipro, kun specifika traiti.
- Kretana Greka – en Kreta.
- Pontiana Greka – historiale en la sudo di Rusia e Turkia.
- Tsakona – en Peloponezo, qua venas direkte de la Doriana Antiqua Greka, e kelkafoye konsideresas separata linguo.
Exempli
[redaktar | redaktar fonto]La Nia Patro en Moderna Greka:
- Πάτερ ἡμῶν ὁ ἐν τοῖς οὐρανοῖς·
- Páter imón o en tis uranís·
- «Nia Patro, qua esas en la cieli.»
Kelka frazi:
- Καλημέρα (kaliméra) – Bona matino
- Ευχαριστώ (efharistó) – Danko
- Τι κάνεις; (ti kánis?) – Quale vu standas?
Referi
[redaktar | redaktar fonto]- Holton, David, Mackridge, Peter, e Philippaki-Warburton, Irene. Greek: A Comprehensive Grammar of the Modern Language. Routledge, 1997. ISBN 0-415-10002-X
- Horrocks, Geoffrey. Greek: A History of the Language and its Speakers. 2nd ed. Wiley-Blackwell, 2010.
- Triantafyllidis, Manolis. Νεοελληνική Γραμματική (Gramatiko di Moderna Greka). Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, 1941.
Extera ligili
[redaktar | redaktar fonto]- Portal por la Greka linguo (en Greka ed Angla)
- Lexilogos – Moderna Greka vortari
- BBC Languages – Greek
 |
Oficala lingui di Europana Uniono | |
|---|---|---|
| Angliana | Bulgariana | Chekiana | Daniana | Estoniana | Finlandana | Franciana Germaniana | Grekiana | Hispaniana | Hungariana | Irlandana | Italiana | Latviana Lituaniana | Maltana | Nederlandana | Poloniana | Portugalana | Romaniana Slovakiana | Sloveniana | Suediana | ||
| Fonto: Pagino di Europana Uniono | ||