Monako (lando)

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Monako
Principauté de Monaco
Flag of Monaco.svg Coat of arms of Monaco.svg
Flago di Monako Blazono di Monako
Nacionala himno:
Hymne Monégasque
Europe location MCO.png
Urbi:
Chefurbo: Monako[1]
Lingui:
Oficala lingui: Franca[2]
Guvernerio:
Tipi: Monarkio
· Princo: Albert la 2ma
· Ministro di Stato: Serge Telle
Surfaco: (232ma granda)
· Totala: 1,95 km²
· Aquo: neglijebla %
Habitanti: (205ma granda)
· Totala: 32 965[3] (2009)
Pluse informi:
Valuto: Euro
Veho-latero: dextre
ISO: MC
MCO
492
Reto-domeno: .mc*
Precipua religio: katolikismo (majoritato)
Oficala retosituo: http://www.visitmonaco.com/en


Monako esas mikra stato kun 1,95 km² en sudal Europa apud la litoro di Mediteraneo. Lua unika vicina lando esas Francia norde e weste.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Monako

L'aborijena populo qua vivis en Monako ed en la nord-esto di Italia esis la Liguri. L'urbo Monako probable fondesis dal Feniciani. Lua nomo posible devenas del Greka vorto monoikos, signfikante 'singla domo', od anke de 'monako' (religioza viro). Sur la roko di Monako jacis templo ube veneracesis la deo Herkulo, inter 7ma-6ma yarcenti aK.

Lucianus Grimaldi, sinioro di Monako.

Monako rifondesis en 1215, kom kolonio di la Republiko di Genova. En 1297 la familio Grimaldi asumis la kontrolo di Monako, e de 1419 til nun ol konservabas povo en la teritorio.

Til 1910 lando esis absoluta monarkio. Ta yaro eventis revoluciono qua forcis l'adopto di konstituco. En 1918 lando signatis pakto kun Francia pri protekto di lua teritorio. En 1943 Italiani invadis Monako, ma kun la krulo di la rejimo fashista, naziisti invadis lando, til la liberigo di Francia.

En 1962 nova konstituco abolisis mortopuniso. En 1993 Monako divenis membrostato di Unionita Nacioni ed, en 2002, ol adoptis l'Euro kom monetaro.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

Monako esas parlamentala monarkio. La chefo di stato esas la princo, nune Albert la 2ma. La chefo di guvernerio esas la Ministro di Stato, equivalanta a chefministro, qua elektesas da la princo, e povas esar Monakana o Franca. Nune esas Serge Telle.

Lua parlamento havas unika chambro kun 24 membri, qui elektesas dal populo por 5 yari.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Monako.

Monako esas la duesma min granda stato del mondo (Vatikano esas la min granda). Ol jacas 18 km este de Nice, Francia. Lua litoro esas longa de 4,1 km, e lua frontiero kun Francia havas 4,4 km. La maxim alta monto di Monako havas 163 metri di altitudo, jacante 43°43′58″N 7°24′45″E en la sud-westala frontiero kun Francia. La lando ne havas naturala moyeni.

Lua klimato esas la sama kam sudal Francia: Mediteraneala, qua havas vintri kun moderema temperaturi ed intensa pluvi, e someri varma e sika. Ordinare, la temperaturi ne falas infre 20 °C o superiras 30 °C dum somero. Nivo en vintro esas extreme rara, e povas eventar du o tri foyi en dek yari.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Monako

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Ica seciono od artiklo havas un o plura problemi:
- erori pri sintaxo o gramatiko
- konfuza texto o mala tradukuro
- manko di importanta informi pri la temo
- violaco di autoroyuro.

Ol mustos riskribesar komplete.

De longatempo Monako adoptis la Franca kom unika linguo oficala. La monaka (ligura) linguo estis docata til la klaso de 5ma, pose estis segun-vola.

La provensala linguo estas docata sempre segun-vola.

En 2009, por la 150esma aniversario dil romano en versi "Mirèio", Monako facis un posto-marko kun la vizajo de Frederic Mistral.

Noti e referi[redaktar | redaktar fonto]