Nord-Korea

De Wikipedio
Irez ad: pilotado, serchez
Nord-Korea
조선민주주의인민공화국
Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk
Flag of North Korea.svg Emblem of North Korea.svg
Flago di Nord-Korea Blazono di Nord-Korea
Nacionala himno:
Aegukka
North Korea (orthographic projection).svg
Urbi:
Chefurbo: Pyongyang
· Habitanti: 3 255 388[1] (2008)
Precipua urbo: Pyongyang
Lingui:
Oficala lingui: Koreana
Guvernerio:
Tipi: Republiko
· Chefo di Stato: Kim Jong-un
· Chefa ministro: Choe Yong-rim
Surfaco: (98ma granda)
· Totala: 120 540 km²
· Aquo: 4,87 %
Habitanti: (51ma granda)
· Totala: 24.051.218[2] (2009)
· Denseso di habitantaro: 198,3 hab./km²
Pluse informi:
Valuto: Nord-Koreana won
Veho-latero: dextre
ISO: KP
PRK
408
Reto-domeno: .kp*
Precipua religio: Ateismo 55%. Budismo, Kunfucianismo, Kristanismo (minoritato). Lando esas ateista stato.


Nord-Korea esas lando formacita per norda parto di la dividita Korea. Lua vicina landi esas Populala Republiko di Chinia norde, Rusia nord-este, e Sud-Korea sude. Este jacas la Maro di Japonia ed en westo jacas Bayo di Korea.

Bazala fakti pri Nord-Korea.

Historio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Historio di Nord-Korea

Homi ja habitis la regiono di Nord-Korea dum paleolitiko. En 2333 aK Gojoseon rejio fondesis sur la rivo di Liao fluvio[3]. Cirkum la yaro 108 ta rejio desaparis e krulis en mikra stati. Dum la sequanta yari, tre rejii (Goguryeo, Silla, e Baekje) konquestis l'altra sucedanta stati ed expansis vers Mandjuria.

La rejio di Silla desaparis e krulis en mikra stati dum la 9ma yarcento. En 918 aparis la dinastio Goryeo, qua guvernis tota Koreana peninsulo til 1392, kande esis sucedita da Joseon dinastio, suvereni di Korea til 1897.

En 1897 Gojong kronigis su imperiestro di Korea. Korea kom nedependanta imperio duris til 1910, ma en 1905 Japonia transformis lando en lua protektorato. En 1910 ol formale anexesis. En 1919 formacesis provizora guvernerio di Korea en exilo, qua duris til 1948.

Ye la 9ma di decembro 1941 dum la duesma mondomilito, la provizora guvernerio di Korea deklaris milito kontre Japonian okupeso. Dum ta epoko, multa ekonomiala rekursi di Korea uzesis da la Japoniani[4]. Pos la milito Usa prenis kontrolo di la sudala parto e Sovietia di la nordala parto di la peninsulo. En 1948 amba Korea proklamis su nedependanta.

En 1950 komencis la milito en Koreana peninsulo. La sangoza milito duris til 1953, ma til nun la pacala pakto ne signatabis. Oficale la milito esas haltigita nur per armistico. Kim Il-sung divenis la chefo di Nord-Korea e gradope ilu kreis persono-kulto por su ipsa.

Kim Il-Sung mortis en 1994. Lua sucedanto esis lua filiulo, Kim Jong-il, qua guvernis til lua morto ye la 17ma di decembro 2011. Dum guvernerio di lasta, eventis famino en Nord-Korea qua duris de 1995 til 1998. On kalkulas ke de 900 000 til 3.5 milioni personi mortis pro famino dum ta periodo[5]. En 9 di oktobro 2006 Nord-Korea probis sucesoze lua unesma atomobombo. Sismologiala instituti en Usa e Japonia detektis ter-tremo kun forteso 4.3 che la skalo di Richter, qua kolacionis la posibleso di ta testo. Nord-Korea probis altra atomobombo, lua lasta, en 25 di mayo 2009.

Ye la 17ma di decembro 2011 Kim Jong-il mortis. Lua sucedanto esas lua filiulo, Kim Jong-un.

Politiko[redaktar | redaktar fonto]

L'ideologio dil stato nomesas Yuche-ideo. Ol repozas a marxismo-leninismo e Konfucianismo. L'ideo emfazas l'autarka ekonomio di la stato, omnalaterala nedependo, forca chefeso e diciplino.

Nord-Korea administresas diktatorale. La chefo di stato esas Kim Jong-un, indikita da Kim Jong-il ante la sua morto. Dum lua regno Nord-Korea izoleskis plu force. Lua konstituco aprobesis en 1972 emendesis en 1992 ed en 1998. Lua unesma artiklo deklaras ke Nord-Korea esas nedependanta socialista stato, qua reprezentas "l'interesi di tota Koreana populo".

La parlamento di Nord-Korea (Supra Asemblajo di la Populo) havas 687 membri, elektita por 5-yari. Ordinare, l'asemblajo riunigas dum poka dii, du foyi omnayare. L'asemblajo ordinare selektas, kompromisas sur o ratifikas politikala temi prizentita da tre oficala partisi: la Partiso di Laboristi di Korea (PLK, komunista), la Sociala Demokratiala Partiso di Korea, e la Chongu Partiso, malgre la precipua partiso esas la PLK.

Geografio[redaktar | redaktar fonto]

Mapo di Nord-korea kun lua precipua urbi e stradi.

Nord-Korea havas 1416 km di frontieri kun la Populala Republiko di Chinia norde, 19 km kun Rusia nord-este, e 238 km kun Sud-Korea sude, alonge ne-militarigata zono.

La maxim alta regioni di lando jacas proxim la frontiero kun la Populala Republiko di Chinia. La maxim alta monto esas Baekdu, kun 2744 metri di altitudo en ta regiono.

La klimato di la lando esas dolca. La pluvozeso esas intensa dum la somero. La mezavalora temperaturi en Pyongyang varias de -3 °C til -13 °C en januaro (vintro), e de 20 °C til 29 °C en agosto (somero).

La maxim extensa fluvio di la lando esas Amok, longa de 790 km, di qui 678 km esas navigebla.

Ekonomio[redaktar | redaktar fonto]

 Precipua artiklo: Ekonomio di Nord-Korea

La maxim importanta produkturi por exportacajo: minerali (magnezo, fero e karbo), metala produkturi, armi, militala garnituri, stofi, pesko-produkturi.

Demografio[redaktar | redaktar fonto]

L'expektita vivo-duro:

  • di viri: 68 yari
  • di mulieri: 74 yari
Ica seciono esas vakua, nesuficante detaloza o nekompleta. Vua helpo esas bonvenanta!

Kulturo[redaktar | redaktar fonto]

Nord-Korea dividas lua tradicionala kulturo kun Sud-Korea, ma nun-tempala kulturo pos 1945 en la du landi esas diferanta. La guverno di Nord-Korea kontrolas lua literaturo ed arto.

En 2004 Unionita Nacioni deklaris la komplexo di tombi en Goguryeo kulturala patrimonio di la homaro.

Nord-Korea oficale esas ateista stato, tamen la habitantaro praktikas budismo, Konfucianismo, e Kristanismo.

Referi[redaktar | redaktar fonto]

Commons
Commons havas kontenajo relatante a: