Nigeria

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Nigeria
Federal Republic of Nigeria
Àpapọ̀ Olómìnira ilẹ̀ Nàìjíríà
Njíkötá Óchíchìiwù Naíjíríà
جمهورية نيجيريا
(Jam-huriyar Tarayiar Nijeriya)
Republik Federaal bu Niiseriya
Flag of Nigeria.svg Coat of arms of Nigeria.svg
Flago di Nigeria Blazono di Nigeria
Nacionala devizo:
{{{Devizo}}}
Nacionala himno:
Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey
[[File:{{{Audio_ligilo}}}]]
Nigeria (orthographic projection).svg
{{{Imajo_informo}}}
Urbi:
Chefurbo: Abuja
· Habitanti: 778,567 (2006)
· Habitanti: {{{Habitanti_chefurbo}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo}}}
· {{{TituloChefurbo2}}}: {{{Chefurbo2}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo2}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo2}}}
· {{{TituloChefurbo3}}}: {{{Chefurbo3}}}
· Habitanti: {{{Lojanti_chefurbo3}}}
· Dato: {{{Dato_chefurbo3}}}
Precipua urbo: Lagos
· Habitanti: {{{Habitanti_precipua}}}
Linguo:
Oficala linguo: {{{Oficala_linguo}}}
Lingui:
Oficala lingui: Angla. Hausa, Igbo ed Yoruba konsideresas oficala en kelka regioni
Nacionala linguo: {{{Nacionala_linguo}}}
Nacionala lingui: {{{Nacionala_lingui}}}
Regionala linguo: {{{Regionala_linguo}}}
Regionala lingui: {{{Regionala_lingui}}}
Etnii:
· {{{Etnii_procenti}}} {{{Etnii}}}
· {{{Etnii2_procenti}}} {{{Etnii2}}}
· {{{Etnii3_procenti}}} {{{Etnii3}}}
· {{{Etnii4_procenti}}} {{{Etnii4}}}
· {{{Etnii5_procenti}}} {{{Etnii5}}}
· {{{Etnii6_procenti}}} {{{Etnii6}}}
· {{{Etnii7_procenti}}} {{{Etnii7}}}
· {{{Etnii8_procenti}}} {{{Etnii8}}}
· {{{Etnii9_procenti}}} {{{Etnii9}}}
· {{{Etnii10_procenti}}} {{{Etnii10}}}
Demonimo: {{{Demonimo}}}
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Prezidanto: Muhammadu Buhari
· Prezidanto (serbo): {{{Serbiana_prezidanto}}}
· Prezidanto (kroato): {{{Kroata_prezidanto}}}
· Prezidanto (Bosno): {{{Bosna_prezidanto}}}
· Ko-princi: {{{Ko-princi}}}
Chefo di la Kongreso dil Populo: {{{Chefi_di_la_Kongreso_dil_Populo}}}
· Generala-guberniestro: {{{Generala_guberniestro}}}
· [[{{{Nomo_listo_chefo_guverno}}}|{{{Titulo_chefo_guverno}}}]]: {{{chefo_guverno}}}
Legifantaro: [[{{{Legifantaro}}}]]
Historio:
· {{{Historio}}}: {{{Historio_dato}}}
· {{{Historio2}}}: {{{Historio2_dato}}}
· {{{Historio3}}}: {{{Historio3_dato}}}
· {{{Historio4}}}: {{{Historio4_dato}}}
· {{{Historio5}}}: {{{Historio5_dato}}}
Surfaco: (32ma granda)
· Totala: 923,768 km²
· Aquo: 1,4%
Habitanti: (7ma granda)
· Totala: {{{Lojanti}}} (2015)
· Totala: 182,202,000[1] (2015)
· Denseso di habitantaro: {{{Lojanto-denseso}}} hab./km²
· Denseso di habitantaro: 188.95 hab./km²
KLP (KPP):
· Totala: {{{KLP_KPP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_KPP_segun_persiono}}}
KLP:
· Totala: {{{KLP_totala}}}
· Segun persiono: {{{KLP_segun_persiono}}}
Gini: ([[{{{Gini_yaro}}}]])
{{{Gini_chanjo}}} {{{Gini}}}
{{{Gini_valoro}}} · {{{Gini_rango}}}
IHD: ([[{{{IHD_yaro}}}]])
{{{IHD_chanjo}}} {{{IHD}}}
{{{IHD_valoro}}} · {{{IHD_rango}}}
Pluse informi:
Valuto: Naira
· Abreviuro: {{{Abreviuro}}}
· Simbolo: {{{Simbolo}}}
Tempo-zono: {{{Tempo_zono}}}
· Somero tempo: {{{Somero_tempo}}}
Dato-formato: {{{Dato_formato}}}
Veho-latero: {{{Veho_latero}}}
Telefono-kodexo: {{{Telefono_kodexo}}}
ISO: {{{ISO}}}
{{{ISO2}}}
{{{ISO3}}}
Reto-domeno: .ng
Reto-domeni: {{{Reto_kodi}}}
{{{Reto_kodo2}}}
{{{Reto_kodo3}}}
{{{Reto_kodo4}}}
{{{Reto_kodo5}}}
Precipua religio: Kristanismo, Islamo, Animismo
Oficala retosituo: {{{Oficalaretosituo}}}


Nigeria esas lando qua jacas en westal Afrika. Lua vicina landi esas Benin, Nijer, Chad e Kamerun.

Historio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Historio di Nigeria
imperio Songhai cirkum la yaro 1500.

L'unesma registri pri la populo Hausa en la nordo di Nigeria evas de 999, en Kano e Kacina. Le Hausa e l'imperio Kanem-Bornu prosperis per komerco inter Norda ed ocidentala Afrika. Sude de nuna Nigeria, en la regioni Ifẹ ed Oyo prosperis rejii dil Yoruba, inter la yari 700 e 900. Ma la maxim importanta rejio en la regiono esis la Rejio di Benin, qua duris de la 15ma ti la 19ma yarcento. Lua dominacajo atingis l'urbo di Eko (rinomizita "Lagos" dal Portugalani). Altra importanta rejio esis l'imperio Songhai, fondita cirkume 1494, qua duris til 1591.

En la regiono di Biafra, sude de Nigeria, la rejio di Nri establisesis dal populo Igbo en 948. La rejio duris til 1911, kande Britaniana trupi forcis la rejulo (eze Nri) abandonar lia rituala povo.

Portugalani esis l'unesma Europan exploreri e komercisti en la regiono, ed establisis su en portuala urbi rinomizita Lagos e Calabar. Li anke kompris sklavi en la regiono.

En 1885 Nigeria eniris la Britaniana sfero di influo, ed ye la 1ma di januaro 1901 Nigeria divenis Britaniana protektorato. Kelka militi dum fino di la 19ma yarcento e komenco di la 20ma yarcento permisis Britaniani okupar la regiono.

Flago di la Kolonio e Protektorato di Nigeria (1914 til 1960)

En 1914 tota la regiono di nuna Nigeria divenis unionita sub Britaniana dominacajo, e divenis la "Kolonio e Protektorato di Nigeria". L'ocidentala instrukto e la developo di moderna ekonomio eventis plu rapide en sudo kam en la nordo dil teritorio, kun konsequi qui persistas til nun. Sklaveso divenis komplete nelegala nur en 1936.[2]

Pos la Duesma mondomilito kreskis nacionalismo en la regiono ed, en respondo, Unionita Rejio movis Nigeriana guvernerio vers autonomio. Nigeria fine divenis nedependanta de Unionita Rejio ye la 1ma di oktobro 1960 kom monarkio, kun Elizabeth 2ma kom rejino. En 1963 lando divenis republiko kun Nnamdi Azikiwe kom lua unesma prezidanto e chefo di stato, ed Abubakar Tafawa Balewa, qua ja esis chefministro de la 1ma di oktobro 1959, kontinuis esar la chefo di guvernerio.

Lando havis poka politikala stabileso dum la 1960a yari, ed eventis serio di stato-stroki. En mayo 1967 la suda regiono di lando, nomizita Biafra, probis divenar nedependanta. Balde komencis interna milito qua duris til la 6ma di julio 1970. On kalkulas ke 1 milion til 3 milion personi mortis en la regiono dum ta tri yari, sive per morbi, per famino o per la milito.

Depos 2002 la nordo di lando sufras kun la sekrecana violento dil islamana grupo Boko Haram, qua deziras abolisar sekulara guvernerio por implantacar Sharia legaro en la lando.

Politiko[redaktar | edit source]

Nuna prezidanto, Muhammadu Buhari.
Domo di Reprezentanti (parlamento) di Nigeria.

Nigeria esas prezidantala federala republiko, en modelo simila ad Usa. La chefo di stato e la chefo di guvernerio esas la prezidanto, qua elektesas dal populo en distriktala sistemo, por 4-yara periodo. Nune esas Muhammadu Buhari.

La parlamento havas 2 chambri: Senato e Domo di reprezentanti. La Senato havas 109 membri, qui elektesas dal populo por 4 yari, dum ke Domo di reprezentanti (House of Representatives) havas 360 membri qui elektesas dal populo por 4-yari. Nuna konstituco aprobesis en 29 di mayo 1999.

Existas tri legala sistemi en Nigeria: la komuna legaro (derivita de pasinta Britaniana koloniala legaro), la kustumala legaro (derivita de lokala tribuala tradicioni e kustumi), e la sharia legaro, uzata en la Mohamedana regioni e stati dil nordo di lando. La maxim alta korto di lando esas la Supra Korto.

Geografio[redaktar | edit source]

Nigeria havas diversa peizaji. De norto til sudo: Sahara (dezerto), Sahel (savano), tropikala foresto, monti sud-este e plaji en la sudo. En foresti proxim litoro, pluvo varias de 2,000 mm til 4,000 mm omnayare.

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Ekonomio[redaktar | edit source]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Nigeria

Demografio[redaktar | edit source]

Lua chef-urbo esas Abuja, ma la maxim granda urbo esas Lagos. Altra importanta urbi esas Kano ed Ibadan.

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Kulturo[redaktar | edit source]

On kalkulas ke nune en Nigeria 510 lingui parolesas, plu du altra lingui uzata kom duesma linguo. Angliana esas oficala parto pro Britaniana koloniigo til 1960, parto pro kelka personi anke parolar Angliana. La precipua lingui parolata esas Yoruba, Igbo e Hausa lingui.

Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Referi[redaktar | edit source]


Nedependanta stati en Afrika
Aljeria | Angola | Benin | Botswana | Burkina Faso | Burundi | Centrafrika | Chad | Demokratial Republiko Kongo | Djibuti | Egiptia | Equatorala Guinea | Eritrea | Etiopia | Gabon | Gambia | Ghana | Guinea | Guinea Bisau | Ivora Rivo | Kabo Verda | Kamerun | Kenia | Komori | Kongo | Lesotho | Liberia | Libia | Madagaskar | Malawi | Mali | Maroko | Maurico | Mauritania | Mozambik | Namibia | Nigeria | Nijer | Ruanda | Sao Tome e Principe | Senegal | Sierra Leone | Seycheli | Somalia | Sudafrika | Sudan | Sud-Sudan | Swazilando | Tanzania | Tunizia | Togo | Uganda | Zambia | Zimbabwe
Dependanta teritorii
Ceuta | Kanarii | Madeira | Melilla | Westala Sahara | Mayotte | Reunion | Sokotra
Nedependi ne agnoskata
Somalilando | Puntlando